ಕನ್ನಡ ಪದ ಸಂಪದ: 5 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು

ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು: ಒಂದು ಪರಿಚಯ

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಶಬ್ದಭಂಡಾರವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಲು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಪದಗಳಿವೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳನ್ನು 'ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:

"ಒಂದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಪದಗಳಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳು ಎಂದು ಹೆಸರು."

ಅಥವಾ

"ಪದಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವುಗಳು ನೀಡುವ ಅಂತಿಮ ಅರ್ಥ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳೆನ್ನಬಹುದು."

ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳ ಮಹತ್ವ:

ಭಾಷಾ ಸಮೃದ್ಧಿ: ಇವು ಭಾಷೆಯ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಬರಹದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪದವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಬಳಸುವ ಬದಲಿಗೆ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಸಾಹಿತ್ಯವು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ನಿಖರತೆ: ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸರಿಯಾದ ಪದವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ 'ನೀರು' ಎನ್ನುವ ಬದಲು 'ಜಲ' ಅಥವಾ 'ಉದಕ' ಎಂಬ ಪದಗಳು ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೇಳಿಸುತ್ತವೆ.

ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಆಕಾಶ ಎಂಬ ಒಂದೇ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ → ಗಗನ, ಬಾನು, ನಭ, ವ್ಯೋಮ ಎಂಬ ಅನೇಕ ಪದಗಳಿವೆ.

ಭೂಮಿ ಎಂಬ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ → ಧರೆ, ಇಳೆ, ಪೃಥ್ವಿ, ವಸುಧೆ ಎಂಬ ಪದಗಳಿವೆ.

ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ

​ಅ - ಔ 

• ​ಅಂಗಜ → ಮನ್ಮಥ, ಕಾಮ, ಸ್ಮರ

• ​ಅಂಗಣೆ → ಹೆಣ್ಣು, ಮಹಿಳೆ, ವನಿತೆ

• ​ಅಚಲ → ಪರ್ವತ, ಗಿರಿ, ಬೆಟ್ಟ, ಶೈಲ

• ​ಅಜ → ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಧಾತ

• ​ಅಟವಿ → ಅರಣ್ಯ, ಕಾಡು, ಕಾನನ, ವಿಪಿನ

• ​ಅದ್ರಿ → ಪರ್ವತ, ಅಚಲ, ಬೆಟ್ಟ

• ​ಅನಿಲ → ಗಾಳಿ, ಪವನ, ಮಾರುತ, ವಾಯು

• ​ಅಬ್ಧಿ → ಸಮುದ್ರ, ಸಾಗರ, ಕಡಲು

• ​ಅಮರ → ದೇವತೆ, ಸುರ, ನಿರ್ಜರ

• ​ಅರಿ → ಶತ್ರು, ಹಗೆ, ವೈರಿ

• ​ಅವನಿ → ಭೂಮಿ, ಧರೆ, ಪೃಥ್ವಿ, ಇಳೆ

• ​ಆದಿತ್ಯ → ಸೂರ್ಯ, ರವಿ, ಭಾನು, ಮಿತ್ರ

• ​ಆಯಾಸ → ಬಳಲಿಕೆ, ಶ್ರಮ

• ​ಆಲಯ → ಮನೆ, ಗೃಹ, ಸದನ, ನಿಲಯ

• ​ಇಂದು → ಚಂದ್ರ, ಶಶಿ, ಸೋಮ

• ​ಇಳೆ → ಭೂಮಿ, ವಸುಧೆ, ಧರಣಿ

• ​ಉದಧಿ → ಸಮುದ್ರ, ಸಾಗರ, ರತ್ನಾಕರ

• ​ಉರಗ → ಹಾವು, ಸರ್ಪ, ಫಣಿ

​ಕ - ನ 

• ​ಕನಕ → ಬಂಗಾರ, ಚಿನ್ನ, ಹೇಮ, ಕಾಂಚನ

• ​ಕಪೋಲ → ಕೆನ್ನೆ, ಗಲ್ಲ

• ​ಕರ → ಕೈ, ಹಸ್ತ, ಪಾಣಿ

• ​ಕರಿ → ಆನೆ, ಗಜ, ಕುಂಜರ, ವಾರಣ

• ​ಕಮಲ → ತಾವರೆ, ಪಂಕಜ, ನೀರಜ, ಅರವಿಂದ

• ​ಖಗ → ಹಕ್ಕಿ, ಪಕ್ಷಿ, ವಿಹಂಗ

• ​ಗಗನ → ಆಕಾಶ, ಬಾನು, ವ್ಯೋಮ, ನಭ

• ​ಗುರು → ಶಿಕ್ಷಕ, ಆಚಾರ್ಯ, ಉಪಾಧ್ಯಾಯ

• ​ಚಂದಿರ → ಚಂದ್ರ, ಶಶಿ, ನಿಶಾಕರ

• ​ಜನನಿ → ತಾಯಿ, ಅಮ್ಮ, ಮಾತೆ

• ​ಜಲ → ನೀರು, ಉದಕ, ವಾರಿ, ಸಲಿಲ

• ​ತನು → ದೇಹ, ಶರೀರ, ಕಾಯ, ಮೈ

• ​ತಟ → ದಡ, ತೀರ, ರೇವು

• ​ತರಣಿ → ಸೂರ್ಯ, ಆದಿತ್ಯ

• ​ದನುಜ → ರಾಕ್ಷಸ, ಅಸುರ, ದೈತ್ಯ

• ​ದಿವಾಕರ → ಸೂರ್ಯ, ಭಾಸ್ಕರ, ರವಿ

• ​ಧನ → ಹಣ, ದ್ರವ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸಂಪತ್ತು

• ​ನಯನ → ಕಣ್ಣು, ನೇತ್ರ, ಅಕ್ಷಿ, ಲೋಚನ

• ​ನೃಪತಿ → ರಾಜ, ಅರಸ, ಭೂಪಾಲ

​ಪ - ಹ 

• ​ಪಕ್ಷಿ → ಹಕ್ಕಿ, ಖಗ, ವಿಹಂಗಮ

• ​ಪವನ → ಗಾಳಿ, ಮಾರುತ, ಅನಿಲ

• ​ಪಾದಪ → ಮರ, ವೃಕ್ಷ, ತರು

• ​ಪುಷ್ಪ → ಹೂವು, ಸುಮ, ಕುಸುಮ, ಮಲರ

• ​ಪೃಥ್ವಿ → ಭೂಮಿ, ಇಳೆ, ವಸುಂಧರೆ

• ​ಬಾನು → ಆಕಾಶ, ಗಗನ, ನಭ

• ​ಭಾಸ್ಕರ → ಸೂರ್ಯ, ದಿನಕರ, ರವಿ

• ​ಭೂಪಾಲ → ರಾಜ, ಅರಸ, ನೃಪ

• ​ಮಹೀಪಾಲ → ಅರಸ, ಭೂಪತಿ

• ​ಮಾರ್ತಾಂಡ → ಸೂರ್ಯ, ಆದಿತ್ಯ

• ​ಮೇಘ → ಮೋಡ, ಜಲದ, ಪಯೋಧರ

• ​ಮೃಗಾಂಕ → ಚಂದ್ರ, ಶಶಿ

• ​ವನಿತೆ → ಹೆಣ್ಣು, ಸ್ತ್ರೀ, ಮಹಿಳೆ

• ​ವಾರಿ → ನೀರು, ಸಲಿಲ, ಉದಕ

• ​ವಿಹಗ → ಹಕ್ಕಿ, ಪಕ್ಷಿ

• ​ವ್ಯೋಮ → ಆಕಾಶ, ನಭ, ಬಾನು

• ​ಶರ → ಬಾಣ, ಅಂಬು

• ​ಶೈಲ → ಪರ್ವತ, ಗಿರಿ, ಬೆಟ್ಟ

• ​ಸಂಗ್ರಾಮ → ಯುದ್ಧ, ಕಾಳಗ, ರಣ

• ​ಸುತ → ಮಗ, ಕುಮಾರ, ನಂದನ

• ​ಹಸ್ತ → ಕೈ, ಕರ, ಪಾಣಿ

ಆನೆ → ಗಜ, ಕರಿ, ಕುಂಜರ, ವಾರಣ, ದಂತಿ, ಹಸ್ತಿ, ಮಾತಂಗ, ಇಭ

ಕುದುರೆ → ಅಶ್ವ, ತುರಗ, ವಾಜಿ, ಹಯ, ಘೋಟಕ

ಹಾವು → ಸರ್ಪ, ಅಹಿ, ಉರಗ, ಫಣಿ, ಭುಜಂಗ, ಪನ್ನಗ

ಸಿಂಹ → ಕೇಸರಿ, ಮೃಗೇಂದ್ರ, ಹರಿ, ಪಂಚಾಸ್ಯ, ಕಂಠೀರವ

ಹುಲಿ → ಶಾರ್ದೂಲ, ವ್ಯಾಗ್ರ,ಪುಂಡರೀಕ 

ಹಕ್ಕಿ → ಪಕ್ಷಿ, ಖಗ, ವಿಹಂಗ, ದ್ವಿಜ, ಅಂಡಜ, ಶಕುಂತ

ಕೋತಿ → ಕಪಿ, ವಾನರ, ಮರ್ಕಟ, ಶಾಖಾಮೃಗ

ಆಕಳು → ಹಸು, ಧೇನು, ಗೋವು, ಸುರಭಿ

 

ಎತ್ತು → ವೃಷಭ, ಬಸವ, ಬಲಿವರ್ದ

ಜಿಂಕೆ → ಹರಿಣ, ಮೃಗ, ಕುರಂಗ, ಸಾರಂಗ

ನಾಯಿ → ಶ್ವಾನ, ಕುಕ್ಕುರ

ಜೇನುನೊಣ → ಅಳಿ, ಭ್ರಮರ, ಮಧುಕರ, ಷಟ್ಪದ

ಮೀನು → ಮತ್ಸ್ಯ, ಝಷ, ಮೀನ

ಮೊಸಳೆ → ನಕ್ರ, ಗ್ರಾಹ

ಆಮೆ → ಕೂರ್ಮ, ಕಮಠ

 

ಕತ್ತೆ → ಗರ್ದಭ, ಖರ

ಕೋಳಿ → ಕುಕ್ಕುಟ

ನವಿಲು → ಮಯೂರ, ಶಿಖಿ, ನೀಲಕಂಠ

ಗಿಳಿ → ಶುಕ, ಕೀರ, ಕನ್ನಡವಕ್ಕಿ, ಪಂಡಿತವಕ್ಕಿ

ಕೋಗಿಲೆ → ಪಿಕ, ಪರಭೃತ, ಕಲಕಂಠ

*******

ಕನ್ನಡ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ (5 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿ) ಮತ್ತು ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ವಿವಿಧ ದೇವರುಗಳ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನಾನು ಇದನ್ನು ಅಕಾರಾದಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ದೇವತೆಗಳ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳ ಭಂಡಾರ 

ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳು:-

ಬ್ರಹ್ಮ 

ಬ್ರಹ್ಮ → ಅಜ, ವಿಧಾತ, ಚತುರ್ಮುಖ, ವಿಧಿ, ವಿರಿಂಚಿ, ಸ್ರಷ್ಟಾರ, ಪಿತಾಮಹ

ವಿಷ್ಣು

ವಿಷ್ಣು → ಕೇಶವ, ನಾರಾಯಣ, ಮಾಧವ, ಜನಾರ್ದನ, ಹರಿ, ಚಕ್ರಪಾಣಿ, ಮುಕುಂದ, ಉಪೇಂದ್ರ, ರಮಾಪತಿ

ಶಿವ 

ಶಿವ → ಶಂಭು, ಈಶ್ವರ, ಹರ, ಶಂಕರ, ಮಹೇಶ್ವರ, ರುದ್ರ, ಪಶುಪತಿ, ಫಾಲನೇತ್ರ, ಗಿರಿಜಾಪತಿ, ಪಿನಾಕಿ, ಮುಕ್ಕಣ್ಣ, ಚಂದ್ರಶೇಖರ

ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ದೇವರುಗಳು

ಗಣೇಶ

ಗಣೇಶ → ವಿನಾಯಕ, ಗಣಪತಿ, ಗಜಾನನ, ಲಂಬೋದರ, ಹೇರಂಬ, ಏಕದಂತ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ

ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ 

ಕುಮಾರಸ್ವಾಮಿ → ಷಣ್ಮುಖ, ಸ್ಕಂದ, ಕಾರ್ತಿಕೇಯ, ಪಾವಕಿ, ಮುರುಗ, ಷಡಾನನ

ಕೃಷ್ಣ 

ಕೃಷ್ಣ → ಗೋಪಾಲ, ಗೋವಿಂದ, ವಾಸುದೇವ, ಕಂಸಾರಿ, ಮುರಾರಿ, ಯದುನಂದನ, ಮಾಧವ

ರಾಮ

ರಾಮ → ರಾಘವ, ದಾಶರಥಿ, ಸೀತಾಪತಿ, ರಘುಕುಲತಿಲಕ, ಕೋದಂಡಪಾಣಿ

ಇಂದ್ರ

ಇಂದ್ರ → ದೇವೇಂದ್ರ, ಸುರಪತಿ, ಶಚೀಪತಿ, ಪುರಂದರ, ಮಘವ, ವಜ್ರಪಾಣಿ, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ

ಮನ್ಮಥ

ಮನ್ಮಥ → ಕಾಮ, ಸ್ಮರ, ಮದನ, ಅನಂಗ, ಪುಷ್ಪಧನ್ವ, ರತಿಪತಿ, ಕುಸುಮಾಯುಧ.

ಯಮ

ಯಮ → ಧರ್ಮರಾಜ, ಅನಿಮಿಷ, ಪಿತೃಪತಿ, ಸಮನ, ಕಾಲ

ಅಗ್ನಿ

ಅಗ್ನಿ → ಪಾವಕ, ಅನಲ, ವೈಶ್ವಾನರ, ಹುತಾಶನ, ವಹ್ನಿ

ವರುಣ

ವರುಣ → ಜಲಪತಿ, ಪಾಶಿ, ಪ್ರಚೇತಸ

ದೇವಿಯರು

ಪಾರ್ವತಿ

ಪಾರ್ವತಿ → ಗಿರಿಜೆ, ಉಮಾ, ಶೈಲಜೆ, ಗೌರಿ, ಭವಾನಿ, ಹೈಮವತಿ, ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ

ಲಕ್ಷ್ಮಿ

ಲಕ್ಷ್ಮಿ → ರಮಾ, ಶ್ರೀ, ಇಂದಿರಾ, ಪದ್ಮ, ಕಮಲಾ, ಚಂಚಲಾ, ಹರಿಪ್ರಿಯೆ

ಸರಸ್ವತಿ

ಸರಸ್ವತಿ → ಶಾರದೆ, ವಾಣಿ, ಭಾರತಿ, ವೀಣಾಪಾಣಿ, ವಾಗ್ವಿಭೂಷಿತೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಣಿ.

ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದಗಳು

ದೇವತೆ

ದೇವತೆ → ಸುರ, ಅಮರ, ನಿರ್ಜರ, ದೇವ, ಅದಿತಿಪುತ್ರ

ರಾಕ್ಷಸ

ರಾಕ್ಷಸ → ಅಸುರ, ದೈತ್ಯ, ದನುಜ, ನಿಶಾಚರ, ನೃಶಂಸ