ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ ಎಂದರೇನು? ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಉಪಯುಕ್ತವಾದ 5 ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು 5 ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು!

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ:

ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶಬ್ದಗಳ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಅಥವಾ ಶಬ್ದಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಸೌಂದರ್ಯ ಬರುವುದನ್ನು 'ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶಬ್ದದ ಲಯ, ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರಣೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರದ ವಿಧಗಳು

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ:

ಅನುಪ್ರಾಸ

ಯಮಕ

ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ 

ಅನುಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಉಪವಿಧಗಳಿವೆ: ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸ, ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಲಾಂತನುಪ್ರಾಸ.

1. ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸ

ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗುವುದನ್ನು (ಬರುವುದನ್ನು) ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ಕರಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು, ಹರಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು, ಗಿರಿ ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು. (ಇಲ್ಲಿ 'ಕ', 'ಹ', 'ಗ' ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೊತೆ 'ಕುಂಠಿತವಾಯಿತು' ಎಂಬ ಪದ ಆವೃತ್ತಿಯಾಗಿದೆ).

2. ಜಲಜಲನೆ ಸುರಿವ ಮಳೆಯಲಿ ತೊಯ್ದು ತೊಪ್ಪೆಯಾದಳು.

3. ತಾತ ಮುತ್ತಾತ ತಿದ್ದಿದ ತೋಟವಿದು.

4. ಕಂದ ಕಂದನೊದರಿ ಕುಂದವನು ಕೆದರಿ.

5. ಪಳಪಳನೆ ಹೊಳೆಯುವ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಹಳಿ.

2. ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ

ಎರಡು ಅಥವಾ ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಂಜನಗಳು ಅರ್ಥಭೇದದೊಡನೆ ಜೋಡಿಜೋಡಿಯಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ಕಂದರ್ಪ ದರ್ಪಹರ. (ದರ್ಪ - ದರ್ಪ ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳು ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಬಂದಿವೆ).

2. ಬಂಧುರ ಧುರಂಧರ.

3. ಸುರುಚಿರ ಚಿರಾಯು.

4. ಶಿಖರಿ ಖರಿ ಪ್ರಖರ.

5. ವಿಮಲ ಮಲಹರ ಪವಿತ್ರ.

3. ಯಮಕ

ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ಶಬ್ದವು ಪದ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಭೇದದೊಂದಿಗೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಯಮಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

"ಕುರುಕುಲಮಂ ಗೆಲಲಾರದೆ,

ಧರೆಮಂ ಗೆಲಲಾರದೆ..." (ಇಲ್ಲಿ 'ಗೆಲಲಾರದೆ' ಎಂಬ ಪದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಿದೆ).

"ಕನಕನ ಮಗನೆಂಬುದನು ಮರೆತು,

ಮನುಜನ ಮಗನೆಂಬುದನು ಅರಿತು..."

"ಸಲೆ ಸಂಭ್ರಮದಿಂ ದೈತ್ಯರ,

ಬಲ ಸಂಭ್ರಮದಿಂ ಮುರಿದನು..."

"ನೋಡಿದಡೆ ಹರಿಯ ಚರಣ,

ಬೇಡಿದಡೆ ಹರಿಯ ಕರುಣ..."

"ಭಾರತಭಾರತಿಯ ಕೃಪೆಯಲಿ,

ಬರೆಯುವೆನು ಕೃತಿಭಾರತಿಯನು..."

4. ಲಾಟಾನುಪ್ರಾಸ

ಒಂದೇ ಶಬ್ದವು ತಾತ್ಪರ್ಯ ಭೇದದಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಲಾಟಾನುಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪದಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಭಾವನೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ಶ್ರೀಪತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಕೈಗಳೇ ಕೈಗಳು. (ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೈಗಳಿಗೂ ಪೂಜಿಸುವ ಕೈಗಳಿಗೂ ಇರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸ).

2. ಗುರುವಿನ ಗುಲಾಮನಾಗುವ ತನಕ ದೊರೆಯದಣ್ಣ ಮುಕ್ತಿ.

3. ತಾಯಿಯೇ ತಾಯಿ, ಉಳಿದವರು ಬರೀ ನಂಟರು.

4. ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ ವಿದ್ಯಾವಂತ, ಉಳಿದವರು ಬರೀ ಅಕ್ಷರಸ್ಥರು.

5. ಸತ್ಯವನ್ನೇ ನುಡಿಯುವ ನಾಲಿಗೆಯೇ ನಾಲಿಗೆ.

5. ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ

ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪದ್ಮ, ಚಕ್ರ, ರಥ ಮುಂತಾದ ಆಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವಂತೆ ರಚಿಸುವುದೇ ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

1. ಚಕ್ರಬಂಧ: ಪದ್ಯವನ್ನು ಚಕ್ರದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಓದಿದರೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥ ಬರುವಂತೆ ಬರೆಯುವುದು.

2. ಪದ್ಮಬಂಧ: ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ಎದಳಿನ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು.

3. ಗೋಮೂತ್ರಿಕಾ ಬಂಧ: ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದ ಸುರುಳಿಯಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಪದಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವುದು.

4. ನಾಗಬಂಧ: ಹಾವಿನ ಆಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು.

5. ಖಡ್ಗಬಂಧ: ಕತ್ತಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು.

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರವು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಗದ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ ಭಾಷೆಗೆ ಮಧುರತೆ ಹಾಗೂ ಲಾಲಿತ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅನುಪ್ರಾಸ, ಯಮಕ, ಶ್ಲೇಷ ಇತ್ಯಾದಿ ವಿಧಗಳ ಮೂಲಕ ವಾಕ್ಯಗಳು ಮನಮೋಹಕವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಓದುಗರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಸಹಾಯಕವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತಿಮವಾಗಿ, ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅರಿತು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಭಾಷೆಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯದ ರಸದಾಸ್ವಾದವೂ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.