ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ: ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು 'ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ' ನಾಟಕದ ಸಾರಾಂಶ

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದ ದಿಗ್ಗಜ, ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ ಅವರ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನ

ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ: ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ

೧. ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿವರಗಳು

ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ.

ಜನನ: ಜನವರಿ ೨, ೧೯೩೭ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹುಕ್ಕೇರಿ ತಾಲೂಕಿನ ಘೋಡಗೇರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ).

ವೃತ್ತಿ: ಬೆಂಗಳೂರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂತರ ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಥಮ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು.

೨. ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ಕಂಬಾರರು ಕವಿ, ನಾಟಕಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ ಮತ್ತು ಜಾನಪದ ತಜ್ಞರಾಗಿ ಚಿರಪರಿಚಿತರು. ಇವರ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಸೊಗಡು, ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕತೆಯ ಸಂಘರ್ಷ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇವರು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ 'ಶಿವಪುರ' ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಲೋಕ ಇವರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೃತಿಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿದೆ.

ನಾಟಕಗಳು: ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ, ಸಂಗ್ಯಾ ಬಾಳ್ಯಾ, ಸಿರಿಸಂಪಿಗೆ, ಕಾಡುಕುದುರೆ, ಮಹಾಮಾಯಿ.

ಕಾದಂಬರಿಗಳು: ಚಕೋರಿ, ಶಿಖರ ಸೂರ್ಯ, ಶಿವಪುರದ ಕಥೆಗಳು.

ಕವನ ಸಂಕಲನಗಳು: ಹೆಳತೇನ ಕೇಳ, ಸಾವಿರದ ನೆರಳು.

೩. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಗೌರವಗಳು

ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಪ್ರಶಸ್ತಿ: ೨೦೧೦ರಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಲಭಿಸಿತು. (ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ೮ನೇ ಜ್ಞಾನಪೀಠ).

ಪದ್ಮಭೂಷಣ: ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಗೌರವ.

ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ಪ್ರಸ್ತುತ ಇವರು ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಪದ್ಮಶ್ರೀ: ೨೦೦೧ರಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಲಭಿಸಿತು.

ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ: ಜಾನಪದ ಲೋಕದ ಮಾಂತ್ರಿಕ

ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಲೇಖಕರಲ್ಲ, ಅವರು ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ರಾಯಭಾರಿ. ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಬ್ಲಾಗ್ ಬರೆಯುವಾಗ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೈಲೈಟ್ ಮಾಡಬಹುದು:

೧. 'ಶಿವಪುರ' ಎಂಬ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಜಗತ್ತು

ಆರ್.ಕೆ. ನಾರಾಯಣ್ ಅವರಿಗೆ ಹೇಗೆ 'ಮಾಲ್ಗುಡಿ'ಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಂಬಾರರಿಗೆ 'ಶಿವಪುರ'. ಇದು ಅವರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ. ಅವರ ನಾಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳು ಈ ಗ್ರಾಮದ ಸುತ್ತಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ. ಜಾಗತೀಕರಣದ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ, ಅಲ್ಲಿನ ನಂಬಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಅವರು ಶಿವಪುರದ ಮೂಲಕ ಜೀವಂತವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

೨. ನಾಟಕಕಾರನಾಗಿ ಕಂಬಾರರು

ಕಂಬಾರರ ನಾಟಕಗಳು ರಂಗಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮನ್ವಂತರ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದವು.

ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ: ಇದು ಅವರ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಟಕ. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ಅಹಂಕಾರದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಇದು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಿರಿಸಂಪಿಗೆ: ಹಾವಿನ ಮಿಥ್ (Myth) ಬಳಸಿ ಬರೆದ ಈ ನಾಟಕವು ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕತೆಯನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಂಗ್ಯಾ ಬಾಳ್ಯಾ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಯಲಾಟವನ್ನು ಆಧುನಿಕ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಒಗ್ಗಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದ್ದು.

೩. ಜಾನಪದ ತಜ್ಞ ಮತ್ತು ಕುಲಪತಿ

ಹಂಪಿ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮೊದಲ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿ ಕಂಬಾರರು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ.

ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ದಾಖಲಿಸಲು 'ಜಾನಪದ ವಿಶ್ವಕೋಶ' ಹೊರತಂದರು.

ಹಳ್ಳಿಯ ಕಲೆಗಳು, ಕುಶಲಕರ್ಮಿಗಳ ಬದುಕು ಮತ್ತು ಮೌಖಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟರು.

೪. ಸಿನಿಮಾ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ

ಕಂಬಾರರು ಉತ್ತಮ ಕವಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಂಗೀತಗಾರರೂ ಹೌದು.

ಅವರು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿದ 'ಕಾಡುಕುದುರೆ' ಚಿತ್ರದ ಹಾಡುಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜನಪ್ರಿಯ.

'ಕಾಡುಕುದುರೆ ಓಡಿಬಂದಿತ್ತಾ..' ಹಾಡಿನ ಲಯವು ಜಾನಪದದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವರು ಅನೇಕ ಚಿತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಡಾ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರರ 'ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ' ನಾಟಕವು ಕನ್ನಡ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು. ಈ ನಾಟಕದ ಸಣ್ಣ ಸಾರಾಂಶ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಳವಾದ ಅರ್ಥ ಇಲ್ಲಿದೆ:

'ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ' ನಾಟಕದ ಸಾರಾಂಶ

ಹಿನ್ನೆಲೆ:

ಈ ನಾಟಕವು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಾನಪದ ಆಚರಣೆಯಾದ 'ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ' ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದೆ. ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ಮಳೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯ ದೇವರೆಂದು ನಂಬಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಥೆಯ ಹಂದರ:

ನಾಟಕವು ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ದರ್ಪದ ಗೌಡನ ಸುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೌಡನ ಅಹಂಕಾರ: ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವಾದ ಗೌಡನು ಹಳ್ಳಿಯ ಮೇಲೆ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರದ ಮದವಿದೆ, ಆದರೆ ಅವನಿಗೆ ಸಂತಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವನ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದೌರ್ಬಲ್ಯ.

ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಬಸಣ್ಣ: ಗೌಡನ ಹೆಂಡತಿ ಗೌರಿ, ಸಂತಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಂಬಲಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಹಳ್ಳಿಯ ಯುವಕ ಬಸಣ್ಣ, ಗೌಡನ ದರ್ಪವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಮತ್ತು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರ ಹಿತ ಬಯಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ಸಂಘರ್ಷ: ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಸಂಕೇತಿಸುವ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಹಬ್ಬದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಗೌಡನ ನಪುಂಸಕತ್ವ ಮತ್ತು ಬಸಣ್ಣನ ಪೌರುಷದ ನಡುವೆ ಸಂಘರ್ಷ ಏರ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಅಂತ್ಯ: ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಗೌರಿ ಬಸಣ್ಣನಿಂದ ಗರ್ಭವತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನೈತಿಕತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ನಾಟಕವು ಇದನ್ನು "ಬಂಜೆಯಾದ ಭೂಮಿಗೆ (ಗೌರಿ) ಸಮರ್ಥನಾದವನು (ಬಸಣ್ಣ) ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿ ಫಲವತ್ತಾಗಿಸಿದ" ಎಂಬ ಜಾನಪದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಗೌಡನ ಆಳುಗಳು ಬಸಣ್ಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಜೋಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಬಸಣ್ಣನ ಬಲಿ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಜೀವದ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾಟಕದ ಮುಖ್ಯ ಆಶಯಗಳು:

ಫಲವತ್ತತೆಯ ಸಂಕೇತ: ಇಲ್ಲಿ ಗೌರಿ ಎಂದರೆ 'ಭೂಮಿ', ಬಸಣ್ಣ ಎಂದರೆ 'ಮಳೆ/ಬೀಜ'. ಭೂಮಿ ಬಂಜೆಯಾಗಿರಬಾರದು ಎಂಬುದು ಈ ನಾಟಕದ ಮೂಲ ಆಶಯ.

ಅಧಿಕಾರ ವಿರೋಧಿ ಧ್ವನಿ: ಶೋಷಕ ಗೌಡನ ವಿರುದ್ಧ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರತಿರೋಧವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಜಾನಪದ ಸೊಗಡು: ನಾಟಕದುದ್ದಕ್ಕೂ ಬರುವ ಲಾವಣಿಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆಯನ್ನು ಹರಡುತ್ತವೆ.

ವಿಶೇಷ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಂಬಾರರ ಯಾವ ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಸಿರಿಸಂಪಿಗೆ (ನಾಟಕಕ್ಕೆ) ಮತ್ತು ಅವರ ಸಮಗ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠ ಸಂದಿದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಂಬಾರರು ಜನಿಸಿದ ಘೋಡಗೇರಿ ಗ್ರಾಮ ಯಾವ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿ (ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆ).

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಂಬಾರರ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾದ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಕೃತಿ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಚಕೋರಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: ಕಂಬಾರರು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದರು?

ಉತ್ತರ: ೨೦೧೮ ರಲ್ಲಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ: 'ಹೆಳತೇನ ಕೇಳ' ಎಂಬುದು ಯಾರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವನ ಸಂಕಲನ?

ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಕಂಬಾರ.