ಕನ್ನಡ ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು

 

ತತ್ಸಮ- ತದ್ಭವ

 ತತ್ಸಮ: 'ತತ್' (ಅದಕ್ಕೆ - ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ), 'ಸಮ' (ಸಮಾನವಾದುದು). ಅಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬಂದ ಪದಗಳು. (ಉದಾ: ರಾಜ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಮುಖ).

ತದ್ಭವ: 'ತತ್' (ಅದರಿಂದ - ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ), 'ಭವ' (ಹುಟ್ಟಿದ್ದು). ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬದಲಾವಣೆಗೊಂಡು ಬಂದ ಪದಗಳು. (ಉದಾ: ರಾಯ, ಸಜ್ಜ, ಚಂದಿರ, ಮೊಗ).

 ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು:

1. ಶ/ಷ > ಸ: (ಉದಾ: ಪಕ್ಷಿ > ಹಕ್ಕಿ, ವರ್ಷ > ವರುಷ)

2. ಯ > ಜ: (ಉದಾ: ಯಮನ > ಜಮನ, ಯುಗ > ಜುಗ)

3. ವ > ಬ: (ಉದಾ: ವನ > ಬನ, ವೀಥಿ > ಬೀದಿ)

4. ಋ > ಅ/ಇ/ಉ: (ಉದಾ: ಋಷಿ > ಇಸಿ, ಕೃಷ್ಣ > ಕೃಷ್ಣ)

 ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳು ಸರಳವಾಗುತ್ತವೆ: (ಉದಾ: ಕಾರ್ಯ > ಕಜ್ಜ, ಸ್ವರ್ಗ > ಸಗ್ಗ)

ಪ್ರಮುಖ ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಬೃಹತ್ ಪಟ್ಟಿ:

ವರ್ಗ 1: ಅಕ್ಷರ 'ಅ' ದಿಂದ 'ಕ' ವರೆಗೆ

ಅಗ್ನಿ - ಅಗ್ಗಿ

ಅದ್ಭುತ - ಅಬ್ಬುತ

ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ - ಅಮಾವಾಸೆ

ಅಕ್ಷರ - ಅಕ್ಕರ

ಆಕಾಶ - ಆಗಸ

ಆಶ್ಚರ್ಯ - ಅಚ್ಚರಿ

ಆಜ್ಞೆ - ಆಣೆ

ಆಹಾರ - ಆರ

ಇಷ್ಟಿಕಾ - ಇಟ್ಟಿಗೆ

ಉಪಾಧ್ಯಾಯ - ಓಜ

ಕಾವ್ಯ - ಕಬ್ಬ

ಕಾರ್ಯ - ಕಜ್ಜ

ಕೀರ್ತಿ - ಕಿತ್ತಿ

ಕುಲ - ಕೊಳ

ಕೋಕಿಲ – ಕೋಗಿಲೆ

ವರ್ಗ 2: ಪ್ರಕೃತಿ ಮತ್ತು ದೈವಿಕ ಪದಗಳು

ಚಂದ್ರ - ಚಂದಿರ

ಸೂರ್ಯ - ಸೂರಿಜ

ಸ್ವರ್ಗ - ಸಗ್ಗ

ಪೃಥ್ವಿ - ಪುಡವಿ

ಜಲ - ಜಲ್ಲ

ಪಕ್ಷಿ - ಹಕ್ಕಿ

ಬ್ರಹ್ಮ - ಬೊಮ್ಮ

ವಿಷ್ಣು - ಬಿಟ್ಟು

ಲಕ್ಷ್ಮಿ - ಲಕುಮಿ

ಪಾರ್ವತಿ - ಪಾರವತಿ

ದೇವ - ದೆವ್ವ

ಯಮ - ಜವ

ರೋಗ - ರೊಯ್ಗೆ

ಸಂಧ್ಯಾ - ಸಂಜೆ

ಯಜ್ಞ - ಜನ್ನ

 ವರ್ಗ 3: ದೇಹ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಗಳು

ಮುಖ - ಮೊಗ

ಪ್ರಾಣ - ಹರಣ

ಶಿರ - ಸಿರ

ಬಾಹು - ಬಾಗು

ಸ್ತನ - ತನ

ಸಹೋದರಿ - ಸೋದರಿ

ಮಾತೃ - ಮಾಯೆ

ಭಗಿನಿ - ಬೈನಿ

ಕನ್ಯಾ - ಕನ್ನೆ

ವಧೂ – ವದು

 ವರ್ಗ 4: ಕಠಿಣ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪದ ಪದಗಳು (FDA ಮಟ್ಟದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು)

ಕಪಟ - ಕವಡು

ಘಟ - ಗಡಿಗೆ

ತಪಸ್ವಿ - ತವಸಿ

ಶಕುನ - ಸವಣ

ಶ್ರೇಣಿ - ಸೇಣಿ

ಪಟ್ಟಿ - ಹಟ್ಟಿ

ಪೀಠ - ಹೀಟ

ವಿವಿಧ - ಬಿಬಿದ

ಸ್ಪಟಿಕ - ಪಟಿಕ

ಸ್ಥಂಭ - ಕಂಬ

ಸ್ಫಟಿಕ - ಪಳಿಕ

ವಿದ್ಯಾ - ಬಿಜ್ಜೆ

ವೈಶಾಖ - ಬೇಸಗೆ

ಪ್ರಸಾದ - ಹಸಾದ

ಸಿಂಹ – ಸೀಬ

ನಿಯಮ 1: ಶ/ಷ > ಸ (ಸರಳೀಕರಣ ನಿಯಮ)

    ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶ' ಅಥವಾ 'ಷ' ಅಕ್ಷರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಸ' ಅಕ್ಷರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ವರ್ಷ > ವರುಷ

ಶಿರ > ಸಿರ

ದೇಶ > ದೇಸ

ವೈಶಾಖ > ಬೇಸಗೆ

ಆಕಾಶ - ಆಗಸ

ಸಂದೇಶ > ಸಂದೆಸ

ಶಕುನ > ಸವಣ

ಶಾಲಾ > ಸಾಲೆ

ಶಿಷ್ಯ > ಸಿಸ್ಯ

ಪಕ್ಷಿ > ಹಕ್ಕಿ (ಇಲ್ಲಿ ಷ>ಸ ಮತ್ತು ಪ>ಹ ಆಗಿದೆ)

ವಿಷ > ಬಿಸ

ಮನುಷ್ಯ > ಮನುಸ

ಕಷ್ಟ > ಕಸಟ

ಶ್ರೇಣಿ > ಸೇಣಿ

ಶುಂಠಿ > ಸುಂಟಿ

 ನಿಯಮ 2: ಯ > ಜ (ಆದೇಶ ನಿಯಮ)

ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿರುವ 'ಯ' ಅಕ್ಷರವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಜ' ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಮ > ಜವ

ಯಜ್ಞ > ಜನ್ನ

ಯುಗ > ಜುಗ

ಯುವತಿ > ಜುವತಿ

ಯಶ > ಜಸ

ಯಂತ್ರ > ಜಂತ

ಯಮುನಾ > ಜಮುನಾ

ಯಾತ್ರೆ > ಜಾತ್ರೆ

ಯೋಗಿ > ಜೋಗಿ

ಯೋಧ > ಜೋದ

ಯೂಥ > ಜೂತ

ವಿದ್ಯಾ > ಬಿಜ್ಜೆ (ಯ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಜ ಆಗಿದೆ)

ಯತ್ನ > ಜತನ

ಕಾರ್ಯ > ಕಜ್ಜ (ಯ ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಜ ಆಗಿದೆ)

ಸೂರ್ಯ > ಸೂರಿಜ

 ನಿಯಮ 3: ವ > ಬ (ಬದಲಾವಣೆ ನಿಯಮ)

ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ವ' ಅಕ್ಷರವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಬ' ಅಥವಾ 'ವ' ಆಗಿಯೇ ಉಳಿಯಬಹುದು ಅಥವಾ 'ಪ' ಆಗಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ಬ' ಆಗುತ್ತದೆ.

ವನ > ಬನ

ವಂದನ > ಬಂದನ

ವಧೂ > ವದು (ಅಥವಾ ಬೋಟಿ)

ವೀಥಿ > ಬೀದಿ

ವ್ಯಾಪಾರ > ಬೇವಾರ

ವೇಗ > ಬೇಗ

ವೀರ > ಬೀರ

ವಂಶ > ಬಂಸ

ವರ್ಣ > ಬಣ್ಣ

ವಾರ್ತೆ > ಬತ್ತೆ

ವಿಷ > ಬಿಸ

ವಜ್ರ > ಬಜ್ಜರ

ವಿದ್ಯೆ > ಬಿಜ್ಜೆ

ವೃಷ್ಟಿ > ಬಿಟ್ಟಿ

ವ್ಯಾಧಿ > ಬೇನೆ

ನಿಯಮ 4: ಋ > ಅ/ಇ/ಉ (ಸ್ವರ ಬದಲಾವಣೆ)

ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಋ' ಸ್ವರವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಅ, ಇ ಅಥವಾ ಉ ಸ್ವರಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಋಷಿ > ರಿಸಿ

ಕೃಷ್ಣ > ಕೃಷ್ಣ/ಕನ್ನ

ಘೃತ > ಗಿತ್ತ

ಪೃಥ್ವಿ > ಪುಡವಿ

ತೃಣ > ತೆಲ್ಲ

ಹೃದಯ > ಎದೆ

ಶೃಂಗ > ಸಿಂಗ

ವೃತ್ತ > ಬತ್ತ

ಋಣ > ರಿಣ

ಮೃತ್ಯು > ಮಿತ್ತು

ದೃಶ್ಯ > ದಿಸೆ

ಅಮೃತ > ಅಮದ

ವೃಕ್ಷ > ಬಿಕ್ಕ

ಪ್ರಕೃತಿ > ಪಗದಿ

ವೃದ್ಧ > ಬಿದ್ದ

ನಿಯಮ 5: ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳ ಸರಳೀಕರಣ (ದ್ವಿತ್ವ ನಿಯಮ)

ಸಂಸ್ಕೃತದ ಕಠಿಣ ಒತ್ತಕ್ಷರಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ದ್ವಿತ್ವಗಳಾಗಿ (ಒಂದೇ ಜಾತಿಯ ಒತ್ತಕ್ಷರ) ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ವರ್ಗ > ಸಗ್ಗ

ಕಾರ್ಯ > ಕಜ್ಜ

ವೈದ್ಯ > ಬಜ್ಜ

ಭಕ್ತಿ > ಬಕುತಿ

ಮುಕ್ತಿ > ಮುಕುತಿ

ಅದ್ಭುತ > ಅಬ್ಬುತ

ಪದ್ಮ > ಪದುಮ

ಸ್ಫಟಿಕ > ಪಳಿಕ

ಸ್ಥಂಭ > ಕಂಬ

ಚಂದ್ರ > ಚಂದಿರ

ಗ್ರಹ > ಗೆರಹ

ಪ್ರಸಾದ > ಹಸಾದ

ಯತ್ನ > ಜತನ

ದುಃಖ > ದುಕ್ಕ

ಸತ್ಯ > ಸತ್ತ