ಕನ್ನಡ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥ: 400+ ಪ್ರಮುಖ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಪಟ್ಟಿ (KPSC Exams 2026)

 

ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಸೊಬಗನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಇವು ನೇರ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ, ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವ ಪದಪುಂಜಗಳು. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಹಾಗೂ ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ 400ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆ.

ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಪರಿಚಯ

ನುಡಿಗಟ್ಟು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರೂಢಿಯಿಂದ ಬಂದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೊಡುವ ಪದಗಳ ಗುಂಪು. ಇದನ್ನು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ 'Idioms' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಾಖ್ಯೆ: ಒಂದು ಪದ ಅಥವಾ ಪದಪುಂಜವು ತನ್ನ ವಾಚ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವಿಶೇಷವಾದ ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು 'ನುಡಿಗಟ್ಟು' ಎನ್ನಬಹುದು.

ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವು ಭಾಷೆಗೆ ಚುರುಕುತನ, ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಮತ್ತು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಜನಪದರ ಅನುಭವದ ಮಾತುಗಳೇ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡಿವೆ.

ಪ್ರಮುಖ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಪಟ್ಟಿ:-

ವಿಷಯದ ಹರವು ದೊಡ್ಡದಿರುವುದರಿಂದ, ಇವುಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಅರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ:

ಅ - ಇ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ:

ಅಂಬೆಗಾಲಿಡು: ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿರು.

ಅಟ್ಟಕ್ಕೇರಿಸು: ಇಲ್ಲದ ಪ್ರಶಂಸೆ ಮಾಡಿ ಹೊಗಳು.

ಅಡಕತ್ತರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಂತೆ: ಎರಡು ಕಡೆಯೂ ತೊಂದರೆಗೆ ಸಿಲುಕು.

ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕು: ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸು.

ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಪ್ರಯೋಗ: ಕತ್ತನ್ನು ಹಿಡಿದು ನೂಕು (ಗೆಟೌಟ್ ಎನ್ನುವುದು).

ಅವಸಾನಕ್ಕೀಡಾಗು: ನಾಶವಾಗು ಅಥವಾ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳು.

ಅಳಿಲು ಸೇವೆ: ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಣ್ಣ ಸಹಾಯ.

ಅಹಂಕಾರದ ಬೆಂಕಿ: ಅತಿಯಾದ ಗರ್ವ.

ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏಣಿ ಹಾಕು: ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದಕ್ಕೆ ಹಂಬಲಿಸು.

ಆಕಾಶ ನೋಡಿಸು: ಸೋಲಿಸು ಅಥವಾ ಸದೆಬಡಿ.

ಆಟವಾಡಿಸು: ವಂಚಿಸು ಅಥವಾ ಅಲೆದಾಡಿಸು.

ಆಡಿದ್ದೇ ಆಟ: ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದಂತೆ ನಡೆಯುವುದು.

ಆನೆಯ ಬಲ: ಅಪಾರವಾದ ಶಕ್ತಿ.

ಆಹುತಿಯಾಗು: ಬಲಿಯಾಗು ಅಥವಾ ನಾಶವಾಗು.

ಇಕ್ಕಟ್ಟಿಗೆ ಸಿಲುಕು: ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗು.

ಇತಿಶ್ರೀ ಹಾಡು: ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸು.

ಇಲಿ ಕಚ್ಚಿದಂತೆ: ಸಣ್ಣ ಹಾನಿ ಮಾಡು.

ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸು: ಮರಣ ಹೊಂದು.

ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ತೋರಿಸು: ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಸಾಧ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿಸಿ ಮೋಸ ಮಾಡು.

ಅಡವಿ ಪಾಲಾಗು: ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲದಂತಾಗು ಅಥವಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗು.

ಅತ್ತೆಗೊಂದು ಕಾಲ, ಸೊಸೆಗೊಂದು ಕಾಲ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸಮಯ ಅಥವಾ ಅವಕಾಶ ಬರುತ್ತದೆ.

ಅರೆಬರೆ ಕೆಲಸ: ಅಪೂರ್ಣವಾದ ಕೆಲಸ.

ಅಲ್ಲದ ಸಲ್ಲದ ಮಾತು: ಕೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಅಸಂಬದ್ಧ ಮಾತುಗಳು.

ಅವಕಾಶವಾದಿ: ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತನ್ನ ಲಾಭ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು.

ಅಳಿಯದ ಹೆಸರು: ಶಾಶ್ವತವಾದ ಕೀರ್ತಿ.

ಆಕಾಶವೇ ಕಳಚಿ ಬಿದ್ದಂತೆ: ಹಠಾತ್ತನೆ ಎದುರಾದ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಷ್ಟ.

ಆರತಿ ಎತ್ತು: ಗೌರವದಿಂದ ಬರಮಾಡಿಕೊ ಅಥವಾ ಅಭಿನಂದಿಸು.

ಆರೋಪ ಹೊರಿಸು: ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆಂದು ಹೇಳುವುದು.

ಆಸರೆ ನೀಡು: ರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ಬೆಂಬಲ ಕೊಡು.

ಉರಿ ಹಚ್ಚು: ಜಗಳವನ್ನು ದೊಡ್ಡದು ಮಾಡು.

ಉರುಳು ಹಾಕು: ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡು.

ಉಪ್ಪು ತಿಂದವರು ನೀರು ಕುಡಿಯಲೇಬೇಕು: ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷೆ ಖಂಡಿತ.

ಉಭಯ ಸಂಕಟ: ಎರಡೂ ಕಡೆಯಿಂದ ಬರುವ ತೊಂದರೆ.

ಎದೆ ಗುಂದು: ಧೈರ್ಯ ಗೆಡು.

ಎದೆ ತಟ್ಟು: ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಎಣ್ಣೆ ಬಿಸಿಯಾಗು: ಸಿದ್ಧತೆ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಕೋಪ ಬರುವುದು.

ಎರಡು ಎಲೆ ಮೇಲೆ ಊಟ: ಎರಡು ಕಡೆಯೂ ಲಾಭ ಪಡೆಯುವ ಹಂಬಲ.

ಏಣಿ ಹತ್ತು: ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸು.

ಒಕ್ಕಲೆಬ್ಬಿಸು: ಇದ್ದ ಜಾಗದಿಂದ ಹೊರದಬ್ಬುವುದು.

ಒಣ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ: ಹುಸಿ ಗರ್ವ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಗೌರವ.

ಓಲೈಕೆ ಮಾಡು: ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸು.

ಕ - ಜ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು: ವಿಪರೀತ ಕೋಪ ಬರುವುದು.

ಕಣ್ಣಿಗೆ ಮಣ್ಣೆರಚು: ವಂಚಿಸು ಅಥವಾ ಮೋಸ ಮಾಡು.

ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸು: ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಸು ಅಥವಾ ಸತ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸು.

ಕಟ್ಟೆಚ್ಚರ ವಹಿಸು: ಬಹಳ ಜಾಗರೂಕನಾಗಿರು.

ಕಡಲ ತೀರದ ಮರಳು: ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದಷ್ಟು.

ಕಡ್ಡಿ ಮುರಿದಂತೆ ಹೇಳು: ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅಥವಾ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳು.

ಕೈಕೊಡು: ಮೋಸ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಕೈಬಿಡು.

ಕೈ ಕೆಸರಾದರೆ ಮೊಸರು: ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟರೆ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಕೈ ತೊಳೆಯುವುದು: ಸಂಬಂಧ ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಕೈ ಬಿಸಿ ಕರೆಯು: ಆಹ್ವಾನಿಸು.

ಕೈ ಮೇಲಾಗು: ವಿಜಯ ಲಭಿಸುವುದು.

ಗಗನ ಕುಸುಮ: ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ವಸ್ತು.

ಗಂಗಾ ಸ್ನಾನ ಮಾಡು: ದೊಡ್ಡ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗು.

ಗಂಟು ಹಾಕು: ಕೂಡಿಡು ಅಥವಾ ಶೇಖರಿಸು.

ಗಾಳಿ ಗೋಪುರ: ಭದ್ರವಿಲ್ಲದ ಯೋಜನೆ.

ಗಾಳಿಗೆ ತೂರು: ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸು.

ಗಿಳಿ ಪಾಠ: ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ ಓದುವುದು.

ಗುಂಡಿಟ್ಟು ಕೊಲ್ಲುವುದು: ನೇರವಾದ ಶಿಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ತಿರಸ್ಕಾರ.

ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ: ಹೊರಬರಲಾಗದ ಸಂಕಷ್ಟ.

ಚಮಚಗಿರಿ ಮಾಡು: ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಓಲೈಕೆ ಮಾಡುವುದು.

ಚಾಪೆ ಕೆಳಗೆ ತೂರು: ಅತಿ ಚಾಣಾಕ್ಷತನ ತೋರಿಸು.

ಚೊಚ್ಚಲ ಪ್ರಯತ್ನ: ಮೊದಲ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಜೇನುಗೂಡಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕು: ಅಪಾಯವನ್ನು ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳು.

ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸುವುದು: ಸನ್ನೆ ಮಾಡುವುದು ಅಥವಾ ಸೂಚನೆ ನೀಡುವುದು.

ಕಣ್ಣು ಕುಕ್ಕುವುದು: ಅತಿಯಾದ ಹೊಳಪು ಅಥವಾ ಅಸೂಯೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.

ಕಟ್ಟು ಕಥೆ: ಕಲ್ಪಿತ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಕಥೆ.

ಕಟ್ಟೆ ಮುರಿದಂತೆ: ಹತೋಟಿ ಮೀರಿ ಹರಿಯುವುದು (ಭಾವನೆಗಳು).

ಕಡಲೆ ಕಾಯಿ ಕಚ್ಚಿದಂತೆ: ಬಹಳ ಸುಲಭದ ಕೆಲಸ.

ಕನಲಿ ಹೋಗು: ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಉರಿದುಹೋಗು.

ಕಪಟ ನಾಟಕ: ವಂಚನೆಯ ವರ್ತನೆ.

ಕೈ ಮೈರೆತು: ಅತಿಯಾದ ಆನಂದ ಅಥವಾ ಶ್ರಮದಿಂದ ಮೈ ಮರೆಯುವುದು.

ಕೈ ಹಿಡಿ: ಆಸರೆಯಾಗು ಅಥವಾ ಮದುವೆಯಾಗು.

ಕೈ ಕೆಸರು: ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ.

ಕಲ್ಲು ಮನಸ್ಸು: ದಯೆಯಿಲ್ಲದ ಹೃದಯ.

ಕಲ್ಲು ಸಕ್ಕರೆ: ಸಿಹಿಯಾದ ಮಾತು.

ಕಾಗೆ ಹಾರಿಸು: ಇಲ್ಲದ ಸುಳ್ಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನಂಬಿಸು.

ಕಾಲಿಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಹೇಳು: ಅಪಾಯ ಬಂದಾಗ ಓಡಿ ಹೋಗು.

ಕಿವಿ ಊದು: ಚಾಡಿ ಹೇಳು ಅಥವಾ ಮನವೊಲಿಸು.

ಕುದುರೆ ಏರು: ಅತಿಯಾದ ಅವಸರ ಮಾಡು.

ಕುಂಬಾರನಿಗೆ ವರುಷ, ದೊಣ್ಣೆಗೆ ನಿಮಿಷ: ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ನಾಶ ಮಾಡುವುದು ಸುಲಭ.

ಕೆಸರೆರಚಾಟ: ಪರಸ್ಪರ ದೂಷಣೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಕೋಲಾಹಲ ಎಬ್ಬಿಸು: ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಗೊಂದಲ ಸೃಷ್ಟಿಸು.

ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸು: ಮೇಲೋಟಕ್ಕೆ ಗಮನಿಸು.

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು: ಅಸೂಯೆ ಅಥವಾ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದು.

ಕಣ್ಣು ಕಿತ್ತು ಬರುವುದು: ಅತಿಯಾದ ನೋವು ಅಥವಾ ಸಂಕಟ.

ಕಟ್ಟಪ್ಪಣೆ ಮಾಡು: ಕಠಿಣವಾದ ಆಜ್ಞೆ ಹೊರಡಿಸು.

ಕಡೇ ಹಂತ: ಅಂತಿಮ ಸಮಯ.

ಕಣ್ಮರೆಯಾಗು: ಕಾಣದಂತೆ ಮಾಯವಾಗು.

ಕತ್ತೆ ಕಿರುಚಾಟ: ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು ಅಥವಾ ಶಬ್ದ.

ಕನಸು ನನಸು: ಹಂಬಲಿಸಿದ್ದು ಈಡೇರುವುದು.

ಕಬಳಿಸಿ ಹಾಕುವ: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನುಂಗಿ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವುದು.

ಕಮರಿ ಹೋಗು: ಆಸೆಗಳು ಭಗ್ನವಾಗುವುದು.

ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊ: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲಿತುಕೋ ಅಥವಾ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳು.

ಕಲೆ ಹಾಕು: ಸಂಗ್ರಹಿಸು.

ಕಳಂಕ ಹಚ್ಚು: ಅಪಪ್ರಚಾರ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ ಹೆಸರು ತರು.

ಕಲ್ಲು ಮುಳ್ಳಿನ ಹಾದಿ: ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಜೀವನ ಪಥ.

ಕಾಲು ಎಳೆಯುವುದು: ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಪ್ರಗತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಪಡಿಸುವುದು ಅಥವಾ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮಾಡುವುದು.

ಕಾಲು ಚಾಚು: ಮಿತಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆಸೆ ಪಡುವುದು.

ಕಾಲ ಕೂಡಿ ಬರುವುದು: ಸರಿಯಾದ ಸಮಯ ಒದಗಿ ಬರುವುದು.

ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚು: ದ್ವೇಷ ಹುಟ್ಟಿಸು.

ಕುಮ್ಮಕ್ಕು ನೀಡು: ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ನೀಡು.

ಕುರುಡು ನಂಬಿಕೆ: ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ ವಿಶ್ವಾಸ.

ಕೈ ಕೆಸರು, ಬಾಯಿ ಮೊಸರು: ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟರೆ ಫಲ ಸಿದ್ಧಿ.

ಕೊಕ್ಕೆ ಹಾಕು: ಅಡ್ಡಿ ಪಡಿಸು.

ಕೋಣೆ ಸೇರಿಸು: ಬಂಧಿಸು ಅಥವಾ ಮೂಲೆಗುಂಪು ಮಾಡು.

ಗಂಟು ಬೀಳು: ಬಿಡದೆ ಕಾಡುವುದು.

ಗಡ್ಡಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಬಾವಿ ತೋಡು: ತೊಂದರೆ ಬಂದಾಗ ಪರಿಹಾರ ಹುಡುಕುವುದು (ತಡವಾಗಿ).

ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಹೊಡೆಯು: ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡುವುದು.

ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣ ಮಾಡು: ಸುದೀರ್ಘವಾಗಿ ಹರಟೆ ಹೊಡೆಯುವುದು.

ಗುರಿ ಇಡು: ಗುರಿಯನ್ನು ಬೆನ್ನಟ್ಟು.

ಗುಲಾಮಗಿರಿ ಮಾಡು: ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವುದು.

ಗೆರೆ ಎಳೆಯುವುದು: ಮಿತಿ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು.

ಗೋರಿ ಕಟ್ಟು: ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸು ಅಥವಾ ಹೂತು ಹಾಕು.

ಘೋಷಣೆ ಮಾಡು: ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ತಿಳಿಸು.

ಗಾಳ ಹಾಕಿಸು: ಬೇರೆಯವರ ಮೂಲಕ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸು.

ಗುಟ್ಟು ರಟ್ಟು ಮಾಡು: ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಬಯಲು ಮಾಡು.

ಗೋಡೆಗೆ ಸುಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿದಂತೆ: ಮಾಡಿದ ಉಪದೇಶ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು.

ಚಚ್ಚಿ ಹಾಕು: ಸದೆಬಡಿ ಅಥವಾ ಸೋಲಿಸು.

ಚಿತ್ರಾನ್ನ ಮಾಡು: ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗೋಜಲು ಮಾಡು.

ಜಾಣ ಕಿವುಡು: ತಿಳಿದೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ನಟಿಸುವುದು.

ತ - ನ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

ತಲೆ ಬಾಗು: ಶರಣಾಗು ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸು.

ತಲೆ ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳು: ಅತಿಯಾಗಿ ಚಿಂತಿಸು.

ತಲೆ ನೋವು ತರಿಸು: ಕಿರಿಕಿರಿ ಉಂಟುಮಾಡು.

ತಲೆ ಹಿಡಿಯು: ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಾಥ್ ನೀಡು.

ತಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸು: ಆಸೆಯನ್ನು ನಿರಾಶೆ ಮಾಡು.

ತಾಳ ಹಾಕಿಸು: ಹೇಳಿದಂತೆ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡು.

ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸು: ತಪ್ಪು ಹಾದಿಗೆ ಎಳೆಯುವುದು.

ದಿನ ದೂಡು: ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದು.

ದೂರದ ಬೆಟ್ಟ ಕಣ್ಣಿಗೆ ನುಣ್ಣಗೆ: ದೂರದಿಂದ ಎಲ್ಲವೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.

ನಕ್ಷತ್ರ ಹರಿಸು: ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆನ್ನುವುದು.

ನಾಮ ಹಾಕು: ಮೋಸ ಮಾಡು.

ನೀರು ಕುಡಿದಂತೆ: ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿ ಮಾಡುವುದು.

ನೆಲ ಕಚ್ಚು: ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪು ಅಥವಾ ನಾಶವಾಗು.

ತಲೆಗೆ ಹತ್ತು: ಅರ್ಥವಾಗುವುದು.

ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡು: ಕ್ರಮವನ್ನು ಬದಲಿಸು ಅಥವಾ ಅವಮಾನ ಮಾಡು.

ತಲೆ ಮೇಲೆ ಕೈ ಇಟ್ಟು ಕುಳಿತುಕೊ: ಹತಾಶನಾಗು.

ತೋಳು ತಟ್ಟು: ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗು.

ದನಿ ಎತ್ತು: ಪ್ರತಿಭಟಿಸು ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯ ಕೇಳು.

ದಾಪುಗಾಲು ಹಾಕು: ವೇಗವಾಗಿ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸು.

ದಿನ ಗಣನೆ: ಸಮಯ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿರುವುದು.

ದೀಪ ಹಚ್ಚು: ಜ್ಞಾನ ನೀಡು ಅಥವಾ ವಂಶ ಬೆಳೆಸು.

ದುರ್ಬೀನು ಹಾಕು: ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಹುಡುಕು.

ದೂರು ದುಮ್ಮಾನ: ದೂರುಗಳ ಪಟ್ಟಿ.

ನಕ್ಷತ್ರ ಕಾಣಿಸು: ಏಟು ತಿಂದಾಗ ಆಗುವ ಭ್ರಮೆ ಅಥವಾ ವಿಪರೀತ ಕಷ್ಟ.

ನಗೆಪಾಟಲಾಗು: ಹಾಸ್ಯದ ವಸ್ತುವಾಗು ಅಥವಾ ಅವಮಾನಕ್ಕೀಡಾಗು.

ನಡು ನೀರಲ್ಲಿ ಕೈಬಿಡು: ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡದೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು.

ನಾಲಿಗೆ ಸಡಿಲ ಬಿಡು: ಅಸಭ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡು.

ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡು: ಸಮಾಧಾನ ಅಥವಾ ಬೇಸರ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸು.

ನೀರು ಮಾಡು: ಸಂಪತ್ತನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡು.

ನೆತ್ತಿಗೆ ಏರು: ಅತಿಯಾದ ಗರ್ವ ಬರುವುದು.

ನೋಡಿ ಕಲಿ, ಮಾಡಿ ಉಣ್ಣು: ಅನುಭವದಿಂದ ಕಲಿಯುವುದು.

ತಲೆ ಬಿಸಿ: ಅತಿಯಾದ ಚಿಂತೆ.

ತಲೆ ಹೊಡೆ: ಮೋಸ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಹಣ ಲೂಟಿ ಮಾಡು.

ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊ: ಅವಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ತಣ್ಣಗಾಗು: ಶಾಂತವಾಗು ಅಥವಾ ಮರಣ ಹೊಂದು.

ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡು: ಭೇದಭಾವ ತೋರುವುದು.

ತಿಲಾಂಜಲಿ ಇಡು: ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು.

ತೋಳ ಬಂತು ತೋಳ: ಸುಳ್ಳು ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದು.

ದಂಡ ಹಾಕು: ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷೆ ಅನುಭವಿಸು.

ದಾರಿ ದೀಪ: ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡುವ ವಸ್ತು ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ.

ದುಡ್ಡು ಮಾಡು: ಹಣ ಸಂಪಾದಿಸು (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಡ್ಡ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ).

ದೂಳೀಪಟ ಮಾಡು: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶ ಮಾಡು.

ಧೂಮಪಾನ ಮಾಡು: ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುವುದು (ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ).

ನಗೆ ಬರುವುದು: ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿರುವುದು.

ನಿದ್ದೆ ಗೆಡು: ಅತಿಯಾಗಿ ಕಷ್ಟಪಡು ಅಥವಾ ಚಿಂತಿಸು.

ನೀರು ಕುಡಿಸು: ಸೋಲಿಸಿ ಸುಸ್ತಾಗಿಸುವುದು.

ನೆಲ ಕಚ್ಚು: ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳು ಅಥವಾ ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊ.

ನೋವಿನ ಬುತ್ತಿ: ಕಷ್ಟಗಳ ಸರಮಾಲೆ.

ಪ - ಮ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

ಪಂಗನಾಮ ಹಾಕು: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಂಚಿಸು.

ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸು: ಅಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡು ಅಥವಾ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸು.

ಪಾದ ಪೂಜೆ ಮಾಡು: ಅತಿಯಾಗಿ ಗೌರವಿಸು ಅಥವಾ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಹೊಡೆಯುವುದು.

ಪಾಪದ ಕೊಡ ತುಂಬು: ತಪ್ಪುಗಳ ಮಿತಿ ಮೀರುವುದು.

ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದದ್ದೇ ಪಂಚಾಮೃತ: ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವುದು.

ಪುಂಗಿ ಊದು: ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ನಂಬಿಸು.

ಪುಕ್ಕ ಬಿಚ್ಚು: ಅತಿಯಾದ ಗರ್ವ ತೋರಿಸು.

ಪೂಜೆ ಮಾಡು: ಶಿಕ್ಷಿಸು ಅಥವಾ ಬೈಯುವುದು.

ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಇಡು: ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ನಿಲ್ಲಿಸು.

ಪೇಚಿಗೆ ಸಿಲುಕು: ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಗು.

ಪೊಟ್ಟಣ ಕಟ್ಟು: ವ್ಯವಹಾರ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸು.

ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚು: ಇರುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲದಂತೆ ವರ್ಣಿಸು.

ಬಲೆ ಬೀಸು: ಸಂಚು ಹೂಡು ಅಥವಾ ಸಿಲುಕಿಸಲು ಯತ್ನಿಸು.

ಬಾಯಿ ಬಾಯಿ ಬಿಡು: ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ಒದ್ದಾಡು.

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸು: ಮಾತನಾಡದಂತೆ ಮಾಡು.

ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚು: ಅಹಂಕಾರ ತೋರಿಸು ಅಥವಾ ಮಿತಿಮೀರಿ ವರ್ತಿಸು.

ಬಾಲ ಕತ್ತರಿಸು: ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಅಡಗಿಸು.

ಬಿಳಿ ಆನೆ: ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟವಿರುವ ವಸ್ತು.

ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟು: ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸು ಅಥವಾ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಸೂಚಿಸು.

ಬೆನ್ನು ಹಾಕು: ಬೆಂಬಲ ನೀಡು.

ಬೆಣ್ಣೆ ಸವರಿ ಜಾರಿಸು: ನಯವಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳು.

ಬೆಪ್ಪ ತಕ್ಕಡಿ: ಏನೂ ತಿಳಿಯದವನು.

ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚು: ಕಲಹ ಉಂಟುಮಾಡು.

ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳು: ಭಯಪಡು.

ಬೆವರಿಳಿಸು: ಕಠಿಣವಾಗಿ ದುಡಿಸು.

ಬೋನಿಗೆ ಬೀಳು: ಸಂಚಿನಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಭಗೀರಥ ಪ್ರಯತ್ನ: ಎಡೆಬಿಡದ ಕಠಿಣ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಭೂಮಿ ತೂಕ: ಅತಿಯಾದ ತಾಳ್ಮೆ.

ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗು: ವ್ಯರ್ಥವಾಗು ಅಥವಾ ನಾಶವಾಗು.

ಮಣ್ಣು ಮುಕ್ಕಿಸು: ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಸೋಲಿಸು.

ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲು ಮಾಡು: ನಿರ್ಧಯಿಯಾಗು.

ಮನಸ್ಸು ಕರಗು: ಕನಿಕರ ಅಥವಾ ದಯೆ ತೋರು.

ಮನೆ ಹಾಳು ಮಾಡು: ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೆಡಿಸು.

ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಿರಲಿ: ಸದಾ ಕೋಪದಲ್ಲಿರುವುದು.

ಮೂಗಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಸವರು: ಆಸೆ ತೋರಿಸಿ ವಂಚಿಸು.

ಮೂಲೆ ಗುಂಪು ಮಾಡು: ಯಾರಿಗೂ ಬೇಡದಂತೆ ಮಾಡು.

ಮೋಕ್ಷ ಕಾಣಿಸು: ಅಂತ್ಯಗೊಳಿಸು.

ಪಟ ಪಟ ಎನ್ನು: ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಾತನಾಡು.

ಪದವಿಚ್ಯುತಗೊಳಿಸು: ಅಧಿಕಾರದಿಂದ ಕೆಳಗಿಳಿಸು.

ಪಾದರಸದಂತೆ: ಬಹಳ ಚುರುಕಾಗಿರುವುದು.

ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡು: ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಪಾರಾಗು.

ಬಾಯಿ ಚಪಲ: ಏನನ್ನಾದರೂ ತಿನ್ನಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆ.

ಬಾಯಿ ಮಾಡು: ಜಗಳವಾಡು.

ಬಾವುಟ ಹಾರಿಸು: ವಿಜಯದ ಸಂಕೇತ ತೋರು.

ಬಿಳಿ ಹಾಳೆ: ಏನೂ ತಿಳಿಯದ ಮನಸ್ಥಿತಿ.

ಬೆನ್ನು ಹಾಕು: ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲು.

ಬೆಕ್ಕಿನ ನಡಿಗೆ: ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಬರುವುದು.

ಬೆಚ್ಚಗೆ ಇರು: ಆರಾಮವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರು.

ಬೆಲೆ ಕಟ್ಟು: ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮಾಡು.

ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆ: ಕಿರುಚಾಡು.

ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ಯೆ: ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ ಅಥವಾ ಜ್ಞಾನ.

ಭೂಗತವಾಗು: ಅವಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಮಂಡಿಯೂರಿ ಕುಳಿತುಕೊ: ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊ.

ಮನೆ ಮಂದಿ: ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು.

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರ: ಆತ್ಮೀಯವಾದುದು.

ಮರಳು ಮಾಡು: ವಶೀಕರಣ ಅಥವಾ ಮೋಸ ಮಾಡು.

ಮೂಗಿನ ನೇರಕ್ಕೆ: ತನಗನಿಸಿದಂತೆ ನಡೆಯುವುದು.

ಮೂಗು ತೂರಿಸು: ಬೇರೆಯವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸು.

ಮೂಲ ನಕ್ಷತ್ರ: ವಿನಾಶದ ಮುನ್ಸೂಚನೆ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿ).

ಪಂಗನಾಮ ಹಾಕು: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಂಚಿಸುವುದು.

ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ಸರಿಸು: ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು.

ಪಾದ ಪೂಜೆ ಮಾಡು: ಅತಿಯಾದ ಗೌರವ ನೀಡುವುದು (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದು).

ಪಾಪದ ಕೊಡ ತುಂಬು: ದುಷ್ಕೃತ್ಯಗಳ ಮಿತಿ ಮೀರುವುದು.

ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದದ್ದೇ ಪಂಚಾಮೃತ: ಸಿಕ್ಕ ಅವಕಾಶದಲ್ಲಿ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವುದು.

ಪುಂಗಿ ಊದು: ಇಲ್ಲದ ಸುಳ್ಳುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನಂಬಿಸುವುದು.

ಪುಕ್ಕ ಬಿಚ್ಚು: ಗರ್ವ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು.

ಪೂಜೆ ಮಾಡು: ಬೈಯುವುದು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದು.

ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ಇಡು: ಯಾವುದೇ ಕೆಲಸವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು.

ಪೇಚಿಗೆ ಸಿಲುಕು: ಗೊಂದಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವುದು.

ಪೊಟ್ಟಣ ಕಟ್ಟು: ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸುವುದು.

ಪ್ರಾಣ ಒತ್ತೆ ಇಡು: ಪ್ರಾಣದ ಹಂಗು ತೊರೆದು ಹೋರಾಡುವುದು.

ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚು: ವಿಷಯವನ್ನು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೇಳುವುದು.

ಬಲೆ ಬೀಸು: ಸಂಚು ಹೂಡಿ ಹಿಡಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವುದು.

ಬಾಯಿ ಬಾಯಿ ಬಿಡು: ಅಸಹಾಯಕತೆಯಿಂದ ಒದ್ದಾಡುವುದು.

ಬಾಯಿ ಮುಚ್ಚಿಸು: ಮಾತನಾಡದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸುವುದು.

ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚು: ಮಿತಿ ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರ ತೋರುವುದು.

ಬಾಲ ಕತ್ತರಿಸು: ಗರ್ವವನ್ನು ಅಡಗಿಸುವುದು.

ಬಿಳಿ ಆನೆ: ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಪಯೋಗವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟವಿರುವ ವಸ್ತು.

ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟು: ಶ್ಲಾಘಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು.

ಬೆಣ್ಣೆ ಸವರಿ ಜಾರಿಸು: ನಯವಾಗಿ ಕೆಲಸದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚು: ಕಲಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು.

ಬೆವರಿಳಿಸು: ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮ ಪಡುವುದು ಅಥವಾ ಪಡಿಸುವುದು.

ಬೋನಿಗೆ ಬೀಳು: ಮೋಸದ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವುದು.

ಭಗೀರಥ ಪ್ರಯತ್ನ: ಎಡೆಬಿಡದ ಮತ್ತು ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರಯತ್ನ.

ಭೂಮಿ ತೂಕ: ಅಪಾರವಾದ ತಾಳ್ಮೆ ಅಥವಾ ನಿಷ್ಠೆ.

ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗು: ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು.

ಮಣ್ಣು ಮುಕ್ಕಿಸು: ಕೆಟ್ಟದಾಗಿ ಸೋಲಿಸುವುದು.

ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಲು ಮಾಡು: ನಿರ್ದಯಿಯಾಗುವುದು.

ಮನೆ ಹಾಳು ಮಾಡು: ಕುಟುಂಬದ ನೆಮ್ಮದಿ ಕೆಡಿಸುವುದು.

ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಸಿಟ್ಟಿರಲಿ: ಸದಾ ಕೋಪದಲ್ಲಿರುವುದು.

ಮೂಗಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಸವರು: ಆಸೆ ತೋರಿಸಿ ವಂಚಿಸುವುದು.

ಮೂಲೆ ಗುಂಪು ಮಾಡು: ಯಾರಿಗೂ ಬೇಡದಂತೆ ಮಾಡುವುದು.

ಯ - ಹ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆ

ಯಮಪುರಿ ಸೇರು: ಮರಣ ಹೊಂದು.

ರಕ್ತ ಕುದಿಯುವುದು: ತಡೆಯಲಾಗದ ಕೋಪ ಬರುವುದು.

ರೈಲು ಬಿಡು: ಸುಳ್ಳು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದು.

ಲಬೋ ಲಬೋ ಎನ್ನು: ಜೋರಾಗಿ ಹಲುಬು ಅಥವಾ ಗೋಳಾಡು.

ಲಗಾಮು ಹಾಕು: ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡು.

ಲಂಚ ರುಷುವತ್ತು: ಭ್ರಷ್ಟಾಚಾರ ಮಾಡು.

ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಟಾಕ್ಷ: ಸಂಪತ್ತು ಲಭಿಸುವುದು.

ವಂದಿ ಮಾಗಧರು: ಹೊಗಳುಭಟ್ಟರು.

ವಿಷ ಕಾರು: ಕೆಟ್ಟ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡು.

ವೀರ ಸ್ವರ್ಗ ಸೇರು: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮರಣ ಹೊಂದು.

ಶಂಖ ಊದು: ಕೆಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಹರಡು.

ಶನಿ ಹಿಡಿದಂತೆ: ಬಿಡದ ತೊಂದರೆ ಬರುವುದು.

ಶರಣು ಹೊಡೆ: ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊ.

ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗು: ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡು.

ಸಕ್ಕರೆ ಮಾತು: ಮೋಸದ ಮೃದು ಮಾತು.

ಸತ್ತು ಸುಣ್ಣವಾಗು: ವಿಪರೀತ ಸುಸ್ತಾಗು.

ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ: ಸುಳ್ಳೇ ಹೇಳದವನು (ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ).

ಸವಾಲು ಹಾಕು: ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗು.

ಹಗ್ಗ ಜಗ್ಗಾಟ: ಪರಸ್ಪರ ಪೈಪೋಟಿ.

ಹಣೆ ಬರಹ: ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಅದೃಷ್ಟ.

ಹಗಲು ಗನಸು: ಅಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹಣ್ಣುಗಾಯಿ ನೀರುಗಾಯಿ: ಸಂಕಷ್ಟದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗು.

ಹರ ಸಾಹಸ: ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಠಿಣ ಕೆಲಸ.

ಹಳ್ಳ ಹಿಡಿಯು: ನಾಶವಾಗು ಅಥವಾ ದಾರಿ ತಪ್ಪುವುದು.

ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ: ಅನುಮತಿ ನೀಡು.

ಹಾವು ಏಣಿ ಆಟ: ಏಳುಬೀಳುಗಳ ಬದುಕು.

ಹಿತ್ತಲ ಗಿಡ ಮದ್ದಲ್ಲ: ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬೆಲೆ ತಿಳಿಯದು.

ಹೆಡೆ ಮುರಿ ಕಟ್ಟು: ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸು.

ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕು: ಮುನ್ನಡೆ ಸಾಧಿಸು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು: ಅಸೂಯೆ ಪಡುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸು: ಉಪಜೀವನ ಮಾಡು.

ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ತಣ್ಣೀರು ಬಟ್ಟೆ: ಉಪವಾಸ ಇರುವುದು.

ಹೋರಾಟ ಮಾಡು: ಪ್ರತಿಭಟಿಸು.

 ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಇವು ಭಾಷೆಯ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಓದುಗರಿಗೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತವೆ.

ಯ - ಹ (ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಸಂಗ್ರಹ)

ರಂಗು ಹಚ್ಚು: ವಿಷಯವನ್ನು ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸು.

ರಕ್ತದ ಓಕುಳಿ: ಭೀಕರ ಕೊಲೆ ಅಥವಾ ಹಿಂಸಾಚಾರ.

ರಾಮಬಾಣ: ಖಚಿತವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಪರಿಹಾರ.

ರಾಯಭಾರ ಮಾಡು: ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿಸು ಅಥವಾ ದೂತನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡು.

ರುದ್ರನರ್ತನ: ತಡೆಯಲಾಗದ ರೌದ್ರಾವತಾರ ಅಥವಾ ನಾಶದ ಸಂಕೇತ.

ರೊಟ್ಟಿ ಜಾರಿ ತುಪ್ಪಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಂತೆ: ನಿರೀಕ್ಷೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಲಾಭವಾಗುವುದು.

ಲಗಾಮು ಇಲ್ಲದ ಕುದುರೆ: ಹತೋಟಿಯಿಲ್ಲದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.

ಲಕ್ಷ್ಮಣ ರೇಖೆ: ದಾಟಬಾರದ ಮಿತಿ ಅಥವಾ ನಿಯಮ.

ಲಾಭದ ತಕ್ಕಡಿ: ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥ ನೋಡುವುದು.

ವಂಶೋದ್ಧಾರಕ: ಕುಟುಂಬದ ಕೀರ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವವನು.

ವಜ್ರ ಮುಷ್ಠಿ: ಅತ್ಯಂತ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹಿಡಿತ.

ವಿಷವರ್ತುಲ: ಹೊರಬರಲಾಗದ ಕೆಟ್ಟ ಹಾದಿ.

ವೈಕುಂಠ ಯಾತ್ರೆ: ಮರಣ ಹೊಂದುವುದು.

ಶನಿ ಪ್ರಭಾವ: ಸತತವಾಗಿ ಬರುವ ಸಂಕಷ್ಟಗಳು.

ಶವ ಪರೀಕ್ಷೆ: ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.

ಶೂನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆ: ಏನನ್ನೂ ಸಾಧಿಸದೆ ಇರುವುದು.

ಸಕ್ಕರೆ ಮಾತು: ಮೋಸದ ಸಿಹಿಯಾದ ನುಡಿ.

ಸತ್ತು ಬದುಕು: ದೊಡ್ಡ ಅಪಘಾತದಿಂದ ಪಾರಾಗು.

ಸರ್ವನಾಶವಾಗು: ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗು.

ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ: ಸಂಪೂರ್ಣ ಶರಣಾಗತಿ.

ಸಿಂಹಾವಲೋಕನ: ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವುದು.

ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನ: ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗುವುದು.

ಸುಣ್ಣ ಹಚ್ಚು: ಮೋಸ ಮಾಡು.

ಸುರಿಮಳೆ: ಅತಿಯಾದ ಸುರಿತ (ಹೂಮಳೆ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮಳೆ).

ಸೇಡು ತೀರಿಸಿಕೊ: ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಹಾನಿ ಮಾಡು.

ಸೌಜನ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶನ: ಒಳ್ಳೆಯ ನಡತೆ ತೋರಿಸುವುದು.

ಹಂಚಿ ಉಣ್ಣು: ಇರುವ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನೀಡುವುದು.

ಹಗಲು ದರೋಡೆ: ಎಲ್ಲರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಮಾಡುವ ಅನ್ಯಾಯ.

ಹಣೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟು: ಒಬ್ಬರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮೂಡಿಸುವುದು.

ಹತ್ತು ಅವತಾರ ಎತ್ತು: ಒಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಾನಾ ರೀತಿಯ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡು.

ಹದ್ದಿನ ಕಣ್ಣು: ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಾದ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ನಿಗಾ.

ಹುತ್ತಕ್ಕೆ ಕೈ ಹಾಕು: ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಅಪಾಯ ಮೈಮೇಲೆ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹುಲಿ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ: ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕೆಲಸ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು.

ಹೂವಿನ ಹಾಸಿಗೆ: ಸುಖಕರವಾದ ಜೀವನ.

ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತೆ: ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುವಂತಹದ್ದು.

ಹೊಗೆ ಹಾಕು: ನಾಶ ಮಾಡು ಅಥವಾ ಮುಗಿಸಿ ಹಾಕು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡು: ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸ.

ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆ: ಹೊಸ ದಾಖಲೆ ಅಥವಾ ಹೊಸ ದಾರಿ ತೋರಿಸು.

ಯಮಪುರಿ ಸೇರು: ಮರಣ ಹೊಂದುವುದು.

ರಕ್ತ ಕುದಿಯುವುದು: ತಡೆಯಲಾಗದ ಕೋಪ ಬರುವುದು.

ರೈಲು ಬಿಡು: ಸುಳ್ಳು ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಹೇಳುವುದು.

ಲಬೋ ಲಬೋ ಎನ್ನು: ಅತಿಯಾಗಿ ಹಲುಬುವುದು ಅಥವಾ ಗೋಳಾಡುವುದು.

ಲಗಾಮು ಹಾಕು: ಹತೋಟಿಯಲ್ಲಿಡುವುದು.

ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಕಟಾಕ್ಷ: ಅದೃಷ್ಟ ಅಥವಾ ಸಂಪತ್ತು ಲಭಿಸುವುದು.

ವಂದಿ ಮಾಗಧರು: ಬೇಕೆಂದೇ ಅತಿಯಾಗಿ ಹೊಗಳುವವರು.

ವಿಷ ಕಾರು: ದ್ವೇಷದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವುದು.

ವೀರ ಸ್ವರ್ಗ ಸೇರು: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿಯುವುದು.

ಶಂಖ ಊದು: ಕೆಟ್ಟ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಸಾರುವುದು.

ಶರಣು ಹೊಡೆ: ಸೋಲನ್ನೊಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗು: ಗೌಪ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದು.

ಸಕ್ಕರೆ ಮಾತು: ಮೋಸದ ಮೃದು ನುಡಿಗಳು.

ಸತ್ತು ಸುಣ್ಣವಾಗು: ವಿಪರೀತ ದಣಿವಾಗುವುದು.

ಸವಾಲು ಹಾಕು: ಎದುರಿಸಲು ಸಿದ್ಧವಾಗು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು.

ಹಗಲು ಗನಸು: ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹಣ್ಣುಗಾಯಿ ನೀರುಗಾಯಿ: ಸಂಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗುವುದು.

ಹಸಿರು ನಿಶಾನೆ ತೋರಿಸು: ಮುಂದುವರಿಯಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡುವುದು.

ಹಾವು ಏಣಿ ಆಟ: ಜೀವನದ ಏಳುಬೀಳುಗಳು.

ಹಿತ್ತಲ ಗಿಡ ಮದ್ದಲ್ಲ: ಹತ್ತಿರವಿರುವ ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು.

ಹೆಡೆ ಮುರಿ ಕಟ್ಟು: ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವುದು.

ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕು: ಪ್ರಗತಿಯತ್ತ ಸಾಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು: ಅಸೂಯೆ ಪಡುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸು: ಜೀವನೋಪಾಯ ಮಾಡುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ತಣ್ಣೀರು ಬಟ್ಟೆ: ವಿಪರೀತ ಬಡತನ ಅಥವಾ ಹಸಿವಿನ ಸ್ಥಿತಿ.

ಹೊಗೆ ಹಾಕು: ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೊನೆಗಾಣಿಸುವುದು.

ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆಯುವುದು: ಹೊಸ ದಾರಿ ಅಥವಾ ಇತಿಹಾಸ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು.

ಹಾಲಿನಲ್ಲಿ ಜೇನು ಸೇರಿದಂತೆ: ಅತ್ಯಂತ ಸುಖಕರವಾದ ಸ್ಥಿತಿ.

ಹಿರಿ ಹಿರಿ ಹಿಗ್ಗುವುದು: ಬಹಳ ಆನಂದ ಪಡುವುದು.

ಹುಟ್ಟು ಗುಣ ಸುಟ್ಟರೂ ಹೋಗದು: ಸಹಜ ಗುಣವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕು: ಆತ್ಮೀಯ ಗೆಳೆತನ ಬೆಳೆಸುವುದು.

ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿಸುವುದು: ಸಂದೇಶ ನೀಡುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆಯುವುದು: ಬದುಕಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಹೊಳೆಯಲ್ಲಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು ತೊಳೆದಂತೆ: ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವುದು.

ಹೋರಾಟ ಮಾಡು: ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಜಗಳವಾಡುವುದು.

ಹೃದಯ ಕರಗುವುದು: ದಯೆ ಮೂಡುವುದು.

ಹಲ್ಲು ಕಡಿಯುವುದು: ಕೋಪದಿಂದ ಹಲ್ಲು ಮಸೆಯುವುದು.

ಹಣದ ಮದ: ಅತಿಯಾದ ಆಸ್ತಿಯ ಗರ್ವ.

ಹತೋಟಿ ಮೀರುವುದು: ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಸಿಗದಿರುವುದು.

ಹೂ ನೀಡಿದಂತೆ: ನಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು.

ಹಗೆತನ ಸಾಧಿಸುವುದು: ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವುದು.

ಹರಿದು ಹಂಚುವುದು: ವಿತರಿಸುವುದು.

ಹಸಿವು ಹಂಗು ಇರದಿರುವುದು: ಬಹಳ ಶ್ರಮವಹಿಸುವುದು.

ಹಾರ ಹಾಕುವುದು: ಸನ್ಮಾನಿಸುವುದು.

ಹಾಲಿಗೊಂದು ಪಾಲು, ನೀರಿಗೊಂದು ಪಾಲು: ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು.

ಹಿಂಸೆ ನೀಡುವುದು: ತೊಂದರೆ ಕೊಡುವುದು.

ಹುಳಿ ಹಿಂಡುವುದು: ಸುಗಮವಾಗಿರುವ ಕೆಲಸ ಕೆಡಿಸುವುದು.

ಹೇಳಿಕೊಡುವುದು: ತರಬೇತಿ ಅಥವಾ ಬುದ್ಧಿ ಕಲಿಸುವುದು.

ಹೊರೆ ಆಗುವುದು: ಅತಿಯಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಎನಿಸುವುದು.

ಹ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಸಾಧನೆ: ಸತತವಾಗಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಗೆಲ್ಲುವುದು.

ಶರೀರದ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು

ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಾಗು: ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದು.

ಕಣ್ಣು ಬಿಡು: ಆಸೆ ಪಡುವುದು.

ಕಿವಿ ಕಚ್ಚು: ಚಾಡಿ ಹೇಳುವುದು.

ಕಿವಿ ಮೇಲೆ ಹೂವಿಡು: ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೋಸ ಮಾಡುವುದು.

ಬಾಯಿ ಹಾಕು: ಬೇರೆಯವರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು.

ಬಾಯಿ ಬಡಿಯುವುದು: ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಹಲುಬುವುದು.

ಮೂಗು ತುೂರಿಸು: ಅನಗತ್ಯ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ.

ಮೂಗು ಮುರಿಯುವುದು: ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಅಸಡ್ಡೆ ತೋರುವುದು.

ತಲೆ ಬಾಗು: ಸೋಲೊಪ್ಪಿಕೊ ಅಥವಾ ಗೌರವಿಸು.

ತಲೆ ಕಾಯುವುದು: ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡುವುದು.

ಕೈ ಕೊಡು: ನಂಬಿಸಿ ದ್ರೋಹ ಮಾಡುವುದು.

ಕೈ ಮಾಡು: ಹೊಡೆಯುವುದು ಅಥವಾ ಸನ್ನೆ ಮಾಡುವುದು.

ಕೈ ಸವರಿಕೊಳ್ಳುವುದು: ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯುವುದು.

ಕಾಲು ಕೆರೆದು ಜಗಳಕ್ಕೆ ಬರುವುದು: ಅನಗತ್ಯವಾಗಿ ಜಗಳ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು.

ಕಾಲು ಹಿಡಿಯುವುದು: ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಶರಣಾಗುವುದು.

ಬೆನ್ನು ತೋರಿಸು: ಸೋತು ಓಡಿ ಹೋಗುವುದು.

ಹೊಟ್ಟೆ ಕಿಚ್ಚು: ಅಸೂಯೆ.

ಗಮನಿಸಿ:

ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಾಗ ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಬೇಕು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ "ಕೈ ತೊಳೆದುಕೊ" ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ನೀರು ಹಾಕು ಎಂದಲ್ಲ, ಒಂದು ಕೆಲಸದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಬರು ಎಂದರ್ಥ.

ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು:

ದ್ವಿರುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನುಡಿಗಟ್ಟು: ದ್ವಿರುಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪದಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತವೆ (ಉದಾ: ಕೆಂಪುಕೆಂಪು), ಆದರೆ ನುಡಿಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪದಗಳ ಅರ್ಥವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ರೂಢಿಮೂಲ: ಇವು ಶಾಲಾ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಗಳ ಭಾಷಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಸಮಾರೋಪ 

ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳು ಭಾಷೆಯ ಆಸ್ತಿ. ಇವು ಕೇವಲ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ನಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಜೀವನದ ಸಾರಾಂಶ. ಬರಹದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ವಿಷಯವು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಅಂತಹ ಭಾಷೆಯ ನುಡಿಗಟ್ಟುಗಳ ಪರಿಚಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಲು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ.