ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರಕಾರಗಳು

 

ಅಲಂಕಾರದ ಪ್ರಕಾರಗಳು, ಧ್ವನಿ ಅಲಂಕಾರಗಳು, ಅರ್ಥ ಅಲಂಕಾರಗಳು, ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಕಾರಗಳು  

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಅಲಂಕಾರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ. 

1. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ 

ಶಬ್ದಗಳ ವೈಚಿತ್ರ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಪದಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ: 

ಅನುಪ್ರಾಸ: ಒಂದು ಅಥವಾ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಂಜನಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಬರುವುದು.

ವೃತ್ತಾನುಪ್ರಾಸ: ಒಂದೇ ವ್ಯಂಜನವು ಹಲವು ಬಾರಿ ಬರುವುದು. (ಉದಾ: ಕರಮಿಶದತ್ತ ಕಾಮುದಿಯ ಚಿತ್ತ ಚಕೋರಿಯ ತುತ್ತು).

ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ: ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಂಜನಗಳು ಒಂದೇ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದು.

ಯಮಕ: ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ಪದವು ಪದ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ ಒಂದು ಗೊತ್ತಾದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದು.

ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ: ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಗಳ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ ನಾಗಬಂಧ) ಜೋಡಿಸಿ ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸುವುದು. 

2. ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ

ಅರ್ಥದ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ಸೊಬಗು ಹೆಚ್ಚಿದರೆ ಅದನ್ನು ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: 

ಉಪಮಾಲಂಕಾರ: ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಾದೃಶ್ಯ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಮಗುವಿನ ಮುಖವು ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮನೋಹರವಾಗಿದೆ". (ಇಲ್ಲಿ ಮುಖವು ಉಪಮೇಯ, ಚಂದ್ರನು ಉಪಮಾನ).

ರೂಪಕ ಅಲಂಕಾರ: ಉಪಮಾನ ಮತ್ತು ಉಪಮೇಯಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ, ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಎನ್ನ ಕಾಲೇ ಕಂಬ, ದೇಹವೇ ದೇಗುಲ".

ದೃಷ್ಟಾಂತ ಅಲಂಕಾರ: ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುವುದು. ಗಾದೆ ಮಾತುಗಳು ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಮಾತು ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಜಗಳವಿಲ್ಲ, ಊಟ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ರೋಗವಿಲ್ಲ".

ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರ: ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಸಂಭಾವಿಸಿ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪಿಸಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು.

ಶ್ಲೇಷಾಲಂಕಾರ: ಒಂದು ಪದವು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುವಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಕುರುಕುಲಾರ್ಕನು ಅಸ್ತಂಗತನಾದನು" (ಇಲ್ಲಿ 'ಅರ್ಕ' ಪದವು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ).

ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ ಅಲಂಕಾರ: ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯದಿಂದ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯವನ್ನು ವಿಶೇಷದಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು.