ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು

 

ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ಷಟ್ಪದಿ' ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. 'ಷಟ್' ಎಂದರೆ ಆರು, 'ಪದಿ' ಎಂದರೆ ಪಾದಗಳು. ಅಂದರೆ ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಷಟ್ಪದಿ ಎಂದು ಹೆಸರು.

ಹಳಗನ್ನಡದ ಕವಿಗಳು ಚಂಪೂ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಡುಗನ್ನಡದ ಕವಿಗಳಾದ ರಾಘವಾಂಕ, ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ, ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ಅವರು ಷಟ್ಪದಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ತಂದರು.

ಷಟ್ಪದಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

ಇದರಲ್ಲಿ ಆರು ಸಾಲುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4 ಮತ್ತು 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.

3 ಮತ್ತು 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ (ಇವು ಮೊದಲ ಸಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದೂವರೆ ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ).

3 ಮತ್ತು 6ನೇ ಸಾಲುಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರು ಅಕ್ಷರವಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲಿನಲ್ಲೂ ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸವಿರುತ್ತದೆ.

ಷಟ್ಪದಿಯ ಆರು ವಿಧಗಳು:

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆರು ರೀತಿಯ ಷಟ್ಪದಿಗಳಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ:

ಷಟ್ಪದಿಯ ಹೆಸರು ಗಣ ವಿಭಜನೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ/ಕೃತಿ

೧. ಶರ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ. ಕುಮಾರವಾಲ್ಮೀಕಿ (ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ)

೨. ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ. ರಾಘವಾಂಕ (ಸೋಮನಾಥ ಚರಿತೆ)

೩. ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೩ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ. ಚಾಮರಸ (ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ)

೪. ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ)

೫. ಪರಿವರ್ಧಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ರಾಘವಾಂಕ (ಸಿದ್ದರಾಮ ಚರಿತೆ)

೬. ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ (ದೊಡ್ಡ ಛಂದಸ್ಸು). ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ (ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ), ರಾಘವಾಂಕ (ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ)

ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಆರೂ ವಿಧದ ಷಟ್ಪದಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಮಾತ್ರಾ ಗಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

೧. ಶರ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮತ್ತು ವೇಗವಾದ ಲಯ ಹೊಂದಿರುವ ಷಟ್ಪದಿ.

ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೨ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೩ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: ತೊರವೆ ರಾಮಾಯಣ.

೨. ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ನೋಡಲು ಶರ ಷಟ್ಪದಿಯಂತೆಯೇ ಕಂಡರೂ ಮಾತ್ರಾ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೨ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೩ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃತಿ: ರಾಘವಾಂಕನ 'ಸೋಮನಾಥ ಚರಿತೆ'.

೩. ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ಕೇಳಲು ಬಹಳ ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಲಯಬದ್ಧವಾದ ಷಟ್ಪದಿ.

ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ೩ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೩ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೬ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃತಿ: ಚಾಮರಸನ 'ಪ್ರಭುಲಿಂಗಲೀಲೆ'.

೪. ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾದ ಷಟ್ಪದಿ ಇದು.

ಲಕ್ಷಣ: ಇಲ್ಲಿ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೩+೪+೩+೪ ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೩+೪+೩+೪+೩+೪ ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ: ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ (ಕರ್ಣಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ).

೫. ಪರಿವರ್ಧಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ಓದಲು ಗಂಭೀರವಾದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೬ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಕೃತಿ: ರಾಘವಾಂಕನ 'ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚರಿತೆ'.

೬. ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮತ್ತು ವರ್ಣನಾತ್ಮಕವಾದ ಷಟ್ಪದಿ.

ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣವಿರುತ್ತದೆ.

ರಚನೆ: ೧, ೨, ೪, ೫ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ೩ ಮತ್ತು ೬ನೇ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೬ ಗಣಗಳಿದ್ದು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ (ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ).

ನೆನಪಿಡಲು ಸುಲಭವಾದ ಸೂತ್ರ :

ಶರ ಷಟ್ಪದಿ ೪ ೨ ಗಣಗಳು ೩ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು
       
ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ ೫ ೨ ಗಣಗಳು ೩ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು
       
ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ ೩ ೪ ಗಣಗಳು ೬ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು
       
ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ೩, ೪ (ಪರ್ಯಾಯ) ೪ ಗಣಗಳು ೬ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು
       
ಪರಿವರ್ಧಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ ೪ ೪ ಗಣಗಳು ೬ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು
       
ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ ೫ ೪ ಗಣಗಳು ೬ ಗಣಗಳು + ೧ ಗುರು