ಮಹಾನದಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಉಗಮ, ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ

 

ಒಡಿಶಾದ ಜೀವನದಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಮಹಾನದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಮಹಾನದಿ: ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ

ಮಹಾನದಿಯು ಪೂರ್ವ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, ತನ್ನ ವಿಶಾಲವಾದ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದೆ.

ಮಹಾನದಿ ನದಿ ಪಶ್ಚಿಮ → ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಮಹಾನದಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ

1. ಉಗಮ ಮತ್ತು ಉದ್ದ

ಉಗಮ ಸ್ಥಾನ: ಮಹಾನದಿಯು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಧಮ್ತರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಹಾವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದ್ದ: ಈ ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಸುಮಾರು 851 ಕಿಲೋಮೀಟರ್.

2. ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು

ಮಹಾನದಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ:

ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ

ಒಡಿಶಾ

(ಇದರ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಜಾರ್ಖಂಡ್, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ).

3. ಉಪನದಿಗಳು

ಮಹಾನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಅವು ಸೇರುವ ದಿಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

ಎಡದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು: ಶಿವನಾಥ್ , ಹಸ್ಡೋ, ಮಂಡ್ ಮತ್ತು ಇಬ್.

ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು: ಓಂಗ್,  ತೇಲ್ ಮತ್ತು ಜೋಂಕ್.

ಅತಿ ಉದ್ದದ ಉಪನದಿ: ಶಿವನಾಥ್ ನದಿಯು ಮಹಾನದಿಯ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಉಪನದಿಯಾಗಿದೆ.

4. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳು

ಹೀರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು : ಇದು ಒಡಿಶಾದ ಸಂಬಲ್‌ಪುರದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಗ್ಯಾಂಗ್‌ರೆಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಇದನ್ನು ರವಿಶಂಕರ್ ಸಾಗರ್ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಇದು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದಲ್ಲಿದೆ.

ದುಧ್ವಾ ಜಲಾಶಯ: ಇದು ಕೂಡ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಪ್ರಮುಖ ಜಲಾಶಯವಾಗಿದೆ.

5. ಜಲಪಾತಗಳು

ಮಹಾನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ:

ಚಿತ್ರಕೂಟ ಜಲಪಾತ: ಇದು ಇಂದ್ರಾವತಿ ನದಿಯ ಮೇಲಿದ್ದರೂ (ಗೋದಾವರಿ ಉಪನದಿ), ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಾಗಿದೆ.

ಮಹಾನದಿಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾದ ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಕಣಿವೆಯ ಬಳಿ ನದಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ನೋಟವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

6. ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಘರ್ಷ

ಮಹಾನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿವಾದವಿದೆ. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಸರ್ಕಾರವು ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿರುವ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ಯಾರೇಜ್‌ಗಳಿಂದಾಗಿ ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಡಿಶಾಗೆ ಬರುವ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬುದು ಒಡಿಶಾದ ಮುಖ್ಯ ದೂರಾಗಿದೆ. ಈ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು 'ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣ'ವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

7. ವಿಶೇಷತೆ

ಮಹಾನದಿಯು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಮೊದಲು ಒಡಿಶಾದ ಕಟಕ್ ಬಳಿ ದೊಡ್ಡ ಡೆಲ್ಟಾವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ನದಿಯನ್ನು 'ಕನಕನಂದಿನಿ' ಮತ್ತು 'ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲ' ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿಂದಲೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಮಹಾನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತಾದ 25 ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಇವು ಕೆಪಿಎಸ್‌ಸಿ (KPSC), FDA, SDA ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ತಯಾರಾಗಲು ನಿಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಮಹಾನದಿ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: 25 ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು

ಮಹಾನದಿಯು ಎಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಧಮ್ತರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸಿಹಾವಾ ಬೆಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ.

ಮಹಾನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ ಎಷ್ಟು?

ಉತ್ತರ: ಸುಮಾರು 851 ಕಿಲೋಮೀಟರ್.

ಮಹಾನದಿಯು ಯಾವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ (ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ).

ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ 'ಜೀವನದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?

ಉತ್ತರ: ಒಡಿಶಾ.

ಮಹಾನದಿಯ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಶಿವನಾಥ್.

ಮಹಾನದಿಯು ಯಾವ ಸಮುದ್ರ ಅಥವಾ ಸಾಗರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿ.

ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಉದ್ದದ ಮಣ್ಣಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಹೀರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಮಹಾನದಿಯ ಮೇಲಿದೆ).

ಹೀರಾಕುಡ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಒಡಿಶಾದ ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಸಂಬಲ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ.

ಮಹಾನದಿಯ ಎಡದಂಡೆಯ ಎರಡು ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ಹಸ್ಡೋ (Hasdeo) ಮತ್ತು ಇಬ್ (Ib).

ಮಹಾನದಿಯ ಬಲದಂಡೆಯ ಎರಡು ಉಪನದಿಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ.

ಉತ್ತರ: ತೇಲ್ (Tel) ಮತ್ತು ಓಂಗ್ (Ong).

ಕಟಕ್ ನಗರವು ಯಾವ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮಹಾನದಿ.

ಮಹಾನದಿ ಜಲ ವಿವಾದವು ಯಾವ ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇದೆ?

ಉತ್ತರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ.

ಮಹಾನದಿಯು ಎಷ್ಟು ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 2 ರಾಜ್ಯಗಳು (ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ಮತ್ತು ಒಡಿಶಾ).

ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟು 'ಗ್ಯಾಂಗ್‌ರೆಲ್' ಯಾವ ನದಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮಹಾನದಿ.

ಮಹಾನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ (Basin) ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಮುಖ ಖನಿಜ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು (Coal).

ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ಯಾವ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು?

ಉತ್ತರ: ಚಿತ್ರೋತ್ಪಲ ಅಥವಾ ಕನಕನಂದಿನಿ.

ಮಹಾನದಿಯು ತನ್ನ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯನ್ನು (Delta) ಎಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಒಡಿಶಾದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ.

ಮಹಾನದಿಯ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗವು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ.

ಶಿವನಾಥ್ ನದಿಯು ಮಹಾನದಿಯನ್ನು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ?

ಉತ್ತರ: ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ.

ಮಹಾನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವು ಒಟ್ಟು ಎಷ್ಟು ಚದರ ಕಿ.ಮೀ ಇದೆ?

ಉತ್ತರ: ಸುಮಾರು 1.41 ಲಕ್ಷ ಚದರ ಕಿ.ಮೀ.

ಮಹಾನದಿಯು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗಾರ್ಜ್ (Gorge) ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ಸತ್ಕೋಸಿಯಾ ಕಣಿವೆ (Satkosia Gorge).

ಒಡಿಶಾದ ಸಂಬಲ್‌ಪುರ ಯಾವ ನದಿಯ ತಟದಲ್ಲಿದೆ?

ಉತ್ತರ: ಮಹಾನದಿ.

ಜೋಂಕ್ (Jonk) ನದಿಯು ಮಹಾನದಿಯ ಯಾವ ದಂಡೆಯ ಉಪನದಿ?

ಉತ್ತರ: ಬಲದಂಡೆ.

ಮಹಾನದಿ ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ (Tribunal) ಯಾವಾಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು?

ಉತ್ತರ: 2018 ರಲ್ಲಿ.

ಮಹಾನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೇಂದ್ರ ಯಾವುದು?

ಉತ್ತರ: ರಾಯ್‌ಪುರ ಮತ್ತು ಬಿಲಾಸಪುರ (ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ).