ಹೈದರ್ ಅಲಿ (1761-1782): ಆಡಳಿತ, ಸೈನಿಕ ಸುಧಾರಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳು

ಹೈದರಾಲಿ. ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸೈನಿಕನಾಗಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಆರಂಭಿಸಿ, ತನ್ನ ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಚತುರತೆಯಿಂದ ಮೈಸೂರಿನ ನೈಜ ಆಡಳಿತಗಾರನಾದ (ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ) ಹೈದರಾಲಿಯ ಜೀವನದ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಜನ್ಮ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕ ಜೀವನ

ಜನ್ಮಸ್ಥಳ: ಹೈದರಾಲಿ 1721ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು.

ತಂದೆ: ಫತೇ ಮುಹಮ್ಮದ್, ಇವರು ಮೈಸೂರು ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು.

ಆರಂಭ: ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಹೈದರಾಲಿ ಯುದ್ಧಕಲೆ ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಸವಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು. ಮೈಸೂರು ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡರು.

2. ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಏರಿದ ಹಾದಿ

ಮೈಸೂರು ಒಡೆಯರ್ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ, ಪ್ರಭಾವಿ ಮಂತ್ರಿಗಳಾದ ನಂಜರಾಜಯ್ಯ ಮತ್ತು ದೇವರಾಜಯ್ಯ ಅವರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರವಿತ್ತು.

1755ರಲ್ಲಿ ದಿಂಡಿಗಲ್‌ನ ಫೌಜುದಾರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕಗೊಂಡರು.

ಮರಾಠರ ಆಕ್ರಮಣವನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಡೆದಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಸೈನಿಕರ ವೇತನದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರಿಗೆ 'ಫತೇ ಹೈದರ್ ಬಹದ್ದೂರ್' ಎಂಬ ಬಿರುದು ಸಿಕ್ಕಿತು.

1761ರ ವೇಳೆಗೆ, ನಂಜರಾಜಯ್ಯನನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ ಮೈಸೂರಿನ ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿಯಾದರು (ದಲ್ವಾಯಿ).

3. ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳು

ಹೈದರಾಲಿ ಕೇವಲ ಯೋಧನಲ್ಲ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಡಳಿತಗಾರನೂ ಆಗಿದ್ದರು:

ಸೇನಾ ಸುಧಾರಣೆ: ಫ್ರೆಂಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಿಂಡಿಗಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಮಾದರಿಯ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ತರಬೇತಿ ನೀಡಿದರು.

ನೌಕಾಪಡೆ: ಮೈಸೂರಿಗೆ ಸ್ವಂತ ನೌಕಾಪಡೆ ಇರಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿ, ನವಾಯತ್ ಮುಸ್ಲಿಮರ ಸಹಾಯದಿಂದ ನೌಕಾನೆಲೆಯನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದರು.

ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಗಳು: ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿವಿಧ 'ಸುಬಾ' ಅಥವಾ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸುಬಾಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ ಫೌಜುದಾರ್ (ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ) ಮತ್ತು ಅಮಿಲ್ (ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿ) ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿ: ಇವರ ಕಾಲದ ನಾಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳಾದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದವು, ಇದು ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಪ್ರಮುಖ ಯುದ್ಧಗಳು

ಹೈದರಾಲಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಬ್ರಿಟಿಷರು, ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ನಿಜಾಮರೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿತ್ತು.

ಅ) ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1767–1769)

ಕಾರಣ: ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿಸ್ತರಣಾ ನೀತಿ.

ಫಲಿತಾಂಶ: ಹೈದರಾಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಮದ್ರಾಸ್ ಕೋಟೆಯವರೆಗೂ ಹೋದರು. ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು **'ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದ'**ಕ್ಕೆ ಸಹಿ ಹಾಕಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಆದ ದೊಡ್ಡ ಅವಮಾನವಾಗಿತ್ತು.

ಆ) ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1780–1784)

ಕಾರಣ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತು ಫ್ರೆಂಚರ ಹಿಡಿತದಲ್ಲಿದ್ದ ಮಾಹೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು.

ಘಟನೆಗಳು: ಹೈದರಾಲಿ ಕರ್ನಾಟಕದ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಬೈಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ 1781ರಲ್ಲಿ ಪೋರ್ಟೊ ನೋವೊ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸರ್ ಐರ್ ಕೂಟ್ ವಿರುದ್ಧ ಹಿನ್ನಡೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು.

5. ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರ

ನಿಧನ: ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ, 1782ರ ಡಿಸೆಂಬರ್ 7 ರಂದು ಹೈದರಾಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾಯಿಲೆಯಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು.

ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ: ಇವರ ನಂತರ ಇವರ ಮಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದನು.

ಹೈದರಾಲಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ

ಹೈದರಾಲಿ ಒಬ್ಬ ಧೀಮಂತ ನಾಯಕ. ಅಕ್ಷರಸ್ಥನಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದ್ಭುತ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಿಂಹಸ್ವಪ್ನವಾಗಿದ್ದ ಅವರು, ಮೈಸೂರನ್ನು ಆ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲ ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರು.

1. ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು:

ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಹೈದರ್ ಅಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಬಾಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿ, ದಕ್ಷ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದ್ದನು.

ಕಂದಾಯ ನೀತಿ: ರೈತರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಕಂದಾಯ ವಸೂಲಿ ಮಾಡುವ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವರ್ತಿಗಳ ಹಾವಳಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಕೈಗೊಂಡ ಕ್ರಮಗಳು.

2. ಸೈನಿಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನೀಕರಣ:

ಫ್ರೆಂಚರ ಸಹಾಯದಿಂದ ದಿಂಡಿಗಲ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರ.

ನೌಕಾಪಡೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಬಂದರುಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ (ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಬಸವರಾಜದುರ್ಗ).

ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಕೀರ್ತಿ.

3. ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ:

ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುವಾಗಿದ್ದನು. ಇವನ ಕಾಲದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆಗಳ (ಶಿವ-ಪಾರ್ವತಿ, ವಿಷ್ಣು) ಚಿತ್ರಗಳಿದ್ದವು.

ಇವನ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಯ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣರಾವ್ ಅವರಂತಹ ಹಿಂದೂ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರು.

4. ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ:

ಮರಾಠರು, ನಿಜಾಮರು ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಡುವಿನ ತ್ರಿಕೋನ ಸಂಘರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮೈಸೂರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ ಚಾಣಾಕ್ಷತನ.

ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಕಾಲಾನುಕ್ರಮ 

1721 -> ಬೂದಿಕೋಟೆಯಲ್ಲಿ ಜನನ (ಕೋಲಾರ ಜಿಲ್ಲೆ)

1755 -> ದಿಂಡಿಗಲ್ ಫೌಜುದಾರ್ ಆಗಿ ನೇಮಕ

1761 -> ಮೈಸೂರಿನ ನೈಜ ಆಡಳಿತಗಾರನಾಗಿ ಅಧಿಕಾರ ಸ್ವೀಕಾರ

1767-69 -> ಮೊದಲ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದದೊಂದಿಗೆ ಅಂತ್ಯ)

1780-84 -> ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ

1782 -> ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ನಿಧನ