ಕಾವ್ಯ ಗಂಗೆಯ ಮೂಲ: ಹಳಗನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಪರಿಚಯ

 

ಹಳಗನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಪರಿಚಯ

1. ಪಂಪ

2. ಪೊನ್ನ

3. ರನ್ನ

4. ಜನ್ನ

5. 1ನೇ ನಾಗವರ್ಮ

6. ಎರಡನೇ ನಾಗವರ್ಮ (ನಾಗವರ್ಮ-II)

7. ರಾಘವಾಂಕ

8. ಪಂಪ

9. ಪೊನ್ನ

10. ಮುದ್ದಣ್ಣ 

ಪಂಪ.

ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು: ಪಂಪ.

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೪೧ (೧೦ನೇ ಶತಮಾನ).

ಜನ್ಮ ಸ್ಥಳ: ಧಾರವಾಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಣ್ಣಿಗೆರೆ. (ಇವನ ಪೂರ್ವಜರು ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ವೆಂಗಿಮಂಡಲದ 'ವೆಂಗಿಪಳು' ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದವರು).

ತಂದೆ-ತಾಯಿ: ಅಭಿರಾಮದೇವ ಮತ್ತು ಅಬ್ಬಣಬ್ಬೆ.

ಧರ್ಮ: ಜೈನ ಧರ್ಮ.

ಗುರು: ದೇವೇಂದ್ರಮುನಿ.

ಬಿರುದುಗಳು :

1. ಆದಿಕವಿ: ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಲಭ್ಯ ಮಹಾಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬಿರುದು ಬಂದಿದೆ.

2. ಸಂಸಾರ ಸಾರೋದಯ: ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಎರಡೂ ಜೀವನದ ಸಾರವನ್ನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ.

3. ಕವಿತಾ ಗುಣಾರ್ಣವ: ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿನ ಅಗಾಧ ಪಾಂಡಿತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ.

ಆಶ್ರಯದಾತ: ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸ ಎರಡನೇ ಅರಿಕೇಸರಿ

1. ವೇಮುಲವಾಡದ ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸ ಎರಡನೇ ಅರಿಕೇಸರಿಯ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು. 

2. ಅರಿಕೇಸರಿ ಪಂಪನಿಗೆ 'ಧರ್ಮಪುರ' ಎಂಬ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಶಾಸನದ ಮೂಲಕ ದಾನವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದನು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

ಪಂಪನು ಎರಡು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ:

1. ವಿಕ್ರಮಾರ್ಜುನ ವಿಜಯ (ಪಂಪ ಭಾರತ): ಇದು ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯ. ವ್ಯಾಸ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿತವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಂಪನು ಅರ್ಜುನನನ್ನು ನಾಯಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಅರಿಕೇಸರಿಯನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

2. ಆದಿಪುರಾಣ: ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ. ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವೃಷಭನಾಥರ (ಆದಿನಾಥರ) ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಂಪನ ಪ್ರಮುಖ ಘೋಷಣೆಗಳು ಮತ್ತು ತತ್ವಗಳು

1. "ಮನುಷ್ಯ ಜಾತಿ ತಾನೊಂದೇ ವಲಂ": ಇಡೀ ಮಾನವ ಕುಲ ಒಂದೇ ಎಂಬ ಸಮಾನತೆಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಅಂದೇ ಸಾರಿದನು.

2. "ಬನವಾಸಿ ದೇಶದ ಮೇಲೆ ಅಭಿಮಾನ": "ಆರಂಕುಶವಿಟ್ಟೊಡಂ ನೆನೆಯುದೆನ್ನ ಮನಂ ಬನವಾಸಿ ದೇಶಮಂ" ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಮೇಲಿರುವ ಅತೀವ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾನೆ. (ಅಂದರೆ, ಯಾರು ಏನೇ ಅಡೆತಡೆ ಒಡ್ಡಿದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಬನವಾಸಿ ದೇಶವನ್ನೇ ನೆನೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದರ್ಥ).

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹತ್ವ

1. ಪಂಪನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ 'ರತ್ನತ್ರಯ'ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗ (ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ, ರನ್ನ).

2. ಇವನು 'ಚಂಪೂ' ಶೈಲಿಯ (ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ) ಕಾವ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತನಾಗಿದ್ದನು.

3. ಪಂಪನ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ *'ಪಂಪ ಪ್ರಶಸ್ತಿ'*ಯನ್ನು ನೀಡಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತದೆ.

ಪೊನ್ನ

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೫೦ (೧೦ನೇ ಶತಮಾನ).

ಸ್ಥಳ: ಇವನ ಜನ್ಮಸ್ಥಳ ವೆಂಗಿ ಮಂಡಲದ ಪುಂಗನೂರು (ಪ್ರಸ್ತುತ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದೆ).

ಬಿರುದು: ಇವನಿಗೆ 'ಉಭಯಕವಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಿರುದಿದೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಎರಡೂ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.

ಆಶ್ರಯ: ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ರತ್ನತ್ರಯರು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ 'ರತ್ನತ್ರಯ'ರಲ್ಲಿ ಪೊನ್ನ ಎರಡನೆಯವನು (ಪಂಪ, ಪೊನ್ನ, ರನ್ನ).

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

 1. (ಜೈನಧರ್ಮ): 'ಶಾಂತಿಪುರಾಣ' - ಇದು ೧೬ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಶಾಂತಿನಾಥರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ.

2.(ಲೌಕಿಕ): 'ಭುವನೈಕ ರಾಮಾಭ್ಯುದಯ' - ಇದು ಲೌಕಿಕ ಕಾವ್ಯವಾಗಿದ್ದು, ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಮೂರನೇ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ.

ಇತರ ಕೃತಿಗಳು: 'ಜಿನಾಕ್ಷರಮಾಲೆ' ಎಂಬ 39 ಕಂದಪದ್ಯಗಳ ಕಿರುಕೃತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಧರ್ಮ: ಪೊನ್ನನು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

ಶೈಲಿ: ಪಂಪನಂತೆ ಇವನೂ ಕೂಡ ಚಂಪೂ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ (ಗದ್ಯ ಮತ್ತು ಪದ್ಯದ ಮಿಶ್ರಣ) ಕಾವ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಕಾವ್ಯದ ಮಹತ್ವ: ಶಾಂತಿಪುರಾಣದಲ್ಲಿ 'ಧರ್ಮದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ'ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಸಾರಿದ್ದಾನೆ.

ಗೌರವ: ತನ್ನ ಕಾವ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ "ನೂರಾರು ಕವಿಗಳು ಸೇರಿ ತೂಗಿದರೂ ಪೊನ್ನನಿಗೆ ಸಮನಾಗಲಾರರು" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.

ಭಾಷಾ ಪ್ರೌಢಿಮೆ: ಇವನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಳಗನ್ನಡದ ಬಿಗುವಾದ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬಳಕೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಸಮಕಾಲೀನರು: ಇವನು ಆದಿಕವಿ ಪಂಪನ ನಂತರದ ಕಾಲದವನು ಮತ್ತು ರನ್ನನಿಗಿಂತ ಹಿರಿಯವನು.

ರನ್ನ

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೪೯ ರಿಂದ ೧೦೨೦ (೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧ).

ಸ್ಥಳ: ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುಧೋಳ ತಾಲೂಕಿನ ಬೆಳ್ಳೆ (ಹಳೆಯ ಹೆಸರು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುದುವೊಳಲು).

ಜಾತಿ/ವೃತ್ತಿ: ರನ್ನನು ಬಳೆಗಾರರ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು (ಆದ್ದರಿಂದ ಇವನನ್ನು 'ಬಳೆಗಾರರ ಕುಲದೀಪ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).

ಬಿರುದುಗಳು: 

1. 'ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ'

2. 'ಶಕ್ತಿ ಕವಿ' ಮತ್ತು 

3. 'ಉಭಯಕವಿ'.

ಆಶ್ರಯದಾತ: ಚಾಲುಕ್ಯ ಅರಸ ತೈಲಪ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯ (ಇರಿವಬೆಡಂಗ) ಇವರ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ರತ್ನತ್ರಯರು: ಪಂಪ ಮತ್ತು ಪೊನ್ನನ ನಂತರದ ಕನ್ನಡದ ೩ನೇ ರತ್ನತ್ರಯ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

1. 'ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯಂ' (ಲೌಕಿಕ): (ಇದಕ್ಕೆ ಗದಾಯುದ್ಧ ಎಂಬ ಹೆಸರೂ ಇದೆ). ಇದರಲ್ಲಿ ಭೀಮ ಮತ್ತು ದುರ್ಯೋಧನರ ನಡುವಿನ ಗದಾಯುದ್ಧದ ಕಥೆ ಇದೆ.

2. 'ಅಜಿತಪುರಾಣ' (ಧಾರ್ಮಿಕ): - ಇದು ೨ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಅಜಿತನಾಥರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಕಾವ್ಯ.

ನಾಯಕನ ಹೋಲಿಕೆ: ಸಾಹಸಭೀಮ ವಿಜಯದಲ್ಲಿ ರನ್ನನು ತನ್ನ ಆಶ್ರಯದಾತ ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಮನಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ ಕ್ರಮ: ರನ್ನನು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ 'ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ' ಕ್ರಮವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.

ನಿಘಂಟು: 'ರನ್ನಕಂದ' ಎಂಬ ಕೃತಿಯು ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ನಿಘಂಟು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಇತರ ಕೃತಿಗಳು: ಪರಶುರಾಮ ಚರಿತೆ ಮತ್ತು ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ಚರಿತೆ (ಇವುಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ).

ಶೈಲಿ: ರನ್ನನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ 'ರೌದ್ರ ರಸ' ಹೆಚ್ಚು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು 'ಶಕ್ತಿ ಕವಿ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಗುರು: ಅತ್ತಿಮಬ್ಬೆ ಎಂಬ ಮಹಾಮಾತೆಯು ರನ್ನನಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿ, ಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದಳು.

ಮಹತ್ವ: ಪಂಪನ ನಂತರ ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬೆಳೆಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ರನ್ನನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಜನ್ನ

1. ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1209).

2. ಸ್ಥಳ: ಇವನು ಮೂಲತಃ ಹೊಯ್ಸಳರ ರಾಜಧಾನಿಯಾದ ಹಳೇಬೀಡು (ದ್ವಾರಸಮುದ್ರ) ಸಮೀಪದವನು.

3. ಬಿರುದು: ಇವನಿಗೆ 'ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಎಂಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಬಿರುದಿತ್ತು.

4. ಆಶ್ರಯ: ಹೊಯ್ಸಳ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ ವೀರ ಬಲ್ಲಾಳ ಮತ್ತು ಅವನ ಮಗ ನರಸಿಂಹನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕವಿಯಾಗಿ ಹಾಗೂ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದನು.

5. ಕುಟುಂಬ: ಜನ್ನನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಸುಮತಿ ಮದನನ ಮಗ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತ ಕವಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಸೋದರಮಾವ.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: 

1. 'ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ' (ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ): - ಇದು ಜನ್ನನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯ ಕ್ರೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾಮದ ದುರಂತವನ್ನು ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

2. 'ಅನಂತನಾಥ ಪುರಾಣ'(ಧಾರ್ಮಿಕ): - ಇದು 14ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಅನಂತನಾಥರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ.

ಶೈಲಿ: ಜನ್ನನು 'ಚಂಪೂ' ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ (ಗದ್ಯ-ಪದ್ಯ ಮಿಶ್ರಿತ) ಕಾವ್ಯ ರಚನೆ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ಶೈಲಿ ಬಿಗುವಿನಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆಯಲ್ಲಿ "ಹಿಟ್ಟುಕೋಳಿ"ಯನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂಲಕ ಅಹಿಂಸೆಯ ತತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ಧರ್ಮ: ಜನ್ನನು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

ಕಾವ್ಯದ ವಸ್ತು: ಇವನ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗದ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಕೊಡುಗೆ: ಶಾಸನ ಕವಿಯಾಗಿಯೂ ಜನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ. ಇವನು ರಚಿಸಿದ ಅನೇಕ ಶಾಸನಗಳು ಹಳೇಬೀಡು ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿವೆ.

ಕಾವ್ಯದ ಉದ್ದೇಶ: "ಮನಮಂ ತಿದ್ದದ ಕಾವ್ಯಂ ಕಾವ್ಯಮೇ?" ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಮೂಲಕ ಕಾವ್ಯವು ಸಮಾಜದ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತಿದ್ದುವಂತಿರಬೇಕು ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದನು.

ಸಂದೇಶ: 'ಅಲ್ಪವಿದ್ಯೆ ಮಹಾಗರ್ವ' ಎಂಬಂತೆ ವರ್ತಿಸಬಾರದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ, ಜ್ಞಾನದ ವಿನಯವನ್ನು ತನ್ನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ.

1ನೇ ನಾಗವರ್ಮ

1. ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೯೦ (೧೦ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ).

2. ತಂದೆ:ವೆನ್ನಮಯ್ಯ ಮತ್ತು 

3. ತಾಯಿ ಪೊಟ್ಟಬ್ಬೆ

4. ಸ್ಥಳ: ಇವನು ವೆಂಗಿ ಮಂಡಲದ ವೆಂಗಿಪಳು ಎಂಬ ಗ್ರಾಮದವನು.

ಬಿರುದು: ಇವನಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಿರುದಿನ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಇವನನ್ನು 'ಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಕರ್ತೃ' ಎಂದು ಗೌರವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಶ್ರಯ: ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ನಂತರ ಬಂದ ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅರಸ ಮೂರನೇ ತೈಲಪನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದನು.

ಸಮಕಾಲೀನ: ಇವನು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ರನ್ನನ ಸಮಕಾಲೀನನಾಗಿದ್ದನು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

1. 'ಛಂದೋಂಬುಧಿ' - ಇದು ಕನ್ನಡದ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಸ್ವತಂತ್ರ ಛಂದಶಾಸ್ತ್ರ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದೆ.

2. 'ಕರ್ಣಾಟ ಕಾದಂಬರಿ' - ಇದು ಬಾಣಭಟ್ಟನ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ ರೂಪದ ಕಾದಂಬರಿ.

ಛಂದೋಂಬುಧಿಯ ಮಹತ್ವ: ಇದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ 'ಕರ್ಣಾಟ ವಿಷಯ ಜಾತಿ' ಪದ್ಯಗಳಾದ ಷಟ್ಪದಿ, ಸಾಂಗತ್ಯ, ತ್ರಿಪದಿ ಮತ್ತು ಅಕ್ಕರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿವರ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಛಂದೋಂಬುಧಿಯನ್ನು ನಾಗವರ್ಮನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಾದ *'ಸೌಮ್ಯನಾಯಕಿ'*ಗೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ (ಸಂಬೋಧನಾ ಶೈಲಿ).

ಕಥಾ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನ 'ಕರ್ಣಾಟ ಕಾದಂಬರಿ'ಯು ಚಂದ್ರಾಪೀಡ ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಯ ಪ್ರೇಮಕಥೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮ: ಇವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು (ನಂತರದ ಎರಡನೇ ನಾಗವರ್ಮ ಜೈನ ಧರ್ಮದವನು, ಇವರಿಬ್ಬರ ನಡುವೆ ಗೊಂದಲ ಬೇಡ).

ಭಾಷಾ ಶೈಲಿ: ನಾಗವರ್ಮನ ಕವಿತೆಗಳು ಲಲಿತವಾದ ಹಳಗನ್ನಡ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಇವನ ವರ್ಣನೆಗಳು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವಂತಿರುತ್ತವೆ.

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಂಕೇತ: ಕನ್ನಡದ ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಇವನು ನೀಡಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಛಂದಶಾಸ್ತ್ರದ ಬುನಾದಿಯಾಗಿವೆ.

ಎರಡನೇ ನಾಗವರ್ಮ (ನಾಗವರ್ಮ-II)

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೪೫ (೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯಭಾಗ) 

ಸ್ಥಳ: ಇವನು ಮೂಲತಃ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮುದುವೊಳಲು (ಇಂದಿನ ಮುಧೋಳ) ಗ್ರಾಮದವನು.

ಬಿರುದು: ಇವನಿಗೆ 'ಕಟಕೋಪಾಧ್ಯಾಯ' ಎಂಬ ಬಿರುದಿತ್ತು. ಅಂದರೆ ರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಗುರುವಾಗಿದ್ದವನು ಎಂದರ್ಥ 

ಆಶ್ರಯ: ಕಲ್ಯಾಣ ಚಾಲುಕ್ಯರ ಅರಸ ಜಗದೇಕಮಲ್ಲ-II ನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಧರ್ಮ: ಇವನು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

1. 'ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ' - ಇದು ಲಕ್ಷಣ ಗ್ರಂಥವಾಗಿದ್ದು, ವ್ಯಾಕರಣ, ಅಲಂಕಾರ ಮತ್ತು ಕಾವ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ 

2. 'ಕರ್ಣಾಟ ಭಾಷಾಭೂಷಣ' - ಇದು ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸೂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ವಿವರಿಸುವ ಮೊದಲ ಕೃತಿ 

3. 'ಅಭಿಧಾನ ವಸ್ತುಕೋಶ' - ಇದು ಕನ್ನಡದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ನಿಘಂಟು ಆಗಿದ್ದು, ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

4. 'ವರ್ಧಮಾನ ಪುರಾಣ' - ಇದು ೨೪ನೇ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ವರ್ಧಮಾನ ಮಹಾವೀರರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಇವನನ್ನು "ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪಾರಂಗತ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಇವನು ವ್ಯಾಕರಣ, ಅಲಂಕಾರ, ನಿಘಂಟು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾವ್ಯ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ವ್ಯಾಕರಣದ ಮಹತ್ವ: ಇವನ 'ಕಾವ್ಯಾವಲೋಕನ'ದ ಒಂದು ಭಾಗವಾದ 'ಶಬ್ದಸ್ಮೃತಿ'ಯು ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದೆ.

ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನಿಗೆ ಗುರು: ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಸೂಕ್ತಿ ಸುಧಾರ್ಣವ' ಎಂಬ ಸಂಕಲನ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಬರೆದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನು ನಾಗವರ್ಮನ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿದ್ದನು.

ಇಬ್ಬರ ನಾಗವರ್ಮರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ: ನಾಗವರ್ಮ-I (ಕ್ರಿ.ಶ. ೯೯೦) ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಾದಂಬರಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದರೆ, ನಾಗವರ್ಮ--II (ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೧೪೫) ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ನಿಘಂಟಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು.

ಭಾಷಾ ಸೇವೆ: ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಇವನ (ನಾಗವರ್ಮ--II) ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.

********

ರಾಘವಾಂಕ

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ೧೩ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೨೦೦).

ಸ್ಥಳ: ಇವನು ಹಂಪೆಯವನು.

ಗುರು: ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕವಿ ಹರಿಹರನು ಇವನ ಗುರು ಮತ್ತು ಸೋದರಮಾವ.

ಬಿರುದು: 

1. 'ಷಟ್ಪದಿ ಬ್ರಹ್ಮ' ಮತ್ತು

2. 'ಉಭಯಕವಿ ಕಮಲರವಿ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳಿವೆ.

ಛಂದಸ್ಸು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ'ಗೆ ಒಂದು ಗೌರವ ತಂದುಕೊಟ್ಟವನು ಇವನು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

1. 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ'(ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ): - ಇದು ಕನ್ನಡದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸತ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ಕಥೆಯನ್ನು ಇದು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

2. 'ಸಿದ್ದರಾಮ ಚರಿತೆ' - ಸೊನ್ನಲಿಗೆಯ ಸಿದ್ದರಾಮೇಶ್ವರರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಈ ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಇತರ ಕೃತಿಗಳು: 'ಸೋಮನಾಥ ಚರಿತೆ', 'ವೀರೇಶ ಚರಿತೆ', 'ಶರಭ ಚಾರಿತ್ರ್ಯ' ಮತ್ತು 'ಹರಿಹರ ಮಹತ್ವ'.

ಧರ್ಮ: ರಾಘವಾಂಕನು ವೀರಶೈವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

ಕಾವ್ಯಗುಣ: ರಾಘವಾಂಕನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯತೆ ಹೆಚ್ಚು. ಇವನ ಪಾತ್ರಗಳು ಓದುಗರ ಕಣ್ಣೆದುರು ಜೀವಂತವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಶೈಲಿ: ಇವನು ಸರಳವಾದ ಆದರೆ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ನಡುಗನ್ನಡದ ಸಂಧಿಕಾಲದ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕ್ರಾಂತಿ: ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕನ್ನಡದ ಮಣ್ಣಿನ ಸೊಗಡಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವನದು.

********

ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿ

ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೫೬೦ (೧೬ನೇ ಶತಮಾನ).

ಸ್ಥಳ: ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮೂಡುಬಿದಿರೆ.

ಬಿರುದು: 

1. 'ಕವಿಚಕ್ರವರ್ತಿ' ಮತ್ತು

2. 'ಶೃಂಗಾರ ಕವಿ' ಎಂಬ ಬಿರುದುಗಳಿವೆ.

ಆಶ್ರಯ: ಮೂಡುಬಿದಿರೆಯ ಚೌಟ ಅರಸನಾದ ಭೈರವರಾಜನ ಆಸ್ಥಾನ ಕವಿಯಾಗಿದ್ದನು.

ಛಂದಸ್ಸು: ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಸಾಂಗತ್ಯ' ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದ ಕೀರ್ತಿ ಇವನದು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ (ಮಹಾಕಾವ್ಯ): 

'ಭರತೇಶ ವೈಭವ' (ಸಾಂಗತ್ಯ)- ಇದು ಇವನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಮಗನಾದ ಭರತ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಥೆಯಿದೆ.

ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಇವನು 'ಯೋಗಿ ಮತ್ತು ಭೋಗಿ' ಎಂಬ ಸಮನ್ವಯ ತತ್ವವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದವನು. ಅಂದರೆ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿದ್ದೂ ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ನೀರಿನಂತೆ ಅಲಿಪ್ತವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂಬುದು ಇವನ ವಾದ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಭರತೇಶ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೧೦,೦೦೦ ಪದ್ಯಗಳು ಸಾಂಗತ್ಯ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿವೆ.

ಇತರ ಕೃತಿಗಳು: 'ರತ್ನಾಕರಾಧೀಶ್ವರ ಶತಕ', 'ಅಪರಾಜಿತೇಶ್ವರ ಶತಕ' ಮತ್ತು 'ತ್ರಿಲೋಕ ಶತಕ'.

ಧರ್ಮ: ರತ್ನಾಕರವರ್ಣಿಯು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು.

ಕಾವ್ಯ ಗುಣ: ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಎರಡೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ. ಜೀವನದ ಭೋಗಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಲೇ ವೈರಾಗ್ಯದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ.

ಜನಪ್ರಿಯತೆ: ಇವನ ಸಾಂಗತ್ಯ ಪದಗಳು ಸರಳ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಇರುವುದರಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜನಪದರಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಇವನ ಹಾಡುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ.

ಕ್ರಾಂತಿ: ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠವಾದ ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ನಡುವೆ, ಅಪ್ಪಟ ದೇಶಿ ಛಂದಸ್ಸಾದ 'ಸಾಂಗತ್ಯ'ವನ್ನು ಬಳಸಿ ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರಚಿಸಿದ ಸಾಹಸಿ ಇವನು.

ಸಂದೇಶ: ಜೀವನವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ಮೋಕ್ಷದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂದು ಭರತನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.

******

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ

ಕಾಲ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಕಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವನು ಕ್ರಿ.ಶ. 16ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಅಥವಾ 17ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದನೆಂದು (ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 1550-1600) ನಂಬಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಳ: ಇವನು ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಡೂರು ತಾಲೂಕಿನ 'ದೇವನೂರು' ಗ್ರಾಮದವನು.

ಬಿರುದು: 'ಕರ್ಣಾಟ ಕವಿ ಚೂತವನ ಚೈತ್ರ' ಎಂಬ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಿರುದಿದೆ (ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳೆಂಬ ಮಾವಿನ ತೋಟಕ್ಕೆ ವಸಂತಕಾಲದಂತೆ ಬಂದವನು ಎಂದು ಇದರ ಅರ್ಥ).

ಛಂದಸ್ಸು: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನು *'ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ'*ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇವನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಬಳಸಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಕವಿ ಇಲ್ಲ.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿ: 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ' - ಇದು ಇವನ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯ. ಇದು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಜೈಮಿನಿ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪರ್ವವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೂ, ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಾವ್ಯದಂತೆ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.

ಕಥಾ ವಸ್ತು: ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರು ನಡೆಸುವ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಚಂದ್ರಹಾಸನ ಕಥೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ.

ಧರ್ಮ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನು ಶ್ರೀವೈಷ್ಣವ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು. ಇವನು ಲಕ್ಷ್ಮೀರಮಣನ (ವಿಷ್ಣು) ಪರಮ ಭಕ್ತ.

ಶೈಲಿ: ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಕಾವ್ಯವು 'ನಾದ ಮಾಧುರ್ಯ' ಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹಾಡಿನಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಇವನ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಮೆಗಳು (Similes) ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಇವನನ್ನು 'ಉಪಮಾ ಲೋಲ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಜನಪ್ರಿಯತೆ: "ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಪದಪಲ್ಲವಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗದವರಿಲ್ಲ" ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಅರಮನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹಳ್ಳಿಯ ಗುಡಿಸಲಿನವರೆಗೆ ಇವನ ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ ವಾಚನವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಭಾಷಾ ಬಳಕೆ: ಇವನು ಅಚ್ಚಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳನ್ನು ಹದವಾಗಿ ಬೆರೆಸಿ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇವನ ಭಾಷೆ ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸುಲಲಿತ.

ನವರಸಗಳು: ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವೀರ, ಶೃಂಗಾರ, ಕರುಣ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ರಸಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿವೆ.

ಕಲಾತ್ಮಕತೆ: ಪ್ರಕೃತಿ ವರ್ಣನೆ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದ ವರ್ಣನೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶನ ಕಲ್ಪನಾಶಕ್ತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ.

********

ಮುದ್ದಣ

“ಹಳಗನ್ನಡ ಮತ್ತು ಹೊಸಗನ್ನಡದ ನಡುವಿನ 'ಸೇತುವೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಾಕವಿ ಮುದ್ದಣ. 

1. ನಿಜನಾಮ: ನಂದಳಿಕೆ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣಪ್ಪ. 

2. ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ಮುದ್ದಣ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ 

3. ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಶ. 1870 ರಿಂದ 1901. ಕೇವಲ 31 ವರ್ಷಗಳ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಯ ಇವನದು.

4. ಜನ್ಮಸ್ಥಳ: ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ನಂದಳಿಕೆ ಗ್ರಾಮ.

5. ವೃತ್ತಿ: ಮುದ್ದಣನು ಮಲ್ಪೆ ಮತ್ತು ಉಡುಪಿಯ ಬೋರ್ಡ್ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಶಿಕ್ಷಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

6. ಬಿರುದು: ಇವನನ್ನು "ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಮುಂಗೋಳಿ" ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇವನು ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದನು.

ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು:

1. 'ಶ್ರೀ ರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕಂ' (ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿ): - ಇದು ಇವನ ಮೊದಲ ಕಾವ್ಯ.

2. 'ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣಂ' - ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅದ್ಭುತ ರಾಮಾಯಣವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ರಚಿಸಿದ ಗದ್ಯ ಕಾವ್ಯ.

3. 'ಶ್ರೀ ರಾಮಶ್ವಮೇಧಂ' - ಇದು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗದ ಕಥೆಯಿದೆ.

ಮುದ್ದಣ-ಮನೋರಮೆ ಸಂವಾದ: 'ಶ್ರೀ ರಾಮಶ್ವಮೇಧಂ' ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮುದ್ದಣ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮನೋರಮೆಯ ನಡುವೆ ನಡೆಯುವ ಸರಸ ಸಂಲ್ಲಾಪ ಮತ್ತು ಸಂವಾದಗಳು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕವಾಗಿ ಬಹಳ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೇಳಿಕೆ: "ಪದ್ಯಂ ವಧ್ಯಂ, ಗದ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಂ" (ಪದ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಗದ್ಯವೇ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದುದು) ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಇವನು ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದನು.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವನು ತನ್ನ ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಚೀನ ಕವಿಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಮಹಾಕವಿ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡು) ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದನು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಇವನು ಯಾರೆಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.

ಶೈಲಿ: ಇವನ ಭಾಷೆ ಹಳಗನ್ನಡದ ಬಿಗುವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಭಾವನೆಗಳು ಹೊಸಗನ್ನಡದ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಇದನ್ನೇ 'ಹೊಸಗನ್ನಡದ ನಂದಾದೀಪ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ: ಮುದ್ದಣನು ಉತ್ತಮ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ಇವನು 'ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ' ಮತ್ತು 'ಕುಮಾರ ವಿಜಯ' ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೂ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ನಿಧನ: ಬಡತನ ಮತ್ತು ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ 1901ರಲ್ಲಿ ಅಕಾಲಿಕ ಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.