ಛಂದಸ್ಸು – ರಗಳೆಯ ವಿಧಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ | ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣ & ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

 

ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ 'ರಗಳೆ' ಎನ್ನುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿದೆ. ಮಹಾಕವಿ ಹರಿಹರನು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನನ್ನು 'ರಗಳೆಯ ಕವಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರಗಳೆಯ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ರಗಳೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಸಮಾನ ಪಾದಗಳು: ರಗಳೆಯು ದ್ವಿಪದಿಗಳ (ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ) ಸಮೂಹವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಸ: ಪ್ರತಿ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಸವಿರಬೇಕು (ಇದನ್ನು 'ಅಂತ್ಯಪ್ರಾಸ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).

ಮಾತ್ರಾ ನಿಯಮ: ಆಯಾ ವಿಧಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಲಯ: ಇದು ಹಾಡಲು ಅಥವಾ ಓದಲು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಓಟ ಅಥವಾ ಲಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

2. ರಗಳೆಯ ವಿಧಗಳು

ರಗಳೆಯನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

ಅ) ಉತ್ಸಾಹ ರಗಳೆ

ಗಣಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ೩ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೮ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೨೪ ಮಾತ್ರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಲಯ: ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾದ ಅಥವಾ 'ಉತ್ಸಾಹ'ಭರಿತ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ: 3*8 = 24.

ಆ) ಮಂದಾನಿಲ ರಗಳೆ

ಗಣಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೧೬ ಮಾತ್ರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಲಯ: ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯಲ್ಲಿ, ಸುಖಕರವಾಗಿ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಂತೆ (ಮಂದಾನಿಲ) ಇರುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ: 4*4 = 16.

ಇ) ಲಲಿತ ರಗಳೆ

ಗಣಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ೫ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಒಟ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳು: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು ೨೦ ಮಾತ್ರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಲಯ: ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಮತ್ತು ಲಲಿತವಾದ (ಸೌಮ್ಯ) ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಸೂತ್ರ: 5*4 = 20.

3. ರಗಳೆಯ ವಿಧಗಳ ಹೋಲಿಕೆ ಕೋಷ್ಟಕ

ರಗಳೆಯ -> ವಿಧ ಗಣಗಳ -> ವಿಧ ಗಣಗಳ -> ಸಂಖ್ಯೆ ಒಟ್ಟು -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಉತ್ಸಾಹ ರಗಳೆ ೩ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು ೮ -> ಗಣಗಳು ೨೪ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಮಂದಾನಿಲ ರಗಳೆ ೪ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು ೪ -> ಗಣಗಳು ೧೬ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಲಲಿತ ರಗಳೆ ೫ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು ೪ -> ಗಣಗಳು ೨೦ -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಉದಾಹರಣೆ (ಮಂದಾನಿಲ ರಗಳೆ):-

ಕಂ|ಗಳ ಮು|ಚ್ಚಿ ವಿ|ಚಾರಿಸು|ತ್ತಂ (೪+೪+೪+೪ = ೧೬ ಮಾತ್ರೆ)

ಮಂ|ಗಳ ಮ|ಯನಾ|ದನು ಸ|ತ್ವಂ (೪+೪+೪+೪ = ೧೬ ಮಾತ್ರೆ)

ಹರಿಹರನ 'ನಂಬಿಯಣ್ಣನ ರಗಳೆ' ಮತ್ತು 'ಬಸವರಾಜದೇವರ ರಗಳೆ' ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕೃತಿಗಳಾಗಿವೆ.