"ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು: ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಹಿತ ವಿವರಣೆ."

 

ಎರಡು ಪದಗಳು ಕಾಲವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದಂತೆ ಪರಸ್ಪರ ಸೇರುವುದನ್ನು 'ಸಂಧಿ' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. 

ಇದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು.

1. ಲೋಪ ಸಂಧಿ

ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಸ್ವರವು ಬಂದು ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವಾಗ, ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಲೋಪವಾಗದಿದ್ದರೆ ಪೂರ್ವ ಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ 'ಲೋಪ ಸಂಧಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ್ರ: ಸ್ವರ + ಸ್ವರ = ಸ್ವರ (ಪೂರ್ವ ಸ್ವರ ಲೋಪ)

15 ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಊರು + ಅಲ್ಲಿ = ಊರಲ್ಲಿ (ಉ + ಅ = ಅ)

ಮಾತು + ಇಲ್ಲ = ಮಾತಿಲ್ಲ (ಉ + ಇ = ಇ)

ಬಲ್ಲೆ + ಎಂದು = ಬಲ್ಲೆನೆಂದು

ನಮ್ಮ + ಊರು = ನಮ್ಮೂರು

ಕೆರೆ + ಅಂಚು = ಕೆರೆಯಂಚು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಗಮವೂ ಆಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಲೋಪವು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿದೆ)

ಬೇರೆ + ಒಬ್ಬ = ಬೇರೊಬ್ಬ

ಅಲ್ಲಿ + ಇಲ್ಲ = ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ

ನೋಡು + ಉತ = ನೋಡುತ್ತ

ಎಂಟು + ಎಂಟು = ಎಂಟೆಂಟು

ಗುರು + ಅನ್ನು = ಗುರುವನ್ನು (ಇದು ಆಗಮ ಸಂಧಿಗೂ ಉದಾಹರಣೆ, ಆದರೆ 'ಗುರು ಅನ್ನು' ಲೋಪವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಗಮನಿಸಿ)

ದೊಡ್ಡ + ಆನೆ = ದೊಡ್ಡಾನೆ

ಮಲಗು + ಇರು = ಮಲಗಿರು

ಕಿವಿಯ + ಅಂಚು = ಕಿವಿಯಂಚು

ಚಿಕ್ಕ + ಹುಡುಗ = ಚಿಕ್ಕಹುಡುಗ (ಸಮಸ್ತ ಪದವಾಗಿಯೂ ಬಳಸಬಹುದು)

ಮೇಲೆ + ಏರು = ಮೇಲೇರು

2. ಆಗಮ ಸಂಧಿ

ಎರಡು ಸ್ವರಗಳು ಸಂಧಿಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡದಂತೆ 'ಯ' ಅಥವಾ 'ವ' ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹೊಸದಾಗಿ ಬಂದು ಸೇರುವುದಕ್ಕೆ 'ಆಗಮ ಸಂಧಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯಕಾರಾಗಮ: ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಎ, ಏ, ಐ ಸ್ವರಗಳ ಮುಂದೆ ಸ್ವರ ಬಂದರೆ 'ಯ' ಕಾರ ಬರುತ್ತದೆ.

ವಕಾರಾಗಮ: ಉ, ಊ, ಋ, ಓ ಸ್ವರಗಳ ಮುಂದೆ ಸ್ವರ ಬಂದರೆ 'ವ' ಕಾರ ಬರುತ್ತದೆ.

15 ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಶಾಲೆ + ಅನ್ನು = ಶಾಲೆಯನ್ನು (ಯ)

ಮಳೆ + ಇಂದ = ಮಳೆಯಿಂದ (ಯ)

ಕೈ + ಅಲ್ಲಿ = ಕೈಯಲ್ಲಿ (ಯ)

ಬೆಟ್ಟ + ಅನ್ನು = ಬೆಟ್ಟವನ್ನು (ವ)

ಮಗು + ಇಗೆ = ಮಗುವಿಗೆ (ವ)

ಪಿತೃ + ಆಜ್ಞೆ = ಪಿತೃವಾಜ್ಞೆ (ವ)

ಹೂ + ಅನ್ನು = ಹೂವನ್ನು (ವ)

ಗಿರಿ + ಇಂದ = ಗಿರಿಯಿಂದ (ಯ)

ಆಸೆ + ಆಯಿತು = ಆಸೆಯಾಯಿತು (ಯ)

ಗೋ + ಅನ್ನು = ಗೋವನ್ನು (ವ)

ಗುರು + ಇಗೆ = ಗುರುವಿಗೆ (ವ)

ಗೆಳೆಯ + ಓ = ಗೆಳೆಯನೋ/ಗೆಳೆಯನೋ (ಆಗಮದ ರೂಪ)

ತಂದೆ + ಇಗೆ = ತಂದೆಗೆ (ಲೋಪ) ಅಥವಾ ತಂದೆಯವರಿಗೆ

ಕವಿ + ಇಂದ = ಕವಿಯಿಂದ (ಯ)

ಭೂಮಿ + ಅಮ್ಮ = ಭೂಮಿಯಮ್ಮ (ಯ)

3. ಆದೇಶ ಸಂಧಿ

ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯುವಾಗ ಉತ್ತರ ಪದದ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವಾದ ಕ, ತ, ಪ ವ್ಯಂಜನಗಳಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಗ, ದ, ಬ ವ್ಯಂಜನಗಳು ಬರುವುದಕ್ಕೆ 'ಆದೇಶ ಸಂಧಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ: ಕ<ಗ, ತ<ದ, ಪ<ಬ

15 ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಮಳೆ + ಕಾಲ = ಮಳೆಗಾಲ (ಕ<ಗ)

ಮೈ + ತೊಳೆ = ಮೈದೊಳೆ (ತ<ದ)

ಕಣ್ + ಪನಿ = ಕಣ್ಬನಿ (ಪ<ಬ)

ಬೆಟ್ಟ + ತಾವರೆ = ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ (ತ<ದ)

ಹುಲ್ಲು + ಕಾವಲು = ಹುಲ್ಲುಗಾವಲು (ಕ<ಗ)

ಮೈ + ಕಾವಲು = ಮೈಗಾವಲು (ಕ<ಗ)

ತಲೆ + ತಗ್ಗಿಸು = ತಲೆದಗ್ಗಿಸು (ತ<ದ)

ಕೆನೆ + ಹಾಲು = ಕೆನೆಗಾಲು (ಹ<ಗ - ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ 'ಹ' ಕಾರಕ್ಕೂ 'ಗ' ಕಾರ ಬರುತ್ತದೆ)

ಬೆವರು + ಹನಿ = ಬೆವಬನಿ (ಹ<ಬ)

ಚಳಿ + ಕಾಲ = ಚಳಿಗಾಲ (ಕ<ಗ)

ಮೆರೆ + ತಂದ = ಮೆರೆದಂದ (ತ<ದ)

ಮುಂಗೈ (ಮುಂದು + ಕೈ) = ಮುಂಗೈ (ಕ<ಗ)

ಕಿರು + ದಾರಿ (ಕಿರು + ತಾರಿ) = ಕಿರಿದಾರಿ

ಎಳೆ + ಕರು = ಎಳೆಗರು (ಕ<ಗ)

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಸಂಧಿಸುವಾಗ ಆಗುವ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವರ ಸಂಧಿಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು.

ಪ್ರಮುಖವಾದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

​1. ಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ವರ ಸಂಧಿಗಳು

​ಅ) ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ

​ಸವರ್ಣ ಸ್ವರಗಳು (ಅ-ಆ, ಇ-ಈ, ಉ-ಊ) ಒಂದರ ಮುಂದೊಂದು ಬಂದಾಗ, ಅವೆರಡರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಜಾತಿಯ ದೀರ್ಘ ಸ್ವರ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

• ​ಸೂತ್ರ: ಅ/ಆ + ಅ/ಆ = ಆ, ಇ/ಈ + ಇ/ಈ = ಈ, ಉ/ಊ + ಉ/ಊ = ಊ
• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ದೇವ + ಆಲಯ = ದೇವಾಲಯ (ಅ+ಆ=ಆ)
  2. ​ಗಿರಿ + ಈಶ = ಗಿರೀಶ (ಇ+ಈ=ಈ)
  3. ​ಭಾನು + ಉದಯ = ಭಾನುದಯ (ಉ+ಉ=ಊ)

​ಆ) ಗುಣ ಸಂಧಿ

​'ಅ' ಅಥವಾ 'ಆ' ಕಾರದ ಮುಂದೆ 'ಇ-ಈ' ಬಂದಾಗ 'ಎ' ಕಾರವು, 'ಉ-ಊ' ಬಂದಾಗ 'ಓ' ಕಾರವು ಮತ್ತು 'ಋ' ಬಂದಾಗ 'ಅರ್' ಕಾರವು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

• ​ಸೂತ್ರ: ಅ/ಆ + ಇ/ಈ = ಎ, ಅ/ಆ + ಉ/ಊ = ಓ, ಅ/ಆ + ಋ = ಅರ್
• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ದೇವ + ಇಂದ್ರ = ದೇವೇಂದ್ರ (ಅ+ಇ=ಎ)
  2. ​ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ = ಸೂರ್ಯೋದಯ (ಅ+ಉ=ಓ)
  3. ​ಮಹಾ + ಋಷಿ = ಮಹರ್ಷಿ (ಆ+ಋ=ಅರ್)

​ಇ) ವೃದ್ಧಿ ಸಂಧಿ

​'ಅ' ಅಥವಾ 'ಆ' ಕಾರದ ಮುಂದೆ 'ಏ-ಐ' ಬಂದಾಗ 'ಐ' ಕಾರವು, 'ಓ-ಔ' ಬಂದಾಗ 'ಔ' ಕಾರವು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

• ​ಸೂತ್ರ: ಅ/ಆ + ಏ/ಐ = ಐ, ಅ/ಆ + ಓ/ಔ = ಔ
• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ಏಕ + ಏಕ = ಏಕೈಕ (ಅ+ಏ=ಐ)
  2. ​ವನ + ಓಷಧಿ = ವನೌಷಧಿ (ಅ+ಓ=ಔ)
  3. ​ಜನ + ಐಕ್ಯ = ಜನೈಕ್ಯ (ಅ+ಐ=ಐ)

​ಈ) ಯಣ್ ಸಂಧಿ

​'ಇ-ಈ', 'ಉ-ಊ' ಮತ್ತು 'ಋ' ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ ಸವರ್ಣವಲ್ಲದ ಬೇರೆ ಸ್ವರಗಳು ಬಂದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 'ಯ್', 'ವ್' ಮತ್ತು 'ರ್' ಕಾರಗಳು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

• ​ಸೂತ್ರ: ಇ/ಈ < ಯ್, ಉ/ಊ <ವ್, ಋ <ರ್
• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ಅತಿ + ಅವಸರ = ಅತ್ಯವಸರ
  2. ​ಮನು + ಅಂತರ = ಮನ್ವಂತರ
  3. ​ಪಿತೃ + ಆರ್ಜಿತ = ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ

​2. ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು

​ಅ) ಜಶ್ತ್ವ ಸಂಧಿ

​ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ (ಕ್, ಚ್, ಟ್‌, ತ್, ಪ್) ಅದೇ ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರಗಳು (ಗ್, ಜ್, ಡ್, ದ್, ಬ್) ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ವಾಕ್ + ದೇವಿ = ವಾಗ್ದೇವಿ (ಕ್ < ಗ್)
  2. ​ಅಚ್ + ಅಂತ = ಅಜಂತ (ಚ್ < ಜ್)
  3. ​ಸತ್ + ಆನಂದ = ಸದಾನಂದ (ತ್< ದ್)

​ಆ) ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ

​'ಸ' ಕಾರ ಮತ್ತು 'ತ' ವರ್ಗದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ (ತ್, ಥ್, ದ್, ಧ್, ನ್) 'ಶ' ಕಾರ ಮತ್ತು 'ಚ' ವರ್ಗದ ಅಕ್ಷರಗಳು (ಚ್, ಛ್, ಜ್, ಝ್, ಞ್) ಪರವಾದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 'ಶ' ಮತ್ತು 'ಚ' ವರ್ಗದ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಬರುತ್ತವೆ.

• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ಸತ್ + ಚಿತ್ರ = ಸಚ್ಚಿತ್ರ
  2. ​ಮನಸ್ + ಶಾಂತಿ = ಮನಶ್ಶಾಂತಿ
  3. ​ಶರತ್ + ಚಂದ್ರ = ಶರಚ್ಚಂದ್ರ

​ಇ) ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ

​ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರ ಪರವಾದರೂ, ಆ ವರ್ಗದ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರವೇ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

• ​ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
  1. ​ವಾಕ್ + ಮಯ = ವಾಙ್ಮಯ
  2. ​ಷಟ್ + ಮುಖ = ಷಣ್ಮುಖ
  3. ​ಜಗತ್ + ನಾಥ = ಜಗನ್ನಾಥ