ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು ಎಂದರೆ ಏನು? ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ.

 

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೇ ವಾಕ್ಯ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಹೃದಯಭಾಗವೇ 'ಧಾತು'. ವ್ಯಾಕರಣದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಧಾತುವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾಷೆಯ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಧಾತು ಎಂದರೇನು? ಸಹಜ ಮತ್ತು ಸಾಧಿತ ಧಾತುಗಳ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು? ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಹೇಗೆ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.

ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ 'ಧಾತು' ಎಂಬುದು ಭಾಷೆಯ ಅಡಿಪಾಯವಿದ್ದಂತೆ. ಧಾತುವಿನ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ರಚನೆ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ನೀವು ಕೇಳಿರುವಂತೆ ಧಾತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ಆಳವಾದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ: ಧಾತು - ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ

1. ಧಾತು ಎಂದರೇನು?

ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಮೂಲ ರೂಪವನ್ನು 'ಧಾತು' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಕ್ರಿಯಾಪದದಿಂದ ಕಾಲಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯ ಮತ್ತು ಆಖ್ಯಾತ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಿದಾಗ ಉಳಿಯುವ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ರೂಪವೇ ಧಾತು.

ಉದಾಹರಣೆ: 'ಮಾಡಿದನು' ಎಂಬ ಕ್ರಿಯಾಪದವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ:

ಮಾಡು + ಇ + ಅದನು = ಮಾಡಿದನು

ಇಲ್ಲಿ 'ಮಾಡು' ಎಂಬುದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲ ರೂಪ, ಇದನ್ನೇ ನಾವು ಧಾತು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

2. ಧಾತುವಿನ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಇದು ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಮೂಲ ಶಬ್ದ.

ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಶಕ್ತಿಯಿದ್ದರೂ, ಅವು ಪೂರ್ಣ ಕ್ರಿಯಾಪದವಾಗಲು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಹಾಯ ಬೇಕು.

ಧಾತುಗಳು ಲಿಂಗ, ವಚನ ಅಥವಾ ಕಾಲದ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ (ಅವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ).

3. ಧಾತುಗಳ ವಿಧಗಳು

ಧಾತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

ಅ) ಸಹಜ ಧಾತುಗಳು

ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮೂಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಸಹಜ ಧಾತುಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರದೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಮೂಲ ರೂಪಗಳು.

ಉದಾಹರಣೆ: ಓದು, ಬರೆ, ತಿನ್ನು, ಹೋಗು, ಬಾ, ಕುಳಿತು, ನಿಲ್ಲು, ನೋಡು.

ಆ) ಸಾಧಿತ ಧಾತುಗಳು

ಒಂದು ಮೂಲ ಧಾತುವಿಗೆ ಅಥವಾ ನಾಮಪದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಧಾತುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಿದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿತ ಧಾತುಗಳು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಮೂಲ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಅಥವಾ ನಾಮಪದಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ರೂಪಗಳು.

 ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧ:

1. ಪ್ರೇರಣಾತ್ಮಕ ಧಾತು

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದನ್ನು ಇದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. 

ಧಾತುಗಳಿಗೆ 'ಇಸು' ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಇವು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಮಾಡು + ಇಸು = ಮಾಡಿಸು (ಬೇರೆಯವರಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸುವುದು)

ಉದಾ:

ಓದು + ಇಸು = ಓದಿಸು

ಬರೆ + ಇಸು = ಬರೆಸು

2. ನಾಮಧಾತು

ನಾಮಪದಗಳ ಮೇಲೆ 'ಇಸು' ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿದಾಗ ಅವು ಕ್ರಿಯಾಪದದ ಧಾತುಗಳಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ನಾಮಧಾತು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

• ಉದಾ:

ಕೈ + ಇಸು = ಕೈಯಿಸು (ಸನ್ನೆ ಮಾಡು)

ಮಾತು + ಇಸು = ಮಾತಾಡಿಸು

ಜಗಳ + ಇಸು = ಜಗಳಾಡು / ಜಗಳವಿಸು

3. ಅನುಕರಣ ಧಾತು

ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಪದಗಳಿಗೆ 'ಇಸು' ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರಿ ಧಾತುಗಳಾಗುತ್ತವೆ.

• ಉದಾ:

ಧಗಧಗ + ಇಸು = ಧಗಧಗಿಸು

ಪಳಪಳ + ಇಸು = ಪಳಪಳಿಸು

ತಳತಳ + ಇಸು = ತಳತಳಿಸು

4. ಕರ್ಮಪದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಧಾತುಗಳ ವಿಂಗಡಣೆ

ಧಾತುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಕ್ರಿಯೆಯ ಫಲವು ಯಾರಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೆರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು:

1. ಸಕರ್ಮಕ ಧಾತು

ಕ್ರಿಯೆಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳಲು ಒಂದು 'ಕರ್ಮಪದ'  ಬೇಕಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸಕರ್ಮಕ ಧಾತು ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.

ನೋಡು: ಯಾವುದನ್ನು ನೋಡಿದನು? (ಸಿನಿಮಾವನ್ನು ನೋಡಿದನು)

ತಿನ್ನು: ಏನನ್ನು ತಿಂದನು? (ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದನು)

2. ಅಕರ್ಮಕ ಧಾತು

ಯಾವ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಕರ್ಮಪದದ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅವು ಅಕರ್ಮಕ ಧಾತುಗಳು.

ನಗು: ಏನನ್ನು ನಕ್ಕನು? ಎಂದು ಕೇಳಲು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಮಲಗು: ಅವನು ಮಲಗಿದನು. (ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಪದವಿಲ್ಲದೆ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ)

5. ಧಾತುಗಳ ರೂಪಾಂತರ (ಧಾತು ಪಲ್ಲಟ)

ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಧಾತುಗಳು ಕಾಲ ಪ್ರತ್ಯಯ ಸೇರುವಾಗ ತಮ್ಮ ರೂಪವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಇರು ಧಾತುವು ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಇದ್ದ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಾ ಧಾತುವು ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಬಂದ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೋಗು ಧಾತುವು ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಹೋದ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.

6. ಧಾತುವಿನಿಂದ ಕ್ರಿಯಾಪದದ ರಚನೆ (ಸೂತ್ರ)

ಕ್ರಿಯಾಪದ ರಚನೆಯಾಗುವ ಹಂತ ಹೀಗಿದೆ:

ಧಾತು + ಕಾಲಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯ + ಆಖ್ಯಾತ ಪ್ರತ್ಯಯ = ಕ್ರಿಯಾಪದ

ಉದಾಹರಣೆ:

ಧಾತು: ನೋಡು

ಕಾಲಸೂಚಕ ಪ್ರತ್ಯಯ: ದ (ಭೂತಕಾಲ)

ಆಖ್ಯಾತ ಪ್ರತ್ಯಯ: ಅನು (ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ, ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಏಕವಚನ)

ನೋಡು + ದ + ಅನು = ನೋಡಿದನು.

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಧಾತುಗಳ ಪಾತ್ರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಧಾತುವು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪದದ ತುಣುಕಲ್ಲ, ಅದು ಕ್ರಿಯೆಯ ಜೀವಂತ ರೂಪ. ನಾವು ಬಳಸುವ ಸಾವಿರಾರು ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ಉಗಮಸ್ಥಾನ ಈ ಪುಟ್ಟ ಧಾತುಗಳೇ ಆಗಿವೆ.