ಕಂದ ಪದ್ಯ: ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಮಾತ್ರಾ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ | ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲಿ **'ಕಂದ ಪದ್ಯ'**ವೂ ಒಂದು. ಇದು ಪಂಪ, ರನ್ನರಂತಹ ಹಳಗನ್ನಡ ಕವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಛಂದೋರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಇದರ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಕಂದ ಪದ್ಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ಕಂದ ಪದ್ಯವು ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳು: ಇದು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ ಪ್ರಬಂಧವಾಗಿದೆ.

ಸಾಲುಗಳ ಸಮಾನತೆ: 1 ಮತ್ತು 3ನೇ ಸಾಲುಗಳು ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹಾಗೆಯೇ 2 ಮತ್ತು 4ನೇ ಸಾಲುಗಳು ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ:

1 ಮತ್ತು 3 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಲಾ 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

2 ಮತ್ತು 4 ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಲಾ 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಗಣಗಳ ವಿಭಾಗ: ಪ್ರತಿ ಗಣವು 4 ಮಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

1 ಮತ್ತು 3ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಲಾ 3 ಗಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ (3*4 = 12).

2 ಮತ್ತು 4ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ತಲಾ ೫ ಗಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ (5*4 = 20).

ವಿಶೇಷ ನಿಯಮ (ಜ-ಗಣದ ನಿರ್ಬಂಧ):

ಬೆಸ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗಣಗಳಲ್ಲಿ (1, 3, 5, 7ನೇ ಗಣ) 'ಜ' ಗಣ (U – U) ಬರಬಾರದು.

ಆದರೆ, 6ನೇ ಗಣವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ 'ಜ' ಗಣ (U – U) ಅಥವಾ ನಲ (U U U U) ಆಗಿರಬೇಕು.

ಪ್ರಾಸ: ಪದ್ಯದ ನಾಲ್ಕೂ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸವಿರಬೇಕು.

2. ಕಂದ ಪದ್ಯದ ಪ್ರಸ್ತಾರ ನಕ್ಷೆ

ಸಾಲು ಗಣಗಳ -> ಸಂಖ್ಯೆ (೪ ಮಾತ್ರೆಗಳಂತೆ) ಒಟ್ಟು -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಸಾಲು 1 ->ಗಣ 1+ ಗಣ 2 + ಗಣ 3 ->12 -> ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಸಾಲು 2-> ಗಣ 4+ ಗಣ 5 + ಗಣ 6 + ಗಣ 7 + ಗಣ 8-> 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಸಾಲು 3 -> ಗಣ 1 + ಗಣ 2 + ಗಣ 3-> 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು

ಸಾಲು 4 -> ಗಣ 4 + ಗಣ 5 + ಗಣ 6 + ಗಣ 7 + ಗಣ 8 -> 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು

3.  ಉದಾಹರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತಾರ

ಒಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸೋಣ:

ಪಲವುಂ ಪಂದೆಗಳೆಂಬಿನ (ಸಾಲು 1 - 12 ಮಾತ್ರೆ)

ಬಲವಂ ಕಾದಾಡಿ ಗೆಲ್ವ ಗಂಡಂ ಗಂಡಂ (ಸಾಲು 2- 20 ಮಾತ್ರೆ)

ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕುವ ವಿಧಾನ (4 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗುಂಪು):

ಸಾಲು 1:

ಪ ಲ ವುಂ | ಪಂ ದೆ ಗ | ಳೆಂ ಬಿ ನ

U U – | – U U | – U U

(4)| (4) | (4) = 12 ಮಾತ್ರೆ

ಸಾಲು 2:

ಬ ಲ ವಂ | ಕಾ ದಾ | ಡಿ ಗೆ ಲ್ವ | ಗಂ ಡಂ | ಗಂ ಡಂ

U U – | – – | U U – | – – | – –

(4)| (4) | (4) | (4) | (4) = 20 ಮಾತ್ರೆ

4. ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಸೂತ್ರ

ಕಂದ ಪದ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಒಂದು ಲಕ್ಷಣ ಪದ್ಯವೇ ಇದೆ:

"ಗುರು ಲಘುಗಳ ಸಂಕಲನದಿ |

ವಿರಚಿಸೆ ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಕಂದವದು ||"