ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಅಧಿನಿಯಮ 1993: ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳು, ಸಮಿತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೈಪಿಡಿ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ಮತ್ತು ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪ್ರಮುಖ ಸಮಿತಿಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಅವುಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಮಿತಿಗಳು

ಬಲವಂತರಾಯ್ ಮೆಹ್ತಾ ಸಮಿತಿ -> 1957 -> ಮೂರು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು (ಗ್ರಾಮ, ತಾಲೂಕು, ಜಿಲ್ಲೆ). ಇವರನ್ನು 'ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ'ದ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಶೋಕ್ ಮೆಹ್ತಾ ಸಮಿತಿ -> 1977 -> ಎರಡು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಶಿಫಾರಸು (ಮಂಡಲ ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷತ್ತು).

ಜಿ.ವಿ.ಕೆ. ರಾವ್ ಸಮಿತಿ -> 1985 -> ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳನ್ನು "ಬೇರಿಲ್ಲದ ಹುಲ್ಲು" (Grass without roots) ಎಂದು ಕರೆದರು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.

ಎಲ್.ಎಂ. ಸಿಂಘ್ವಿ ಸಮಿತಿ -> 1986 -> ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲು ಮೊದಲು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು.

ಪಿ.ಕೆ. ಥಂಗನ್ ಸಮಿತಿ -> 1988 -> ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 5 ವರ್ಷ ಇರಬೇಕೆಂದು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದರು.

ವಿ.ಎನ್. ಗಾಡ್ಗಿಳ್ ಸಮಿತಿ -> 1988 -> ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ನೇರ ಚುನಾವಣೆ ಮತ್ತು ಮೀಸಲಾತಿ ನೀಡುವ ಬಗ್ಗೆ ವರದಿ ನೀಡಿದರು.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮುಖ್ಯಾಂಶಗಳು:

ಬಲವಂತರಾಯ್ ಮೆಹ್ತಾ: ಈ ಸಮಿತಿಯ ಶಿಫಾರಸಿನಂತೆ 1959 ಅಕ್ಟೋಬರ್ 2 ರಂದು ರಾಜಸ್ಥಾನದ ನಾಗೌರ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಉದ್ಘಾಟನೆಯಾಯಿತು.

ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಿತಿಗಳ ವರದಿಗಳ ಫಲವಾಗಿ 73ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಕಾಯಿದೆ (1992) ಜಾರಿಗೆ ಬಂದು, ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ಸಿಕ್ಕಿತು.

ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಅಧಿನಿಯಮ 1993ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಂಗಡಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಕಾಯಿದೆಯು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಹಂತದ ಪಂಚಾಯತ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣ

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ರಚನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಬಹುದು:

1. ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್

ಪ್ರಕರಣ 4: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಘೋಷಣೆ.

ಪ್ರಕರಣ 5: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಸಂಯೋಜನೆ (ಸದಸ್ಯರ ಆಯ್ಕೆ).

ಪ್ರಕರಣ 7: ಸೀಟುಗಳ ಮೀಸಲಾತಿ (SC/ST, ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ 50% ಮೀಸಲಾತಿ).

ಪ್ರಕರಣ 44: ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ.

ಪ್ರಕರಣ 58: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು (ನೈರ್ಮಲ್ಯ, ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಇತ್ಯಾದಿ).

2. ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್

ಪ್ರಕರಣ 119: ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಸ್ಥಾಪನೆ.

ಪ್ರಕರಣ 120: ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಸಂಯೋಜನೆ.

ಪ್ರಕರಣ 138: ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಕರ್ತವ್ಯಗಳು.

3. ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್

ಪ್ರಕರಣ 157: ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಸ್ಥಾಪನೆ.

ಪ್ರಕರಣ 158: ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ರಚನೆ.

ಪ್ರಕರಣ 193: ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (CEO) ಅವರ ಅಧಿಕಾರಗಳು.

ವಿಶೇಷ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ತಿದ್ದುಪಡಿಗಳು

• ಪ್ರಕರಣ 3 -> ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ -> ಗ್ರಾಮದ ಮತದಾರರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಭೆ. ಇದು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಎರಡು ಬಾರಿ ನಡೆಯಬೇಕು.

• ​ಪ್ರಕರಣ 3A -> ವಾರ್ಡ್ ಸಭೆ -> ಪ್ರತಿ ವಾರ್ಡ್ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸಭೆ.

• ​ಪ್ರಕರಣ 302 -> ನಿಯಮಗಳ ರಚನೆ -> ಈ ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಅಧಿಕಾರ.

• ​ಪ್ರಕರಣ 308 -> ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗ -> ರಾಜ್ಯ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಮತ್ತು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

 ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು:

2015ರ ತಿದ್ದುಪಡಿ: ಈ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು 'ಕರ್ನಾಟಕ ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ ಮತ್ತು ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಅಧಿನಿಯಮ' ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ: ಅಧಿಕಾರವು ತಳಮಟ್ಟದ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವಂತೆ ಮಾಡಲು ಪ್ರಕರಣ 3 (ಗ್ರಾಮ ಸಭೆ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾದ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ.

ಪಿಡಿಒ (PDO) ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವಿಷಯದ ಮೇಲೆ 'ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ 25 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು' (FAQ) ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್: 25 ಪ್ರಮುಖ FAQಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಅಧಿನಿಯಮ 1993 ಯಾವ ದಿನಾಂಕದಂದು ಜಾರಿಗೆ ಬಂತು?

-> ಮೇ 10, 1993 ರಂದು.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪಿತಾಮಹ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?

-> ಬಲವಂತರಾಯ್ ಮೆಹ್ತಾ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್‌ನ ಎಷ್ಟು ಹಂತಗಳಿವೆ?

-> ಮೂರು ಹಂತಗಳು: ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್, ತಾಲೂಕು ಪಂಚಾಯತ್ ಮತ್ತು ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್.

ಪ್ರಕರಣ 3 ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?

-> ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಸದಸ್ಯರಾಗಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ಎಷ್ಟು?

-> 21 ವರ್ಷಗಳು.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಇರುವ ಮೀಸಲಾತಿ ಎಷ್ಟು?

-> 50%.

ಪ್ರಕರಣ 4 ರ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯವೇನು?

-> ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಘೋಷಣೆ.

ವಾರ್ಡ್ ಸಭೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನಡೆಸಬೇಕು?

-> ಕನಿಷ್ಠ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ ಎಷ್ಟು?

-> 30 ತಿಂಗಳುಗಳು (2.5 ವರ್ಷ).

ಪ್ರಕರಣ 49 ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?

-> ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರ ವಿರುದ್ಧ ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ ಮಂಡಿಸುವುದು.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು?

-> ಪಂಚಾಯತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಅಧಿಕಾರಿ (PDO).

ರಾಜ್ಯ ಚುನಾವಣಾ ಆಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕರಣ ಯಾವುದು?

-> ಪ್ರಕರಣ 308.

ರಾಜ್ಯ ಹಣಕಾಸು ಆಯೋಗದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಕರಣ ಯಾವುದು?

-> ಪ್ರಕರಣ 310.

ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ದಿನವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?

-> ಏಪ್ರಿಲ್ 24.

ಗ್ರಾಮ ಸಭೆಯ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಯಾರು ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ?

-> ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.

ಪ್ರಕರಣ 58 ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?

-> ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್‌ನ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು?

-> ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಾಹಕ ಅಧಿಕಾರಿ (CEO - ಐಎಎಸ್ ಅಧಿಕಾರಿ).

73ನೇ ಸಂವಿಧಾನ ತಿದ್ದುಪಡಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?

-> ಪಂಚಾಯತ್ ರಾಜ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ.

ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳ ಅವಧಿ ಎಷ್ಟು ವರ್ಷ?

-> 5 ವರ್ಷಗಳು.

ಜಿಲ್ಲಾ ಯೋಜನಾ ಸಮಿತಿಯ (DPC) ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾರು?

-> ಜಿಲ್ಲಾ ಪಂಚಾಯತ್ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ (Audit) ಯಾರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ?

-> ರಾಜ್ಯ ಲೆಕ್ಕಪರಿಶೋಧನೆ ಮತ್ತು ಲೆಕ್ಕಪತ್ರ ಇಲಾಖೆ.

ಗ್ರಾಮ ಸ್ವರಾಜ್ಯ ಎಂಬ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡವರು ಯಾರು?

-> ಮಹಾತ್ಮಾ ಗಾಂಧೀಜಿ.

ಪಂಚಾಯತ್‌ಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ನೀಡುವ ಪ್ರಕರಣ ಯಾವುದು?

-> ಪ್ರಕರಣ 199.

ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತ್ ಸಭೆಯ ಕೋರಂ ಎಷ್ಟಿರಬೇಕು?

-> ಒಟ್ಟು ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು (1/2).

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಪಂಚಾಯತ್ ಚುನಾವಣೆ ನಡೆದ ವರ್ಷ ಯಾವುದು?

-> 1993 (ಹೊಸ ಕಾಯಿದೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ).