ಕನ್ನಡ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಕಣಜ: 5 ರಿಂದ 12ನೇ ತರಗತಿಯ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ

 

ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು: ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ

ಪರಿಚಯ:

ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಅಥವಾ ಪದಪುಂಜಗಳು ತಮ್ಮ ನೇರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು 'ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಬಳಕೆ ಬರಹ ಅಥವಾ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:

"ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪದಗಳ ಗುಂಪಿಗೆ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ."

ಪ್ರಮುಖ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥ (5 ನೇ - 12 ನೇ ತರಗತಿ)

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಮತ್ತು ಅದರ ಅರ್ಥವನ್ನು "→" ಬಳಸಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ:

ಕೈಕೊಡು → ಮೋಸ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಕೈ ಬಿಡು

ಕಣ್ಣಿಡು → ಗಮನಿಸು ಅಥವಾ ಕಾವಲು ಕಾಯು

ಬಾಯಿ ಬಡ್ಕೊ → ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡು ಅಥವಾ ಗೋಳಾಡು

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು → ಅಸೂಯೆ ಪಡು

ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚು → ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ನಂಬಿಸು ಅಥವಾ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿ ಮಾಡು

ಮಣ್ಣು ಮುಕ್ಕಿಸು → ಸೋಲಿಸು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು → ವಿಪರೀತ ಸಿಟ್ಟು ಬರುವುದು

ಜೂಟಾಟ ಆಡು → ಸಮಯ ಸಾಧನೆ ಮಾಡು ಅಥವಾ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳು

ನೀರು ಕುಡಿಸು → ಸೋಲಿಸು ಅಥವಾ ಸತಾಯಿಸು

ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲು ಮಾಡು → ಧೈರ್ಯ ತಂದುಕೊ ಅಥವಾ ಕಠೋರವಾಗು

ಗಿಳಿಪಾಠ → ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಓದುವುದು

ಗಾಳಿ ಗೋಪುರ → ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಆಸೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಪನೆ

ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚು → ಅತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸು ಅಥವಾ ತುಂಟಾಟ ಮಾಡು

ತಲೆ ಹಾಕು → ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸು

ಮೂಗಿನ ನೇರಕ್ಕೆ → ತನಗಿಷ್ಟ ಬಂದಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದು

ಉಪ್ಪು ನೀರು ಕುಡಿಸು → ಕಷ್ಟ ಕೊಡು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಿಸು

ಕೈಗೆ ಎಟಕು → ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು

ಧೂಳೀಪಟ ಮಾಡು → ಸರ್ವನಾಶ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸೋಲಿಸು

ಹಣೆಬರಹ → ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಹಣೆಬರಹದ ಫಲ

ಕೈ ಹಿಡಿ → ಮದುವೆಯಾಗು ಅಥವಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡು

ಶರೀರದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು → ಕೋಪ ಬರುವುದು

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಎರಚು → ವಂಚಿಸು / ಮೋಸ ಮಾಡು

ಕಣ್ಣು ಬಿಡು → ಜಾಗೃತನಾಗು / ಆಸೆಪಡು

ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸು → ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಸು / ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಮಾಡಿಸು

ಕೈ ಕೆಸರಾದರೆ ಮೊಸರು → ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರೆ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿದ್ಧ

ಕೈ ಮುಗಿಯುವುದು → ಗೌರವಿಸು ಅಥವಾ ಸಾಕು ಎನ್ನುವುದು

ಕೈ ಹಚ್ಚು → ಕೆಲಸ ಪ್ರಾರಂಭಿಸು

ಬಾಯಿ ಹಾಕು → ಮಧ್ಯೆ ಮಾತನಾಡು

ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟು → ಮಿತವಾಗಿ ತಿನ್ನು ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನಿರಿಸು

ತಲೆ ಬಾಗು → ಶರಣಾಗು ಅಥವಾ ವಿಧೇಯನಾಗು

ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡು → ಜೀವನೋಪಾಯ

ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕು → ಕ್ಷಮಿಸು

ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಕೋಪ → ಅತಿ ಬೇಗ ಸಿಟ್ಟು ಬರುವುದು

ಮೂಗು ತೂರಿಸು → ಬೇರೆಯವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡು

ಕಾಲು ಕೆರೆದು ಜಗಳವಾಡು → ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದು

ಎದೆಯುಬ್ಬಿಸು → ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡು

ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಅಡ್ಡಗಾಲು ಹಾಕು → ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡು

ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏಣಿ ಹಾಕು → ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸು

ಉರಿ ಹಚ್ಚು → ಕಲಹ ಉಂಟುಮಾಡು

ಎಳ್ಳು ನೀರು ಬಿಡು → ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು / ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿಯುವುದು

ಕೆಸರೆರಚು → ಇಲ್ಲದ ಅಪವಾದ ಹೊರಿಸು / ನಿಂದಿಸು

ಗಾಳಿಗೆ ತೂರು → ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸು ಅಥವಾ ಅಸಡ್ಡೆ ಮಾಡು

ಗೊತ್ತೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ → ಗುಟ್ಟಾಗಿ

ಚಳ್ಳೆಹಣ್ಣು ತಿನಿಸು → ಯಾಮಾರಿಸು ಅಥವಾ ಮೋಸ ಮಾಡು

ಜೇನುಗೂಡಿಗೆ ಕೈ ಹಚ್ಚು → ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊ

ತಣ್ಣೀರು ಎರಚು → ನಿರುತ್ಸಾಹಗೊಳಿಸು

ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡು → ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸು

ನೀರು ಮಾಡು → ಸುಲಭವಾಗಿಸು ಅಥವಾ ಪೋಲು ಮಾಡು

ನೆಲ ಕಚ್ಚು → ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗು

ಬಾಣಲೆಗಿಂತ ಒಲೆಗೆ ಬಿದ್ದಂತೆ → ಒಂದು ಕಷ್ಟದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುವುದು

ಬೇಳೆ ಬೇಯಿಸಿಕೊಳ್ಳು → ತನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು

ಮಖಕ್ಕೆ ಮಸಿ ಬಳಿಯು → ಅವಮಾನ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ತರು

ರಾಯಭಾರ ಮಾಡು → ಸಂಧಾನ ಮಾಡು

ಸಕ್ಕರೆ ಸವರಿ ಬರೆ ಎಳೆ → ಸಿಹಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಕಷ್ಟ ಕೊಡು

ಹೂವಿನ ಹಾದಿ → ಸುಲಭವಾದ ಮಾರ್ಗ

ಹೆಗಲು ಕೊಡು → ಸಹಾಯ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಹೊರು.

ಕಣ್ಣು - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಕಣ್ಣಿಡು → ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸು / ಕಾವಲು ಕಾಯು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು → ವಿಪರೀತ ಕೋಪ ಬರುವುದು

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಎರಚು → ಮೋಸ ಮಾಡು / ವಂಚಿಸು

ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸು → ಸತ್ಯದ ಅರಿವು ಮಾಡಿಸು / ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಸು

ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಕುಳಿತುಕೋ → ಏನೂ ತಿಳಿಯದವನಂತೆ ಇರು / ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪು ಮಾಡು → ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡಿಕೊ

ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸು → ಯಾರಿಗೂ ಕಾಣದಂತೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳು

ಕಣ್ಣು ತಣ್ಣಗಾಗು → ಅಸೂಯೆ ತೀರುವುದು / ಸಮಾಧಾನವಾಗು

ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸು → ಮೇಲೋಟಕ್ಕೆ ನೋಡು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪೇರು → ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಕೆರಳು

ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸು → ಸೂಚನೆ ನೀಡು ಅಥವಾ ಸಂಜ್ಞೆ ಮಾಡು

ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು ನೋಡು → ಅತಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಅತಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸು

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕತ್ತಲೆ ಕಟ್ಟು → ದಿಕ್ಕು ತೋಚದಂತಾಗು / ಅತೀವ ಸಂಕಟ ಅಥವಾ ಸುಸ್ತಾಗು

ಕಣ್ಣರಳಿಸು → ಆಶ್ಚರ್ಯ ಚಕಿತನಾಗು

ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಕಾಯು → ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಕಾತರದಿಂದ ನಿರೀಕ್ಷಿಸು

ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವುದು → ಅಸೂಯೆ ಉಂಟು ಮಾಡು

ಕಣ್ಣು ಗುಡ್ಡೆ ಉರುಳಿಸು → ಬೆದರಿಸು ಅಥವಾ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಪಡು

ಕಣ್ಣು ಹತ್ತಿಸು → ನಿದ್ದೆ ಮಾಡು (ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯ)

ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸು → ದುಃಖ ಪಡು / ಅಳು

ಕಣ್ಣು ಬಿದ್ದು ಹೋಗು → ಅಸೂಯೆ ಪಡು ಅಥವಾ ದೃಷ್ಟಿ ತಗುಲು

ಕೈ - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಕೈಕೊಡು → ಮೋಸ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡು

ಕೈಹಿಡಿ → ಮದುವೆಯಾಗು ಅಥವಾ ಸಹಾಯ ಮಾಡು (ಆಸರೆಯಾಗು)

ಕೈಕೆಸರಾದರೆ ಮೊಸರು → ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ

ಕೈ ಹಚ್ಚು → ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸು

ಕೈ ಸಡಿಲ ಮಾಡು → ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡು ಅಥವಾ ದಾನ ಮಾಡು

ಕೈ ಮೀರಿದ ಮಾತು → ನಿಯಂತ್ರಣ ತಪ್ಪಿದ ಸಂದರ್ಭ

ಕೈ ಚಾಚು → ಬೇರೆಯವರಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಅಥವಾ ದಾನವನ್ನು ಕೇಳು

ಕೈ ತುರಿಸುವುದು → ಹಣ ಬರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ಹೊಡೆಯುವ ಆತುರ

ಕೈ ಎತ್ತು → ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊ ಅಥವಾ ನಮಸ್ಕರಿಸು

ಕೈ ಮರಗಟ್ಟು → ಅತೀವ ಚಳಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಹೊಡೆತದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶವಿಲ್ಲದಂತಾಗು

ಕೈ ಕೆಳಗೆ ಇರು → ಒಬ್ಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡು

ಕೈಗೆ ಎಟಕು → ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದು

ಕೈ ಎತ್ತಿ ಮುಗಿ → ಗೌರವದಿಂದ ವಂದಿಸು ಅಥವಾ ಸಾಕು ಎಂದು ಶರಣಾಗು

ಕೈ ಮಾಡು → ಸನ್ನೆಯ ಮೂಲಕ ಕರೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಬಾರಿಸುವುದು (ಹೊಡೆಯುವುದು)

ಕೈಗೂಡು → ಕೆಲಸ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಫಲಿಸುವುದು

ಕೈ ಸೇರು → ವಸ್ತು ಅಥವಾ ಹಣ ತಲುಪಬೇಕಾದವರಿಗೆ ತಲುಪುವುದು

ಕೈ ಕೆಳಗೆ → ಅಧೀನದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯಕನಾಗಿ

ಕೈಚಳಕ → ಕುಶಲತೆ ಅಥವಾ ಜಾಣತನದಿಂದ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಳ್ಳತನಕ್ಕೂ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ)

ಕೈಯಾರೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳು → ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುವುದು

ಕೈ ಹಾಕಬೇಡ → ಬೇರೆಯವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಡ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡಬೇಡ

ಪ್ರಾಣಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಗಿಳಿಪಾಠ → ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಓದು ಅಥವಾ ಕಲಿಕೆ.

ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸು → ಒಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಹೊರಿಸು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ತರು.

ಚೇಳು ಕಡಿದಂತಾಗು → ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತೀವ ನೋವಾಗುವುದು.

ಹುಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಂತೆ → ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಗ ಅಸಮರ್ಥನಾಗಿರುವುದು.

ಕಾಗೆ ಹಾರಿಸು → ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ನಂಬಿಸು ಅಥವಾ ಯಾಮಾರಿಸು.

ಮೊಸಳೆ ಕಣ್ಣೀರು → ಸುಳ್ಳು ಅಥವಾ ನಾಟಕೀಯವಾದ ವಿಷಾದವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು.

ಎತ್ತು ಈಯಿತು ಎಂದರೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಕಟ್ಟು ಅಂದಂತೆ → ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆ ವಿಚಾರಿಸದೆ ಬೇರೆಯವರ ಮಾತಿಗೆ ಒಪ್ಪುವುದು.

ಶಾಖಾಮೃಗ → ಕೋತಿಯಂತೆ ಒಂದೆಡೆ ನಿಲ್ಲದೆ ಚಂಚಲವಾಗಿರುವುದು.

ಆಮೆ ನಡಿಗೆ → ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.

ಕುದುರೆ ಏರು → ಅತಿಯಾದ ಅವಸರ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಗಡಿಬಿಡಿ ಮಾಡು.

ಹಾವೂ ಸಾಯಬಾರದು ಕೋಲೂ ಮುರಿಯಬಾರದು → ಯಾರಿಗೂ ತೊಂದರೆಯಾಗದಂತೆ ಜಾಣತನದಿಂದ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸುವುದು.

ನರಿ ಬುದ್ಧಿ → ಕುತಂತ್ರ ಅಥವಾ ವಂಚನೆಯ ಸ್ವಭಾವ.

ಗಾಳಿ ಗೋಪುರ → ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಹಾರುವ ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಲ್ಪನೆ ಅಥವಾ ಆಸೆ.

ಹುಲಿ ಕುಣಿತ → ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಬಲ ಪ್ರದರ್ಶನ.

ನಾಯಿ ಪಾಡು → ಅತೀವ ಕಷ್ಟದ ಅಥವಾ ಅವಮಾನದ ಜೀವನ.

ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚು → ಅತಿಯಾಗಿ ವರ್ತಿಸು ಅಥವಾ ತುಂಟಾಟ ಪ್ರದರ್ಶಿಸು.

ಮಂಗ ಮಾಡು → ಒಬ್ಬರನ್ನು ಪೆದ್ದನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡು ಅಥವಾ ವಂಚಿಸು.

ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕು → ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಮುಂದಾಗುವುದು.

ಕಪ್ಪೆ ಜಿಗಿತ → ಸ್ಥಿರವಾಗಿರದೆ ಪದೇ ಪದೇ ನಿಲುವು ಅಥವಾ ಪಕ್ಷ ಬದಲಿಸುವುದು.

ಬೆಕ್ಕಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಟ ಇಲಿಗೆ ಪ್ರಾಣಸಂಕಟ → ಒಬ್ಬರಿಗೆ ವಿನೋದವಾಗುವ ವಿಷಯ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ತರುವಂತಿರಬಾರದು.

ಕಾಲು - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಕಾಲು ಎಳೆ → ಒಬ್ಬರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಹೀಯಾಳಿಸು.

ಕಾಲು ಕೆರೆದು ಜಗಳವಾಡು → ಬೇಕಂತಲೇ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದು.

ಕಾಲು ಬುಡಕ್ಕೆ ಬರು → ಶರಣಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದು.

ಕಾಲು ಕೀಳು → ಆ ಜಾಗದಿಂದ ಬೇಗನೆ ಹೊರಟು ಹೋಗು ಅಥವಾ ಪರಾರಿಯಾಗು.

ಕಾಲು ಚಾಚು → ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ ಪಡು ಅಥವಾ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.

ಕಾಲು ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕು → ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಿಡದೆ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಇಡುವುದು.

ಕಾಲಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳು → ಹೆದರಿ ಓಡಿಹೋಗು (ಪರಾರಿಯಾಗು).

ಕಾಲಿಗೆ ಚಕ್ರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಂತೆ → ಒಂದೆಡೆ ಇರದೆ ಸದಾ ತಿರುಗಾಡುತ್ತಿರುವುದು.

ಕಾಲು ಒತ್ತು → ಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡು ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸು.

ಕಾಲ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲು → ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗು (ಸ್ವಂತ ಕಾಲ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದು).

ಕಾಲಿಗೆ ಬಿದ್ದರೆ ಕಚ್ಚುವ, ಕಚ್ಚಿದರೆ ಕಾಲಿಗೆ ಬೀಳುವ → ಅತಿ ನೀಚ ಸ್ವಭಾವದವನನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಬಳಸುವ ಮಾತು.

ಕಾಲಿಟ್ಟಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಂತೆ → ಹೋದ ಕಡೆಯಲ್ಲೆಲ್ಲ ತೊಂದರೆ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಉಂಟಾಗುವುದು.

ಕಾಲಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿದಂತೆ → ಸಣ್ಣ ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಅತಿಯಾಗಿ ಸಂಕಟ ಪಡುವುದು.

ಕಾಲು ಜಾರು → ತಪ್ಪು ದಾರಿಗೆ ಇಳಿಯುವುದು ಅಥವಾ ಅಚಾನಕ್ಕಾಗಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡುವುದು.

ಕಾಲು ಅಲುಗಾಡಿಸು → ಕೆಲಸವಿಲ್ಲದೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಕುಳಿತಿರುವುದು.

ತಲೆ - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ತಲೆ ಹಾಕು → ಬೇರೆಯವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡು.

ತಲೆದೂಗು → ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸು ಅಥವಾ ಸಮ್ಮತಿ ನೀಡು.

ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು → ಅತಿಯಾಗಿ ಯೋಚಿಸು ಅಥವಾ ಚಿಂತೆ ಮಾಡು.

ತಲೆ ನೇವರಿಸು → ಉಪಾಯದಿಂದ ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಮೋಸ ಮಾಡಲು ಹವಣಿಸು.

ತಲೆ ಬಾಗು → ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸು ಅಥವಾ ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿ ಶರಣಾಗು.

ತಲೆಗೆ ಹತ್ತು → ವಿಷಯ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ ಸರಿಯಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು.

ತಲೆ ಮೇಲೆ ಕುರಿಸಿಕೊ → ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಅತಿಯಾದ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿ ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ನೋಡಿಕೊ (ಅಥವಾ ಅತಿಯಾಗಿ ಮುದ್ದಿಸು).

ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊ → ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಅಡಗಿಕೊ ಅಥವಾ ಪರಾರಿಯಾಗು.

ತಲೆಗೆ ನೀರು ಸುರಿಸು → ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗು ಅಥವಾ ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊ.

ತಲೆ ಹೊಡೆ → ಅತಿಯಾದ ಬೆಲೆ ಕೇಳು ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಣ ಪೀಟಿಸು.

ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸು → ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾಗು ಅಥವಾ ನಾಚಿಕೆಪಡು.

ತಲೆಹರಟೆ → ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಅಥವಾ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವುದು.

ತಲೆ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹೊತ್ತು ಕುಳಿತುಕೊ → ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಅಥವಾ ಅತೀವ ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರು.

ತಲೆ ಭಾರವಾಗು → ಅತಿಯಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅಥವಾ ಕೆಲಸದಿಂದ ಸುಸ್ತಾಗುವುದು.

ತಲೆ ಎತ್ತಿ ನಡಿ → ಗೌರವದಿಂದ ಅಥವಾ ಸ್ವಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಬದುಕು.

ತಲೆ ತಿನ್ನು → ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಬೇರೆಯವರಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡು.

ತಲೆ ಕಾಯು → ಒಬ್ಬರ ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಅವರಿಗಾಗಿ ಕಾಯುವುದು.

ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಳು ಬಿಡು → ಒಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಅಥವಾ ಆತಂಕ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು.

ಬಾಯಿ - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಬಾಯಿ ಹಾಕು → ಬೇರೆಯವರು ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಅಥವಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವಾಗ ಮಧ್ಯ ಪ್ರವೇಶಿಸು.

ಬಾಯಿ ಬಿಡು → ಗುಟ್ಟನ್ನು ರಟ್ಟು ಮಾಡು ಅಥವಾ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳು.

ಬಾಯಿ ಬಡ್ಕೊ → ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಿರುಚಾಡು ಅಥವಾ ಗೋಳಾಡು.

ಬಾಯಿ ಕಟ್ಟು → ಮಿತವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸು ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿ.

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸು → ಉತ್ತರ ನೀಡದಂತೆ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನಿರಿಸು.

ಬಾಯಿಗೆ ಬೀಳು → ಒಬ್ಬರ ಬೈಗುಳಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾಗು ಅಥವಾ ವಾಗ್ವಾದಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕು.

ಬಾಯಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಮಾತನಾಡು → ಮರ್ಯಾದೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅಥವಾ ಯೋಚಿಸದೆ ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಮಾತನಾಡು.

ಬಾಯಿ ಚಪಲ → ತಿನ್ನುವ ಅಥವಾ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ.

ಬಾಯಿ ನೀರೂರಿಸು → ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಅತೀವ ಆಸೆ ಉಂಟಾಗುವುದು.

ಬಾಯಿ ಚಳಿ ತೀರಿಸಿಕೊ → ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ಬೈಯುವುದು ಅಥವಾ ಟೀಕಿಸುವುದು.

ಬಾಯಿಗೆ ಮಣ್ಣು ಹಾಕು → ಒಬ್ಬರ ಜೀವನೋಪಾಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊ ಅಥವಾ ನಾಶ ಮಾಡು.

ಬಾಯಿ ತಪ್ಪು → ಹೇಳಬಾರದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅಚಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿಬಿಡು.

ಬಾಯಿ ಶುದ್ಧಿ → ಒಳ್ಳೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯುವುದು.

ಬಾಯಿ ಮುಕ್ಕಳಿಸು → ತಿಂದ ನಂತರ ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯುವುದು (ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು).

ಬಾಯಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು → ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾದದ್ದು.

ಬಾಯಲ್ಲಿ ಬೆರಳಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು → ಅತಿಯಾದ ಆಶ್ಚರ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸು.

ಬಾಯಾರಿಕೆ ಇಂಗಿಸು → ಆಸೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸು ಅಥವಾ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸು.

ಹೊಟ್ಟೆ - ಸಂಬಂಧಿತ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು → ಅಸೂಯೆ ಪಡುವುದು (ಬೇರೆಯವರ ಏಳಿಗೆ ಕಂಡು ಸಹಿಸದಿರುವುದು).

ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡು → ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಬದುಕು.

ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕು → ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಮನ್ನಿಸುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬು → ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಸಮಾಧಾನವಾಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಹೊಡೆ → ಒಬ್ಬರ ಜೀವನೋಪಾಯಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಣ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ತಣ್ಣಗಾಗು → ಅತಿಯಾದ ಸಂತೋಷವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಬಯಕೆ ಈಡೇರಿ ಸಮಾಧಾನವಾಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಉರಿ → ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರ ಸುಖ ಕಂಡು ಆಗುವ ಸಂಕಟ.

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಡಿಯುವುದು → ಅತಿಯಾದ ಹಸಿವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ಒಳಗೊಳಗೇ ಸಂಕಟವಾಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಹೊಡಿ → ಕೆಲಸದಿಂದ ತೆಗೆದುಹಾಕು ಅಥವಾ ಬದುಕುವ ದಾರಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಬಿರಿವಂತೆ ನಗು → ಅತಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ನಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳು → ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡು ಅಥವಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸು.

ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗಟ್ಟಿಗ → ಬಡತನವಿದ್ದರೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿವಂತನಾಗಿರುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಸೀಳಿದರೆ ಅಕ್ಷರವಿಲ್ಲ → ಪೂರ್ಣ ಅನಕ್ಷರಸ್ಥನಾಗಿರುವುದು (ವಿದ್ಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು).

ಹೊಟ್ಟೆ ಸಂಕಟ → ಬೇರೆಯವರ ದುಃಖ ನೋಡಿ ಆಗುವ ನೋವು ಅಥವಾ ಅಸೂಯೆಯಿಂದ ಆಗುವ ಕಿರಿಕಿರಿ.

ಹೊಟ್ಟೆ ತಾಳ ಹಾಕುತ್ತಿದೆ → ಅತಿಯಾದ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ ಗುಡುಗುಡುತ್ತಿದೆ ಎಂದರ್ಥ.