ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸು: ಲಘು-ಗುರು ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕುವ ಸುಲಭ ಹಂತಗಳು | ಉದಾಹರಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

 

ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಯದ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಲಘು-ಗುರು ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ಗಣಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸುವುದನ್ನು 'ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕುವುದು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಯಮಗಳು ಮತ್ತು ಹಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:





1. ಲಘು (U) ಹಾಕುವ ನಿಯಮಗಳು

ಒಂದು ಮಾತ್ರಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಲಘು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳು: ಅ, ಇ, ಉ, ಋ, ಎ, ಒ.


ಹ್ರಸ್ವ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವ್ಯಂಜನಗಳು: ಕ, ಕಿ, ಕು, ಕೃ, ಕೆ, ಕೊ.


ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳು (ಒತ್ತಕ್ಷರಗಳು): ಸ್ವರವಿಲ್ಲದ ವ್ಯಂಜನಗಳು ಸ್ವತಃ ಲಘುವಾಗುತ್ತವೆ, ಆದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರ ಗುರುವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.


2. ಗುರು (–) ಹಾಕುವ ನಿಯಮಗಳು

ಎರಡು ಮಾತ್ರಾ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳು: ಆ, ಈ, ಊ, ಏ, ಐ, ಓ, ಔ.


ದೀರ್ಘ ಸ್ವರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ವ್ಯಂಜನಗಳು: ಕಾ, ಕೀ, ಕೂ, ಕೇ, ಕೈ, ಕೋ, ಕೌ.


ಅನುಸ್ವರ ( ಅಂ ) ಮತ್ತು ವಿಸರ್ಗ ( ಅಃ ) ದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಕ್ಷರಗಳು: ಸಂ, ಕಃ, ಪುಂ.


ಒತ್ತಕ್ಷರದ ಹಿಂದಿನ ಅಕ್ಷರ: ಒತ್ತಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಮೊದಲು ಬರುವ ಅಕ್ಷರವು ಹ್ರಸ್ವವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಗುರುವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಉದಾ: 'ಅಕ್ಕ' ಪದದಲ್ಲಿ 'ಅ' ಗುರು).


ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರ ಅಥವಾ ಹಲ್ಲಿನ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಕ್ಷರ: ಅತ್, ಇಲ್, ಉನ್ - ಇಲ್ಲಿ ಅ, ಇ, ಉ ಗುರುಗಳಾಗುತ್ತವೆ.



3. ಗಣ ವಿಭಾಗ ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ

ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕಿದ ನಂತರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಗಣಗಳಿವೆ:


ಅ) ಮಾತ್ರಾ ಗಣ (ಷಟ್ಪದಿಗಳಿಗೆ):

ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (೩, ೪, ೫ ಮಾತ್ರೆಯ ಗಣಗಳು) ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.


ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯಲ್ಲಿ ೩ ಮತ್ತು ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.



ಆ) ಅಕ್ಷರ ಗಣ (ವೃತ್ತಗಳಿಗೆ):

ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗಣವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು "ಯಮಾತಾರಾಜಭಾನಸಲಗಂ" ಸೂತ್ರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:


ಗಣದ ಹೆಸರು ಲಘು-ಗುರು ರೂಪ ಸಂಕೇತ

ಯ ಗಣ U – – ಆದಿ -> ಲಘು

ಮ ಗಣ – – – ಸರ್ವ -> ಗುರು

ತ ಗಣ – – U ಅಂತ್ಯ -> ಲಘು

ರ ಗಣ – U – ಮಧ್ಯ -> ಲಘು

ಜ ಗಣ U – U ಮಧ್ಯ -> ಗುರು

ಭ ಗಣ – U U ಆದಿ -> ಗುರು

ನ ಗಣ U U U ಸರ್ವ -> ಲಘು

ಸ ಗಣ U U – ಅಂತ್ಯ -> ಗುರು



4. ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕುವ ಹಂತಗಳು (ಉದಾಹರಣೆ)


ವಾಕ್ಯ: "ಕನ್ನಡ ನಾಡು ಚಂದ"

ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ: ಕ (ಹ್ರಸ್ವ), ನ್ನ (ಒತ್ತಕ್ಷರ), ಡ (ಹ್ರಸ್ವ), ನಾ (ದೀರ್ಘ), ಡು (ಹ್ರಸ್ವ), ಚಂ (ಅನುಸ್ವಾರ), ದ (ಹ್ರಸ್ವ).


ಲಘು-ಗುರು ಗುರುತಿಸಿ:

ಕ -> – (ಗುರು - ಏಕೆಂದರೆ ಮುಂದೆ 'ನ್ನ' ಒತ್ತಕ್ಷರವಿದೆ)

ನ್ನ -> U (ಲಘು - ಹ್ರಸ್ವ)

ಡ -> U (ಲಘು - ಹ್ರಸ್ವ)

ನಾ -> – (ಗುರು - ದೀರ್ಘ)

ಡು -> U (ಲಘು - ಹ್ರಸ್ವ)

ಚಂ -> – (ಗುರು - ಅನುಸ್ವಾರಯುಕ್ತ)

ದ -> U (ಲಘು - ಹ್ರಸ್ವ)

ಪ್ರಸ್ತಾರ ರೂಪ: – U U / – U / – U



ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು:

ಐ ಮತ್ತು ಔ ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಗುರು.

ಒತ್ತಕ್ಷರವು ಪದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ಹಿಂದಿನ ಪದದ ಮೇಲೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪದ್ಯದ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದ್ದರೆ ಗುರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದು.


ಕಾಮೆಂಟ್‌ಗಳು

ಕಾಮೆಂಟ್‌‌ ಪೋಸ್ಟ್‌ ಮಾಡಿ

ಈ ಬ್ಲಾಗ್‌ನ ಜನಪ್ರಿಯ ಪೋಸ್ಟ್‌ಗಳು

ಕನ್ನಡ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಭಂಡಾರ: 450+ ಪ್ರಮುಖ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಇಮೇಜ್
  ಕನ್ನಡ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು - ಭಾಷೆಯ ಜೀವನಾಡಿ ಪರಿಚಯ ನುಡಿಗಟ್ಟು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನುಡಿ ಅಥವಾ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನ ಕ್ರಮ. ಇದು ನೇರವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡದೆ, ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಥವಾ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಿದ್ದು, ಅವು ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ಮೆರುಗು ನೀಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ವಿಷಯವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಸಂವಹಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ . ಕನ್ನಡ  ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಪದಪುಂಜಗಳಿಗೆ 'ನುಡಿಗಟ್ಟು' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಶಬ್ದಶಃ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ಆಳವಾದ ಅಥವಾ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಬಳಕೆ ಏಕೆ? 1. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಚಮತ್ಕಾರ ತರಲು. 2. ಕಡಿಮೆ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥ ತಿಳಿಸಲು. 3. ಭಾಷೆಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು. ಪ್ರಮುಖ ಕನ್ನಡ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: 1 ರಿಂದ 472 ರವರೆಗಿನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ: ಅಕ್ಕಪಕ್ಕ ನೋಡುವುದು -> ಅನುಮಾನದಿಂದ ನೋಡುವುದು ​ಅಕ್ಕಿ ಉದುರಿಸುವುದು -> ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವುದು ​ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ಇರುವುದು -> ಪ್ರಾಣಾಪಾಯದಲ್ಲಿರುವುದು ​ಅಂಗೈ ತೋರಿಸುವುದು -> ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ​ಅಂಗೈ ಮೇಲೆ ತೇಲಿಸುವುದು -> ಅತಿಯಾಗಿ ಮಮತೆ ತೋರುವುದು ​ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ->...
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ

ಗೋದಾವರಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಉಗಮ, ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ | Godavari River System for KPSC, UPSC & SSC

ಇಮೇಜ್
  ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು 'ದಕ್ಷಿಣ ಗಂಗಾ' ಅಥವಾ 'ವೃದ್ಧ ಗಂಗಾ' ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಭೂಭಾಗದ ಸುಮಾರು 10% ಭಾಗವನ್ನು ಈ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಆವರಿಸಿದೆ. ಇದರ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ: 1. ಉಗಮ ಮತ್ತು ಹರಿವು ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ನಾಸಿಕ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ತ್ರಯಂಬಕೇಶ್ವರದ ಬಳಿಯ ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ 1,067 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ: ಸುಮಾರು 1,465 ಕಿ.ಮೀ. ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಇದು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಅಂತರವೇದಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ. 2. ಉಪನದಿಗಳ ವಿವರ ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯು ವಿಶಾಲವಾದ ಉಪನದಿಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಎಡದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು: ಈ ಉಪನದಿಗಳು ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದು ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಧರ್ನಾ, ಪೂರ್ಣಾ, ಪ್ರಾಣಹಿತ (ವಾರ್ಧಾ, ವೇನ್ ಗಂಗಾ ಮತ್ತು ಪೆನ್ ಗಂಗಾಗಳ ಸಂಘಮ), ಇಂದ್ರಾವತಿ ಮತ್ತು ಶಬರಿ. ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು: ಈ ಉಪನದಿಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದು ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರವರ, ಮಂಜೀರಾ (ಇದು ಗೋದಾವರಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿ), ಮತ್ತು ಮನೈರ್. ಅತಿ ಉದ್ದದ ಉಪನದಿಗಳು: ಪ್ರಾಣಹಿತ: ಇದು ಗೋದಾವರಿಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಉಪನದಿ (ಇದರಲ್ಲಿ ವೇನ್ ಗಂಗಾ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು...
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ

ಕದಂಬ ರಾಜವಂಶದ ಇತಿಹಾಸ: ಸ್ಥಾಪಕ, ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳು | Kadamba Dynasty History

ಇಮೇಜ್
  ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಥಮ ಕನ್ನಡ ರಾಜವಂಶ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ 'ಕನ್ನಡ'ವನ್ನೇ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಸ್ವತಂತ್ರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಕದಂಬರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕ್ರಿ.ಶ. 345 ರಿಂದ 525 ರವರೆಗೆ ಬನವಾಸಿಯನ್ನು ರಾಜಧಾನಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಆಳಿದ ಈ ವಂಶವು ಕನ್ನಡ ನಾಡು, ನುಡಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಅಳಿವಿಲ್ಲದ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿ ದೆ. ಸ್ಥಾಪಕ -> ಮಯೂರಶರ್ಮ ರಾಜಧಾನಿ -> ಬನವಾಸಿ ಲಾಂಛನ -> ಸಿಂಹ ಧ್ವಜ -> ವಾನರ ಧ್ವಜ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ -> ಕಾಕುತ್ಸವರ್ಮ ಮೊದಲ ಶಾಸನ -> ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ ಆಡಳಿತ ಭಾಷೆ->ಕನ್ನಡ 1. ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಮೂಲ   ಕದಂಬ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಯೂರಶರ್ಮ. ಇವರು ಮೂಲತಃ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಂಚೀಪುರದ ಪಲ್ಲವರ ಘಟಿಕಾಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದಾಗ, ಅಲ್ಲಿನ ಪಲ್ಲವ ಅಶ್ವಸವಾರರಿಂದ ಅವಮಾನಕ್ಕೊಳಗಾದರು.  ಈ ಅವಮಾನವೇ ಒಂದು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದ ಮಯೂರಶರ್ಮ, ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಬನವಾಸಿಯಲ್ಲಿ ಕದಂಬ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. 2. ರಾಜಕೀಯ ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರು ಮಯೂರಶರ್ಮ (ಕ್ರಿ.ಶ. 345-365): ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ. ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ 'ಮಯೂರವರ್ಮ' ಎಂದು ಹೆಸರು ಬದಲಿಸಿಕೊಂಡು ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಧರ್ಮ ಸ್ವ...
ಇನ್ನಷ್ಟು ಓದಿ