ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ: ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ

 

ವ್ಯಾಕರಣದ ಮುಂದಿನ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯ 'ಅಲಂಕಾರಗಳು'.

ಅಲಂಕಾರಗಳು 

ಪೀಠಿಕೆ:

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಅಂದವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಡವೆ ಅಥವಾ ಆಭರಣಗಳನ್ನು ಧರಿಸುವಂತೆ, ಕವಿಗಳು ತಾವು ಬರೆಯುವ ಕಾವ್ಯ ಅಥವಾ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಬಳಸುವ ಚಮತ್ಕಾರಿಕ ಪದಗಳನ್ನೇ 'ಅಲಂಕಾರಗಳು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

"ಕಾವ್ಯಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಮಲಂಕಾರಾತ್" ಅಂದರೆ ಕಾವ್ಯವು ಅಲಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಲಾಕ್ಷಣಿಕರ ಅಭಿಮತ.

ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ: ಶಬ್ದಗಳ ವಿನ್ಯಾಸದಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಬರುವುದು.

ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ: ಶಬ್ದಗಳ ಅರ್ಥದ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಬರುವುದು.

1. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ 

ಶಬ್ದಗಳ ಜೋಡಣೆ ಅಥವಾ ಆವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಕಿವಿಗೆ ಇಂಪನ್ನು ನೀಡುವ ಅಲಂಕಾರವೇ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ:

ಅ) ಅನುಪ್ರಾಸ

ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಅಕ್ಷರಗಳ ಗುಂಪು ಪದ್ಯದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಮರಳಿ ಬರುವುದನ್ನು ಅನುಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ವಿಧಗಳು: ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆದಿಪ್ರಾಸ, ಮಧ್ಯಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ ಎಂಬ ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಕಂಸನ ಕೊಂದ ಕೃಷ್ಣನು ಕುಣಿದನು." (ಇಲ್ಲಿ 'ಕ' ಕಾರವು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ).

ಆ) ಯಮಕ 

ಮರಳಿ ಬಂದ ಪದವು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು 'ಯಮಕ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಮಾನವ ಮಾನವನಾಗು." (ಮೊದಲ ಮಾನವ ಎಂದರೆ ಮನುಷ್ಯ, ಎರಡನೇ ಮಾನವ ಎಂದರೆ ಗೌರವಯುತ).

ಇ) ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ

ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಂದು ಚಿತ್ರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ (ಉದಾ: ರಥ, ಕಮಲ) ಜೋಡಿಸುವುದು.

2. ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ 

ಅರ್ಥದ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದೇ ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಅ) ಉಪಮಾಲಂಕಾರ

ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಾಮ್ಯತೆಯನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದೇ ಉಪಮಾಲಂಕಾರ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ರಾಮನು ಸಿಂಹದಂತೆ ಪರಾಕ್ರಮಿ."

ಅಂಗಗಳು:

ಉಪಮೇಯ: ಯಾವುದನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದು (ರಾಮ).

ಉಪಮಾನ: ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದು (ಸಿಂಹ).

ಸಾಧಾರಣ ಧರ್ಮ: ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಇರುವ ಸಮಾನ ಗುಣ (ಪರಾಕ್ರಮ).

ಉಪಮಾವಾಚಕ: ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ (ಅಂತೆ, ವೋಲ್, ಹಾಗೆ).

ಆ) ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ 

ಉಪಮೇಯ ಮತ್ತು ಉಪಮಾನಗಳ ನಡುವೆ ಯಾವುದೇ ಭೇದವಿಲ್ಲ, ಅವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುವುದೇ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಮುಖಕಮಲ ವಿಕಸಿಸಿತು." (ಇಲ್ಲಿ ಮುಖವು ಕಮಲದಂತಿಲ್ಲ, ಮುಖವೇ ಕಮಲವಾಗಿದೆ).

ಸೂತ್ರ: ಉಪಮೇಯದಲ್ಲಿ ಉಪಮಾನದ ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು.

ಇ) ಉತ್ಪೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರ

ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ವಸ್ತುವಿನಂತೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಊಹಿಸುವುದು ಉತ್ಪೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಆ ಬೆಟ್ಟವು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಮುಟ್ಟುತ್ತಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಇತ್ತು."

ಗುರುತು: 'ಏನೋ', 'ಎಂಬಂತೆ' ಎಂಬ ಪದಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಈ) ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರ 

ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾಕ್ಯಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ (ಒಂದೇ ತರಹ) ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ತಂದೆ ಮಾಡಿದ ಪಾಪ ಮಗನಿಗೆ ಅಂಟದು; ಮರದ ಬುಡಕ್ಕೆ ಹಾಕಿದ ಬೆಂಕಿ ಕೊಂಬೆಗೆ ಅಂಟದು."

ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಗತಿಗಳಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.

ಉ) ಅರ್ಥಾಂತರನ್ಯಾಸ ಅಲಂಕಾರ 

ಒಂದು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯದಿಂದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿಶೇಷ ವಿಷಯದಿಂದಾಗಲಿ ಸಮರ್ಥಿಸುವುದೇ ಈ ಅಲಂಕಾರ.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಹನುಮಂತನು ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹಾರಿದನು; ಶಕ್ತರಿಗೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು ಯಾವುದಿದೆ?"

ಇಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತ ಹಾರಿದ್ದು ವಿಶೇಷ, ಶಕ್ತರಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಸತ್ಯ.

ಊ) ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಅಲಂಕಾರ

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಇದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತಿಶಯವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆ: "ಆ ನಗರದ ಗೋಪುರಗಳು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ಸವರುತ್ತಿದ್ದವು."

3.  ಅಲಂಕಾರಗಳ ಮಹತ್ವ

1. ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ: ಅಲಂಕಾರಗಳು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರ, ವೀರ ಅಥವಾ ಕರುಣ ರಸಗಳನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಸಹಕಾರಿ.

2. ಕಲ್ಪನಾ ಶಕ್ತಿ: ಓದುಗನ ಕಲ್ಪನಾ ಲೋಕವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.

3. ಗೌರವ: ಕವಿಯ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಇವು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.

4. ಸ್ಪಷ್ಟತೆ: ಕಠಿಣವಾದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.

ಸಾರಾಂಶ:

ಅಲಂಕಾರಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುವ ಆಭರಣಗಳು. ಉಪಮೆಯ ಹೋಲಿಕೆ, ರೂಪಕದ ಅಭೇದ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಾಂತದ ಬಿಂಬ-ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಭಾವಗಳನ್ನು ಅರಿತರೆ ಕಾವ್ಯದ ಆಳವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.