ತತ್ಸಮ - ತದ್ಭವ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು

 

ತತ್ಸಮ - ತದ್ಭವ 

ಪೀಠಿಕೆ:

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಕನ್ನಡವು ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಗಳ ಗಾಢ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಭಾವದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾವಿರಾರು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದು ಸೇರಿದವು. ಹೀಗೆ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪದಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ರೂಪದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ: 

ತತ್ಸಮ ಮತ್ತು ತದ್ಭವ.

೧. ತತ್ಸಮ

'ತತ್' ಎಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ (ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ), 'ಸಮ' ಎಂದರೆ ಸಮನಾದದ್ದು ಎಂದರ್ಥ. ಅಂದರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿವೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಪದಗಳನ್ನು 'ತತ್ಸಮ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವುಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಮತ್ತು ಬರವಣಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ರಾಜ, ಭೀಮ, ಲೋಕ, ಕಮಲ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ರಾಮ, ವನ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ಆಕಾಶ, ಪರ್ವತ, ಮುನಿ, ಗುರು, ಕವಿ ಇತ್ಯಾದಿ.

೨. ತದ್ಭವ

'ತತ್' ಎಂದರೆ ಅದರಿಂದ (ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ), 'ಭವ' ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ಎಂದರ್ಥ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಭಾಷಾ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಬಳಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು 'ತದ್ಭವ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತದ ರೂಪಾಂತರಗಳು. ಇವುಗಳನ್ನು 'ಅಪಭ್ರಂಶ' ಪದಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಬದಲಾವಣೆಯ ರೀತಿ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾಪ್ರಾಣಗಳು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣಗಳಾಗುವುದು, ಶ-ಷ-ಸ ಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಅಥವಾ ಸ್ವರಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ ಇವು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ನಿಯಮಗಳು

ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಪದಗಳು ಬದಲಾಗುವಾಗ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ:

ಅ) ಮಹಾಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರಗಳು ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣವಾಗುವುದು:

ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿರುವ ಒತ್ತಕ್ಷರದ (ಮಹಾಪ್ರಾಣ) ಅಕ್ಷರಗಳು ಕನ್ನಡದ ತದ್ಭವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗುತ್ತವೆ.

ಖ -> ಕ: ಮುಖ - ಮೊಗ, ಶಿಖಾ - ಸಿಕೆ.

ಘ -> ಗ: ಘಂಟಾ - ಗಂಟೆ.

ಧ -> ದ: ಧರ್ಮ - ದಮ್ಮ, ಕಥಾ - ಕತೆ.

ಭ -> ಬ: ಭಾಷೆ - ಬಾಸೆ.

ಆ) ಶ, ಷ, ಸ ಅಕ್ಷರಗಳ ಬದಲಾವಣೆ:

ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶ' ಮತ್ತು 'ಷ' ಕಾರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ಸ' ಅಥವಾ 'ಚ' ಕಾರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಶ -> ಸ: ಆಕಾಶ - ಆಗಸ, ದೇಶ - ದೇಸ, ವಂಶ - ಬಂಸ.

ಷ -> ಸ: ದೋಷ - ದೋಸ, ವರ್ಷ - ವರುಷ, ವಿಷ - ಬಿಸ.

ಶ -> ಚ: ಶರ್ಕರಾ - ಸಕ್ಕರೆ.

ಇ) ಯ, ಜ, ವ ಬದಲಾವಣೆಗಳು:

ಯ -> ಜ: ಯಜ್ಞ - ಜನ್ನ, ಯಮ - ಜಮ, ಯುಗ - ಜುಗ.

ವ -> ಬ: ವಂಶ - ಬಂಸ, ವಿದ್ಯಾ - ಬಜ್ಜೆ, ವಿಷ - ಬಿಸ.

ಈ) ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳ ಸರಳೀಕರಣ:

ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕಠಿಣ ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ವರವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ರತ್ನ - ರತುನ

ಪರ್ವ - ಹಬ್ಬ

ಸ್ವರ್ಗ - ಸಗ್ಗ

ಭಕ್ತಿ - ಬಕುತಿ

ಪ್ರಮುಖ ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವ ಪದಗಳ ಪಟ್ಟಿ

ಅಧ್ಯಯನದ ಸೌಲಭ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪದಗಳನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

ತತ್ಸಮ (ಸಂಸ್ಕೃತ) ತದ್ಭವ (ಕನ್ನಡ) ತತ್ಸಮ (ಸಂಸ್ಕೃತ) ತದ್ಭವ (ಕನ್ನಡ)

ಅಗ್ನಿ- ಅಗ್ಗಿ         ಮುಖ -ಮೊಗ

ಆಶ್ಚರ್ಯ- ಅಚ್ಚರಿ      ಯೋಗಿ-ಜೋಗಿ

ಕಾವ್ಯ-ಕಬ್ಬ         ವರ್ಷ-ವರುಷ

ಕಾರ್ಯ-ಕಜ್ಜ       ಶಕ್ತಿ-ಸಕ್ತಿ

ಚಂದ್ರ-ಚಂದಿರ       ಶ್ರೇಷ್ಟಿ-ಸೆಟ್ಟಿ

ಧರ್ಮ-ದಮ್ಮ       ಸಂಧ್ಯೆ-ಸಂಜೆ

ಪಕ್ಷಿ-ಹಕ್ಕಿ               ವಿದ್ಯಾ-ಬಜ್ಜೆ

ಬ್ರಹ್ಮ-ಬೊಮ್ಮ        ರತ್ನ-ರತುನ

ಶುಚಿ-ಸುಚಿ           ವಂಶ-ಬಂಸ

ಸ್ವರ್ಗ-ಸಗ್ಗ             ಸ್ಥಾನ-ತಾಣ

ಪೃಥ್ವಿ-ಪುಡವಿ        ಪ್ರಸಾದ-ಹಸಾದ

ವೀಥಿ-ಬೀದಿ             ಮಾಲೆ-ಮಾಲೆ (ಕೆಲವು ಬದಲಾಗಲ್ಲ)

ಶನಿ-ಸನಿ                 ಯಜ್ಞ-ಜನ್ನ

ತದ್ಭವಗಳ ವಿಶೇಷ ವಿಧಗಳು

೧. ಪ್ರಾಕೃತಜ: ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ, ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪದಗಳು.

ಉದಾ: ಸಂಸ್ಕೃತ (ಬ್ರಹ್ಮ) -> ಪ್ರಾಕೃತ (ಬೊಮ್ಹ) -> ಕನ್ನಡ (ಬೊಮ್ಮ).

೨. ದೇಶ್ಯ ಪದಗಳು: ಇವು ತತ್ಸಮವೂ ಅಲ್ಲ, ತದ್ಭವವೂ ಅಲ್ಲ. ಇವು ಕನ್ನಡದ ಅಪ್ಪಟ ಮೂಲ ಪದಗಳು.

ಉದಾ: ನೆಲ, ಮುಗಿಲು, ನೀರು, ಊರು, ಹೊಳೆ.

ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಬಳಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು.

ಛಂದಸ್ಸು: ಪದ್ಯದ ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಕವಿಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳನ್ನು ತದ್ಭವ ರೂಪಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.

ಸರಳತೆ: ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕಠಿಣ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ತದ್ಭವ ರೂಪಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಆಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಭಾಷಾ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ: ಒಂದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದ ಎರಡು ರೂಪಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಶಬ್ದಕೋಶ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ.