ತದ್ಧಿತಾಂತ

 

ನಾಮಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸರ್ವನಾಮಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರಿ ಹೊಸ ಪದಗಳಾಗುವುದನ್ನು 'ತದ್ಧಿತಾಂತ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

 ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ಇವುಗಳನ್ನು 'ತದ್ಧಿತಾಂತ' (ತದ್ಧಿತ+ಅಂತ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

 ಇವುಗಳ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ತದ್ದಿತಾಂತ ನಾಮ

ನಾಮಪದಗಳ ಮೇಲೆ 'ವಂತ', 'ಇಗ', 'ಕಾರ', 'ಗಾರ', 'ವಂತ', 'ಉಳಿ' ಮುಂತಾದ ತದ್ಧಿತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪದಗಳನ್ನು ತದ್ದಿತಾಂತ ನಾಮ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ವಸ್ತುವಿನ ವೃತ್ತಿ ಅಥವಾ ಗುಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಕಾರ: ಸಾಹಿತ್ಯ + ಕಾರ = ಸಾಹಿತಿಕಾರ (ಸಾಹಿತಿ)

ಗಾರ: ಆಟ + ಗಾರ = ಆಟಗಾರ

ವಂತ: ಬುದ್ಧಿ + ವಂತ = ಬುದ್ಧಿವಂತ

ಇಗ: ಕನ್ನಡಿ + ಇಗ = ಕನ್ನಡಿಗ

ಆಳಿ: ಮೈ + ಆಳಿ = ಮೈಯಾಳಿ

2. ತದ್ದಿತಾಂತ ಭಾವನಾಮ

ನಾಮಪದ ಅಥವಾ ಗುಣವಾಚಕಗಳ ಮೇಲೆ 'ತನ', 'ಕೆ', 'ಉಮೆ', 'ಇಕೆ' ಮುಂತಾದ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಭಾವವನ್ನು ಅಥವಾ ಗುಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ ಅದು ತದ್ದಿತಾಂತ ಭಾವನಾಮ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ತನ: ದೊಡ್ಡ + ತನ = ದೊಡ್ಡತನ

ಕೆ: ಜಾಣ + ಕೆ = ಜಾಣ್ಕೆ

ಇಕೆ: ಹುಚ್ಚು + ಇಕೆ = ಹುಚ್ಚುತನ (ಅಥವಾ ಮರುಳು + ಇಕೆ = ಮರುಳಿಕೆ)

ಉಮೆ: ಹೆಮ್ಮ + ಉಮೆ = ಹೆಮ್ಮೆ

ತನ: ಕಳ್ಳ + ತನ = ಕಳ್ಳತನ

3. ತದ್ದಿತಾಂತ ಅವ್ಯಯ 

ನಾಮಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಸೇರಿ ಲಿಂಗ, ವಚನ, ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬದಲಾಗದ ಪದಗಳಾಗಿ (ಅವ್ಯಯಗಳಾಗಿ) ಮಾರ್ಪಟ್ಟರೆ ಅವು ತದ್ದಿತಾಂತ ಅವ್ಯಯಗಳು.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ತನಕ: ಸಂಜೆ + ತನಕ = ಸಂಜೆಯತನಕ

ವರೆಗೆ: ಊರು + ವರೆಗೆ = ಊರಿನವರೆಗೆ

ಅಂತೆ: ಅವ + ಅಂತೆ = ಅವನಂತೆ

ಓಸುಗ: ಅದಕ್ಕೆ + ಓಸುಗ = ಅದಕ್ಕೋಸುಗ

ಮಟ್ಟಿಗೆ: ನನ್ನ + ಮಟ್ಟಿಗೆ = ನನ್ನಮಟ್ಟಿಗೆ

ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯತ್ಯಾಸ:

ಕೃದಂತ: ಇವು ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಮೂಲವಾದ 'ಧಾತು'ವಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿ ಆಗುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಮಾಡು+ಇಕೆ=ಮಾಟ).

ತದ್ಧಿತಾಂತ: ಇವು 'ನಾಮಪದ'ಗಳ ಮೇಲೆ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿ ಆಗುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಜಾಣ+ತನ=ಜಾಣತನ)