ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ ರತ್ನಗಳು: ಆರು ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಚಯ
ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು ಅಥವಾ 'ಅಕ್ಷರ ವೃತ್ತಗಳು' ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಭಾಗ.
ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಪೊನ್ನರಂತಹ ಮಹಾಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಹೇರಳವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ವೃತ್ತಗಳು, ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾದ ಗಣ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ 'ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು' ಆರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿವರಣೆ ಸಹಕಾರಿ.
ಪಂಪ-ರನ್ನರ ಕಾವ್ಯದ ಲಯ: ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯೋಣ.
ವೃತ್ತಗಳ ಮೂಲ ನಿಯಮಗಳು
ಈ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಒಂದು 'ಗಣ'ವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಸೂತ್ರ ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ:
"ಯಮಾತಾರಾಜಭಾನಸಲಗಂ"
ಇದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎಂಟು ಗಣಗಳು ಜನ್ಮತಾಳುತ್ತವೆ:
ಯ ಗಣ -> (ಲಘು-ಗುರು-ಗುರು)
ಮ ಗಣ -> (ಗುರು-ಗುರು-ಗುರು)
ತ ಗಣ -> (ಗುರು-ಗುರು-ಲಘು)
ರ ಗಣ -> (ಗುರು-ಲಘು-ಗುರು)
ಜ ಗಣ -> (ಲಘು-ಗುರು-ಲಘು)
ಭ ಗಣ -> (ಗುರು-ಲಘು-ಲಘು)
ನ ಗಣ -> (ಲಘು-ಲಘು-ಲಘು)
ಸ ಗಣ -> (ಲಘು-ಲಘು-ಗುರು)
ಆರು ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು:-
ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಆರು ವೃತ್ತಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:
1. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ
ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದ ಮತ್ತು ಭವ್ಯವಾದ ವೃತ್ತ. ಯುದ್ಧದ ವರ್ಣನೆ ಅಥವಾ ವೀರರಸಕ್ಕೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 19 ಅಕ್ಷರಗಳಿರುತ್ತವೆ.
ಗಣಗಳು: ಮ, ಸ, ಜ, ತ, ತ, ಗ (ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರು).
ಯತಿ: 12ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
2. ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ ವೃತ್ತ
ಇದು ನೋಡಲು ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯಂತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 20 ಅಕ್ಷರಗಳು.
ಗಣಗಳು: ಭ, ರ, ನ, ಭ, ಭ, ರ.
ಯತಿ: 10ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
3. ಚಂಪಕಮಾಲಾ ವೃತ್ತ
ಇದು ಬಹಳ ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಲಲಿತವಾದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೃತ್ತ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 21 ಅಕ್ಷರಗಳು.
ಗಣಗಳು: ನ, ಜ, ಭ, ಜ, ಜ, ಜ, ರ.
ಯತಿ: 11ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
4. ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ
ಮದವೇರಿದ ಆನೆಯ ನಡಿಗೆಯಂತೆ ಈ ವೃತ್ತವು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 20 ಅಕ್ಷರಗಳು.
ಗಣಗಳು: ಸ, ಭ, ರ, ನ, ಮ, ಯ, ಲ, ಗ (ಲಘು ಮತ್ತು ಗುರು).
ಯತಿ: 14ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.
5. ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ
ಇದು ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾದ ವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಮಾಲೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 21 ಅಕ್ಷರಗಳು.
ಗಣಗಳು: ಮ, ರ, ಭ, ನ, ಯ, ಯ, ಯ.
ಯತಿ: ಪ್ರತಿ 7ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ (7, 14).
6. ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ
ಇದು ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತದ ವಿಸ್ತೃತ ರೂಪದಂತಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 22 ಅಕ್ಷರಗಳು.
ಗಣಗಳು: ಸ, ತ, ತ, ನ, ಸ, ಮ, ರ, ಗ (ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರು).
ನಮ್ಮ ಹಳಗನ್ನಡದ ಕವಿಗಳು ಈ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಗಣಗಳಿಗಾಗಿ ಬಳಸಲಿಲ್ಲ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೃತ್ತಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ 'ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ' ಇದೆ. ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು:
ವೃತ್ತದ ಹೆಸರು-> ಅಕ್ಷರ ಸಂಖ್ಯೆ-> ಗಣಗಳ ಕ್ರಮ
ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ -> 19 -> ಮ-ಸ-ಜ-ತ-ತ-ಗ
ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ -> 20 -> ಸ-ಭ-ರ-ನ-ಮ-ಯ-ಲ-ಗ
ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ -> 20 -> ಭ-ರ-ನ-ಭ-ಭ-ರ
ಚಂಪಕಮಾಲಾ -> 21 -> ನ-ಜ-ಭ-ಜ-ಜ-ಜ-ರ
ಸ್ರಗ್ಧರಾ -> 21 -> ಮ-ರ-ಭ-ನ-ಯ-ಯ-ಯ
ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ -> 22 -> ಸ-ತ-ತ-ನ-ಸ-ಮ-ರ-ಗ
ನೆನಪಿಡುವ ಸೂತ್ರ :-
ಈ ವೃತ್ತಗಳ ಗಣಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಹಳೆಯದೊಂದು ಪದ್ಯವಿದೆ:
"ಗುರು ಲಘು ಮೂರಾಗೆ ಮ-ನಂ,
ಕುರುತಾದ್ಯಂತಂಗಳೊಳ್ ಯ-ಭಂ ಗುರು ಲಘುವಾ-
ಗಿರುತಂ ಮಧ್ಯದೊಳ್ ಜ-ರಂ,
ಮಗುವೇ ಅಂತ್ಯಂಗಳೊಳ್ ಸ-ತಂ ಗುರು ಲಘುವಾ..."
ಸಾರಾಂಶ:
ಕನ್ನಡದ ಹಳಗನ್ನಡ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಈ ವೃತ್ತಗಳ ಜ್ಞಾನವಿದ್ದರೆ ಕಾವ್ಯದ ಲಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸವಿಯಲು ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಘು-ಗುರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ (ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕಿ) ಈ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಒಂದು ರೋಚಕ ಕಲೆ.
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ