FDA SDA TET ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ -ಸಂಧಿಗಳು ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು

ಸಂಧಿಗಳು

ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಾಲವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದಂತೆ, ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಬಾರದಂತೆ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರುವುದನ್ನು 'ಸಂಧಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸಂಧಿಯಾಗುವಾಗ ಎರಡು ಪದಗಳು ಸೇರುತ್ತವೆ:

ಪೂರ್ವಪದ: ಸಂಧಿಯಾಗುವ ಮೊದಲ ಪದ.

ಉತ್ತರಪದ: ಸಂಧಿಯಾಗುವ ಎರಡನೇ ಪದ.

ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸ್ವರೂಪದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ:

ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು: ಕನ್ನಡ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಧಿ.

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು: ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಧಿ.

ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು

ಪೀಠಿಕೆ:

ಕನ್ನಡ ಪದಗಳ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸಂಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು 'ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಸಂಧಿಯೆಂದರೆ ಎರಡು ಅಕ್ಷರಗಳು ಕಾಲವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ ಸೇರುವುದು. ಪೂರ್ವಪದದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳು ಸೇರಿ ಹೊಸ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

1. ಲೋಪ ಸಂಧಿ

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರವು ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರದೊಡನೆ ಸಂಧಿಸುವಾಗ, ಅರ್ಥವು ಕೆಡದಿದ್ದರೆ ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರವು ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಲೋಪ ಸಂಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸೂತ್ರ: ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಸ್ವರ ಬಂದು ಸಂಧಿಯಾದಾಗ ಪೂರ್ವಪದದ ಸ್ವರವು ಲೋಪವಾಗುವುದು.

ವಿವರಣೆ: ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಸ್ವರಗಳು ಬರುವುದು ಸಹಜ. ಆದರೆ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ​ಊರು + ಅಲ್ಲಿ = ಊರಲ್ಲಿ
2. ​ಮಾತು + ಇಲ್ಲ = ಮಾತಿಲ್ಲ
3. ​ಬೇರೆ + ಒಬ್ಬ = ಬೇರೊಬ್ಬ
4. ​ನಮ್ಮ + ಊರು = ನಮ್ಮೂರು
5. ​ಕೆರೆ + ಅಂಚು = ಕೆರೆಯಂಚು (ಅಪವಾದ ಬಿಟ್ಟು) -> ತಲೆ + ಎತ್ತು = ತಲೆತ್ತು
6. ​ಕಾಡು + ಆನೆ = ಕಾಡಾನೆ
7. ​ಹತ್ತು + ಎಂಟು = ಹದಿನೆಂಟು
8. ​ಎಲ್ಲಿ + ಇದ್ದಾನೆ = ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ
9. ​ಏನು + ಆಯಿತು = ಏನಾಯಿತು
10. ​ಬಲ್ಲೆ + ಎಂದು = ಬಲ್ಲೆನೆಂದು
11. ​ನೋಡು + ಅಣ್ಣ = ನೋಡಣ್ಣ
12. ​ಅಲ್ಲಿ + ಒಬ್ಬ = ಅಲ್ಲೊಬ್ಬ
13. ​ಮಾತು + ಅಂತೆ = ಮಾತಂತೆ
14. ​ಬಿಸಿ + ಏರಿ = ಬಿಸಿಯೇರಿ (ಕೆಲವೆಡೆ ಆಗಮ ಬರುತ್ತದೆ, ಗಮನಿಸಿ)
15. ​ಆಸೆ + ಇಲ್ಲ = ಆಸೆಯಿಲ್ಲ (ಆಗಮ) -> ಹೊಳೆ + ಅಂಚು = ಹೊಳೆಯಂಚು

1. 2.ಆಗಮ ಸಂಧಿ

ಸ್ವರದ ಮುಂದೆ ಸ್ವರ ಬಂದಾಗ, ಲೋಪ ಮಾಡಿದರೆ ಅರ್ಥ ಕೆಡುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹೊಸ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರ ಬಂದು ಸೇರುವುದನ್ನು ಆಗಮ ಸಂಧಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು 'ಯ' ಕಾರ ಅಥವಾ 'ವ' ಕಾರಗಳ ಮೂಲಕ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅ) ಯಕಾರಾಗಮ ಸಂಧಿ:

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅ, ಆ, ಇ, ಈ, ಎ, ಏ, ಐ ಸ್ವರಗಳಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ವರ ಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ 'ಯ್' ಕಾರವು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

1. ​ಮಳೆ + ಇಂದ = ಮಳೆಯಿಂದ
2. ​ಶಾಲೆ + ಅನ್ನು = ಶಾಲೆಯನ್ನು
3. ​ಗಾಳಿ + ಇಂದ = ಗಾಳಿಯಿಂದ
4. ​ಕೆರೆ + ಅಲ್ಲಿ = ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ
5. ​ಕಣ್ಣಿ + ಇಂದ = ಕಣ್ಣಿಯಿಂದ
6. ​ಕುರಿ + ಅನ್ನು = ಕುರಿಯನ್ನು
7. ​ಆನೆ + ಇಂದ = ಆನೆಯಿಂದ

ಆ) ವಕಾರಾಗಮ ಸಂಧಿ:

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉ, ಊ, ಋ, ಒ, ಓ, ಔ ಸ್ವರಗಳಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ವರ ಬಂದರೂ ಅವುಗಳ ನಡುವೆ 'ವ್' ಕಾರವು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

8. ಹೂ + ಅನ್ನು = ಹೂವನ್ನು

9. ಗುರು + ಇಗೆ = ಗುರುವಿಗೆ

10. ಪಿತೃ + ಆಜ್ಞೆ = ಪಿತೃವಾಜ್ಞೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲೂ ಬರುತ್ತದೆ)

11. ಮಗು + ಇಗೆ = ಮಗುವಿಗೆ

12. ಗೋ + ಅನ್ನು = ಗೋವನ್ನು

13. ಮಾವು + ಅನ್ನು = ಮಾವನ್ನು

14. ಹಸು + ಇಂದ = ಹಸುವಿನಿಂದ

15. ಕರು + ಅನ್ನು = ಕರುವನ್ನು

3. ಆದೇಶ ಸಂಧಿ 

ಸಂಧಿಯಾಗುವಾಗ ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರವು ಹೋಗಿ ಅದರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯಂಜನ ಅಕ್ಷರವು ಹೊಸದಾಗಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಆದೇಶ ಸಂಧಿ ಎಂದು ಹೆಸರು.

ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮ: ಉತ್ತರಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಕ, ತ, ಪ' ವ್ಯಂಜನಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ 'ಗ, ದ, ಬ' ವ್ಯಂಜನಗಳು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ​ಮಳೆ + ಕಾಲ = ಮಳೆಗಾಲ (ಕ->ಗ)
2. ​ಮೈ + ಕಾವಲು = ಮೈಗಾವಲು (ಕ->ಗ)
3. ​ಬೆಟ್ಟ + ತಾವರೆ = ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ (ತ->ದ)
4. ​ಹೂ + ತೋಟ = ಹೂದೋಟ (ತ->ದ)
5. ​ಕಣ್ + ಪನಿ = ಕಣ್ಣನಿ (ಪ->ಬ)
6. ​ಕೆಂ + ತಾವರೆ = ಕೆಂದಾವರೆ (ತ->ದ)
7. ​ತಲೆ + ಪಟ್ಟು = ತಲೆಬಟ್ಟು (ಪ->ಬ)
8. ​ಎಳೆ + ಕರು = ಎಳೆಗರು (ಕ->ಗ)
9. ​ಬಾಯ್ + ಕೆರೆ = ಬಾಯ್ಗೆರೆ (ಕ->ಗ)
10. ​ಸುಡು + ಕಾಡು = ಸುಡುಗಾಡು (ಕ->ಗ)
11. ​ಉರಿ + ಕಣ್ಣು = ಉರಿಗಣ್ಣು (ಕ->ಗ)
12. ​ಹಳೇ + ಗನ್ನಡ = ಹಳಗನ್ನಡ
13. ​ಮೆಟ್ಟಿ + ಕಲ್ಲು = ಮೆಟ್ಟಿಗಲ್ಲು (ಅಪವಾದ) -> ಹೂ + ಪೆಟ್ಟಿಗೆ = ಹೂಬೆಟ್ಟಿಗೆ
14. ​ಬೆಳ್ಳಂ + ತಾವರೆ = ಬೆಳ್ಳಂದಾವರೆ
15. ​ಕಿರು + ದಾರಿ = ಕಿರಿದಾರಿ

ಭಾಗ ೨: ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತದ ಎರಡು ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಸಂಧಿಯಾದಾಗ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ವರ ಸಂಧಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿ ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅ) ಸಂಸ್ಕೃತ ಸ್ವರ ಸಂಧಿಗಳು

1. ಸವರ್ಣದೀರ್ಘ ಸಂಧಿ:

ಎರಡು ಸಮಾನ ಸ್ವರಗಳು (ಸವರ್ಣ ಸ್ವರಗಳು) ಒಂದರ ಮುಂದೆ ಒಂದು ಬಂದಾಗ ಅವೆರಡರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಜಾತಿಯ ದೀರ್ಘಸ್ವರವು ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮ: ಅ/ಆ + ಅ/ಆ = ಆ; ಇ/ಈ + ಇ/ಈ = ಈ; ಉ/ಊ + ಉ/ಊ = ಊ.

ಉದಾಹರಣೆ:

1. ​ದೇವ + ಆಲಯ = ದೇವಾಲಯ
2. ​ವಿದ್ಯಾ + ಅಭ್ಯಾಸ = ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
3. ​ಗಿರಿ + ಈಶ = ಗಿರೀಶ
4. ​ರವಿ + ಇಂದ್ರ = ರವೀಂದ್ರ
5. ​ಸು + ಉಕ್ತಿ = ಸೂಕ್ತಿ
6. ​ಭಾನು + ಉದಯ = ಭಾನುದಯ
7. ​ಮಹಾ + ಆತ್ಮ = ಮಹಾತ್ಮ
8. ​ಮುನಿ + ಈಶ್ವರ = ಮುನೀಶ್ವರ
9. ​ಕವಿ + ಇಂದ್ರ = ಕವೀಂದ್ರ
10. ​ಶಿವಾ + ಆಜ್ಞೆ = ಶಿವಾಜ್ಞೆ
11. ​ದಾನವ + ಅರಿ = ದಾನವಾರಿ
12. ​ಹಿಮ + ಅಚಲ = ಹಿಮಾಚಲ
13. ​ಪರಮ + ಅನ್ನ = ಪರಮಾನ್ನ
14. ​ಗುರು + ಉಪದೇಶ = ಗುರೂಪದೇಶ
15. ​ಪಿತೃ + ಋಣ = ಪಿತೃಣ

2.ಗುಣ ಸಂಧಿ:

'ಅ' ಅಥವಾ 'ಆ' ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ 'ಇ', 'ಈ' ಬಂದಾಗ 'ಏ' ಕಾರವೂ, 'ಉ', 'ಊ' ಬಂದಾಗ 'ಓ' ಕಾರವೂ, 'ಋ' ಬಂದಾಗ 'ಅರ್' ಕಾರವೂ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

1. ​ದೇವ + ಇಂದ್ರ = ದೇವೇಂದ್ರ (ಅ+ಇ=ಏ)
2. ​ಮಹಾ + ಈಶ = ಮಹೇಶ
3. ​ನರ + ಇಂದ್ರ = ನರೇಂದ್ರ
4. ​ಗಣ + ಈಶ = ಗಣೇಶ
5. ​ಚಂದ್ರ + ಉದಯ = ಚಂದ್ರೋದಯ (ಅ+ಉ=ಓ)
6. ​ಮಹಾ + ಉತ್ಸವ = ಮಹೋತ್ಸವ
7. ​ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ = ಸೂರ್ಯೋದಯ
8. ​ವನ + ಉತ್ಸವ = ವನೋತ್ಸವ
9. ​ಮಹಾ + ಋಷಿ = ಮಹರ್ಷಿ (ಆ+ಋ=ಅರ್)
10. ​ದೇವ + ಋಷಿ = ದೇವರ್ಷಿ
11. ​ರಾಜ + ಋಷಿ = ರಾಜರ್ಷಿ
12. ​ಬ್ರಹ್ಮ + ಋಷಿ = ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ
13. ​ಉಪ + ಇಂದ್ರ = ಉಪೇಂದ್ರ
14. ​ಲೋಕ + ಉಪಕಾರ = ಲೋಕೋಪಕಾರ
15. ​ಹಿತ + ಉಪದೇಶ = ಹಿತೋಪದೇಶ

3. ವೃದ್ಧಿ ಸಂಧಿ:

'ಅ' ಅಥವಾ 'ಆ' ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ 'ಎ', 'ಏ' ಬಂದಾಗ 'ಐ' ಕಾರವೂ, 'ಒ', 'ಓ' ಬಂದಾಗ 'ಔ' ಕಾರವೂ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ​ಏಕ + ಏಕ = ಏಕೈಕ (ಅ + ಏ = ಐ)
2. ​ಜನ + ಐಕ್ಯ = ಜನೈಕ್ಯ
3. ​ಸದಾ + ಏವ = ಸದೈವ (ಆ + ಏ = ಐ)
4. ​ಮಹಾ + ಐಶ್ವರ್ಯ = ಮಹೈಶ್ವರ್ಯ
5. ​ಪರಮ + ಔದಾರ್ಯ = ಪರಮೌದಾರ್ಯ (ಅ + ಔ = ಔ)
6. ​ವನ + ಓಷಧಿ = ವನೌಷಧಿ (ಅ + ಓ = ಔ)
7. ​ವಿದ್ಯಾ + ಐಶ್ವರ್ಯ = ವಿದ್ಯೈಶ್ವರ್ಯ
8. ​ಅಷ್ಟ + ಐಶ್ವರ್ಯ = ಅಷ್ಟೈಶ್ವರ್ಯ
9. ​ಮಮ + ಏವ = ಮಮೈವ
10. ​ದಿವ್ಯ + ಔಷಧ = ದಿವ್ಯೌಷಧ
11. ​ಮಹಾ + ಓಜಸ್ವಿ = ಮಹೌಜಸ್ವಿ
12. ​ಧನ + ಐಶ್ವರ್ಯ = ಧನೈಶ್ವರ್ಯ
13. ​ಮತ + ಏಕ್ಯ = ಮತೈಕ್ಯ
14. ​ತಥಾ + ಏವ = ತಥೈವ
15. ​ಲೋಕ + ಐಕ್ಯ = ಲೋಕೈಕ್ಯ

4. ಯಣ್ ಸಂಧಿ:

'ಇ', 'ಈ', 'ಉ', 'ಊ', 'ಋ' ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ ವಿಜಾತಿ ಸ್ವರಗಳು ಬಂದಾಗ ಕ್ರಮವಾಗಿ 'ಯ', 'ವ', 'ರ' ಕಾರಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ​ಇತಿ + ಆದಿ = ಇತ್ಯಾದಿ (ಇ + ಆ = ಯಾ)
2. ​ಪ್ರತಿ + ಉಪಕಾರ = ಪ್ರತ್ಯುಪಕಾರ
3. ​ಅತಿ + ಆಸೆ = ಅತ್ಯಾಸೆ
4. ​ಜಾತಿ + ಅತೀತ = ಜಾತ್ಯತೀತ
5. ​ಕೋಟಿ + ಅಧೀಶ್ವರ = ಕೋಟ್ಯಧೀಶ್ವರ
6. ​ಮನು + ಅಂತರ = ಮನ್ವಂತರ (ಉ + ಅ = ವ)
7. ​ಅತಿ + ಅಂತ = ಅತ್ಯಂತ
8. ​ಗುರು + ಆಜ್ಞೆ = ಗುರ್ವಾಜ್ಞೆ (ಉ + ಆ = ವಾ)
9. ​ಪ್ರತಿ + ಏಕ = ಪ್ರತ್ಯೇಕ
10. ​ಸು + ಆಗತ = ಸ್ವಾಗತ (ಉ + ಆ = ವಾ)
11. ​ಪಿತೃ + ಆರ್ಜಿತ = ಪಿತ್ರಾರ್ಜಿತ (ಋ + ಆ = ರಾ)
12. ​ಮೃದು + ಅಂಗ = ಮೃದ್ವಂಗ
13. ​ಅಭಿ + ಆಗತ = ಅಭ್ಯಾಗತ
14. ​ದೇವೀ + ಅಪರಾಧ = ದೇವ್ಯಪರಾಧ
15. ​ಅನು + ಎಷಣೆ = ಅನ್ವೇಷಣೆ

ಆ)ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು 

1. ಜಶ್ತ್ವ ಸಂಧಿ:

ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ (ಕ, ಚ, ಟ, ತ, ಪ) ಅದೇ ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರಗಳು (ಗ, ಜ, ಡ, ದ, ಬ) ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ವಾಕ್ + ದೇವಿ = ವಾಗ್ ದೇವಿ

ಅಚ್ + ಅಂತ = ಅಜಂತ

ಷಟ್ + ಆನನ = ಷಡಾನನ

ಜಗತ್ + ಈಶ = ಜಗದೀಶ

2. ಶುತ್ತ್ವ ಸಂಧಿ:

ಸ-ಕಾರ ತ-ವರ್ಗಗಳಿಗೆ ಶ-ಕಾರ ಚ-ವರ್ಗಗಳು ಪರವಾದರೆ ಶ-ಕಾರ ಚ-ವರ್ಗಗಳೇ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ಸತ್ + ಚಿತ್ರ = ಸಚ್ಚಿತ್ರ

ಶರತ್ + ಚಂದ್ರ = ಶರಚ್ಚಂದ್ರ

3. ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ:

ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳು ಪರವಾದರೆ, ಆ ವರ್ಗದ ಅನುನಾಸಿಕ ಅಕ್ಷರಗಳೇ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ವಾಕ್ + ಮಯ = ವಾಙ್ಮಯ

ಷಟ್ + ಮುಖ = ಷಣ್ಮುಖ

ಜಗತ್ + ನಾಥ = ಜಗನ್ನಾಥ