"FDA, SDA ಮತ್ತು TET ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ಸಮಾಸಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೈಪಿಡಿ"

 

ಸಮಾಸ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಅರ್ಥಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸೇರಿ ಒಂದು ಹೊಸ ಪದವಾಗುವುದಕ್ಕೆ 'ಸಮಾಸ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಮುಂಬರುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಈ ವಿಷಯ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.

ಸಮಾಸದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪದಗಳಿರುತ್ತವೆ:

ಪೂರ್ವಪದ: ಮೊದಲ ಪದ.

ಉತ್ತರಪದ: ಎರಡನೇ ಪದ.

ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ: ಸಮಾಸವಾದ ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಬರೆಯುವ ವಾಕ್ಯ.

​1. ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ

​ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ವಪದವು ದ್ವಿತೀಯಾದಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.

1. ​ದೇವಮಂದಿರ (ದೇವರ + ಮಂದಿರ)
2. ​ತಲೆನೋವು (ತಲೆಯಲ್ಲಿ + ನೋವು)
3. ​ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ (ಬೆಟ್ಟದ + ತಾವರೆ)
4. ​ಕಾಲುಬೆರಳು (ಕಾಲಿನ + ಬೆರಳು)
5. ​ಮರಗಾಲು (ಮರದ + ಕಾಲು)
6. ​ಕೈಬಳೆ (ಕೈಯ + ಬಳೆ)
7. ​ರಾಜಕುಮಾರ (ರಾಜನ + ಕುಮಾರ)
8. ​ಹಾವಿನಹೆಡೆ (ಹಾವಿನ + ಹೆಡೆ)

​2. ಕರ್ಮಧಾರಯ ಸಮಾಸ

​ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳು ವಿಶೇಷಣ-ವಿಶೇಷ್ಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ (ಗುಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತವೆ).

ಹೊಸಗನ್ನಡ (ಹೊಸತು + ಕನ್ನಡ)

ಬಿಳಿಕುದುರೆ (ಬಿಳಿದಾದ + ಕುದುರೆ)

ಹೆಮ್ಮರ (ಹಿರಿಯದಾದ + ಮರ)

ನಡುಹಗಲು (ನಡುವಾದ + ಹಗಲು)

ತಣ್ಣೀರು (ತಣ್ಣಗಾದ + ನೀರು)

ಪಿರಿಯರಸ (ಹಿರಿಯನಾದ + ಅರಸ)

ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ (ಚಿಕ್ಕವನಾದ + ಅಪ್ಪ)

ನೀಲಮೇಘ (ನೀಲವಾದ + ಮೇಘ)

​3. ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸ

​ಪೂರ್ವಪದವು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ.

1. ಮುಕ್ಕಣ್ಣ (ಮೂರು + ಕಣ್ಣು)
2. ​ಇಮ್ಮಡಿ (ಎರಡು + ಮಡಿ)
3. ​ನವರಾತ್ರಿ (ಒಂಬತ್ತು + ರಾತ್ರಿ)
4. ​ಚತುರ್ಮುಖ (ನಾಲ್ಕು + ಮುಖ)
5. ​ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯ (ಐದು + ಇಂದ್ರಿಯ)
6. ​ಷಣ್ಮುಖ (ಆರು + ಮುಖ)
7. ​ಒಕ್ಕೈ (ಒಂದು + ಕೈ)
8. ​ಸಪ್ತಪದಿ (ಏಳು + ಪದಿ)

​4. ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಾಮಪದಗಳು ಸೇರಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

1. ​ಗಿಡಮರವಳ್ಳಿಗಳು (ಗಿಡವೂ + ಮರವೂ + ಬಳ್ಳಿಯೂ)
2. ​ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಗಳು (ಕೆರೆಯೂ + ಕಟ್ಟೆಯೂ)
3. ​ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರು (ಸೂರ್ಯನೂ + ಚಂದ್ರನೂ)
4. ​ಆನೆಕುದುರೆಒಂಟೆಗಳು (ಆನೆಯೂ + ಕುದುರೆಯೂ + ಒಂಟೆಯೂ)
5. ​ತಂದೆತಾಯಿಗಳು (ತಂದೆಯೂ + ತಾಯಿಯೂ)
6. ​ಕೈಕಾಲುಗಳು (ಕೈಯೂ + ಕಾಲೂ)
7. ​ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರು (ರಾಮನೂ + ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ)
8. ​ಹಣ್ಣುಕಾಯಿಗಳು (ಹಣ್ಣೂ + ಕಾಯಿಯೂ)

5. ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗದೆ, ಅನ್ಯ ಪದದ (ಮೂರನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತು) ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮುಕ್ಕಣ್ಣ (ಮೂರು ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು - ಶಿವ)

ಚಕ್ರಪಾಣಿ (ಚಕ್ರವು ಪಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಅವನು - ವಿಷ್ಣು)

ನೆಟ್ಟಗಣ್ಣ (ನೆಟ್ಟಗಾದ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು)

ಕಮಲನಾಭ (ಕಮಲವು ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಅವನು)

ಕಡುಗಲಿ (ಕಡುಪಿನ ಶೌರ್ಯವುಳ್ಳವನು)

ನಾಲ್ಮೊಗ (ನಾಲ್ಕು ಮುಖವುಳ್ಳವನು - ಬ್ರಹ್ಮ)

ಗಜಗಮನ (ಗಜದಂತೆ ಗಮನವುಳ್ಳವಳು)

ಹಣೇಗಣ್ಣ (ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು

ಳ್ಳವನು)

6. ಅಂಶೀ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳು ಅಂಶ-ಅಂಶೀ ಭಾವ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪದವಾಗಬೇಕಾದ್ದು ಪೂರ್ವ ಪದವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾ:

ಮುಂದಲೆ (ತಲೆಯ + ಮುಂದು)

ಹಿತ್ತಲು (ಮನೆಯ + ಹಿಂದೆ)

ಅಂಗೈ (ಕೈಯ + ಅಡಿ)

ಅಂಕಲು (ಕಾಲಿನ + ಅಡಿ)

ಪಗಡೆ (ಕಡೆಯ + ಹಲ್ಲು)

ನಡುಬೀದಿ (ಬೀದಿಯ + ನಡುವೆ)

ಹೊರಬಾಗಿಲು (ಬಾಗಿಲಿನ + ಹೊರಗೆ)

ಕೈಬೆರಳು (ಬೆರಳಿನ + ಕೊನೆ - ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ)

7. ಗಮಕ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದವು ಸರ್ವನಾಮ ಅಥವಾ ಕೃದಂತವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದವು ನಾಮಪದವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉದಾ:

ಆಮರ (ಆ + ಮರ)

ಬಂದಜವನ (ಬಂದ + ಜವನ)

ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ (ಮಾಡುವ + ಕೆಲಸ)

ಈಗದ್ದೆ (ಈ + ಗದ್ದೆ)

ಓದಿದಪುಸ್ತಕ (ಓದಿದ + ಪುಸ್ತಕ)

ತಿನ್ನುವ ಹಣ್ಣು (ತಿನ್ನುವ + ಹಣ್ಣು)

ಆಕಲ್ಲು (ಆ + ಕಲ್ಲು)

ಕೆಂಗಲ್ಲು (ಕೆಂಪು + ಕಲ್ಲು)

8. ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದವು ಒಂದು ನಾಮಪದವಾಗಿದ್ದು, ಉತ್ತರಪದವು ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ.

ಉದಾ:

ಕೈಮುಗಿಸು (ಕೈಯನ್ನು + ಮುಗಿಸು)

ಮೆಯ್ಸವರು (ಮೆಯ್ಯನ್ನು + ಸವರು)

ಕಾಲ್ದೊಳೆಯು (ಕಾಲನ್ನು + ತೊಳೆಯು)

ಬಾಯಿಬಿಡು (ಬಾಯನ್ನು + ಬಿಡು)

ಕಣ್ತೆರೆ (ಕಣ್ಣನ್ನು + ತೆರೆ)

ಅಡಿಗಿಡು (ಅಡಿಯನ್ನು + ಇಡು)

ಮನೆಕಟ್ಟು (ಮನೆಯನ್ನು + ಕಟ್ಟು)

ನೀರುಕುಡಿ (ನೀರನ್ನು + ಕುಡಿ)

ಸಲಹೆ: ಈ ವಿಷಯವು ಅಂಕ ಗಳಿಸುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ, ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಡಿ...ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ  ಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸುವಾಗ (ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ) ಅದು ಯಾವ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಸಮಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.