ತಲಕಾಡಿನ ಗಂಗರು: ಇತಿಹಾಸ, ಸಾಧನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ | Talakadu Ganga Dynasty History in Kannada

 

ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕದಂಬರ ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘಕಾಲ (ಸುಮಾರು 800 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ) ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದ ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ  ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗುವಂತೆ ಇದನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥಾಪಕರು -> ದಡಿಗ ಮತ್ತು ಮಾಧವ (ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ)

ಗುರುಗಳು -> ಸಿಂಹನಂದಿ ಆಚಾರ್ಯರು (ಜೈನ ಮುನಿ)

ರಾಜಧಾನಿ -> ಕೋಲಾರ (ಮೊದಲನೆಯದು), ತಲಕಾಡು (ಮುಖ್ಯವಾದುದು)

ಲಾಂಛನ -> ಮದಿಸಿದ ಆನೆ

ಪ್ರಮುಖ ನಾಣ್ಯ -> ಗಜಪತಿ (ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯ)

ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆ -> ದೂರ್ವಿನೀತ

ಪ್ರಮುಖ ಸ್ಮಾರಕ -> ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ

ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಧನೆ -> ತಕ್ಕೋಲಂ ಯುದ್ಧ (ಕ್ರಿ.ಶ. 949)

ಪ್ರಮುಖ ಗದ್ಯ ಕೃತಿ -> ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ

ವಿಶೇಷ ಗ್ರಂಥ -> ಗಜಾಷ್ಟಕ (ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಗ್ಗೆ)

ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗಗಳು -> ವಿಷಯ, ನಾಡು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ.

1. ಗಂಗ ರಾಜವಂಶದ ಉಗಮ

ಗಂಗರು ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕವನ್ನು ಆಳಿದ ಪ್ರಭಾವಿ ಅರಸರು. ಇವರನ್ನು 'ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗರು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ (ಒರಿಸ್ಸಾದ ಪೂರ್ವ ಗಂಗರಿಗಿಂತ ಇವರು ಭಿನ್ನ). 

ಇವರು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದವರೆಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ವಾಯನ ಗೋತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಇವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ.

2. ಸ್ಥಾಪಕರು: ದಡಿಗ ಮತ್ತು ಮಾಧವ (ಕ್ರಿ.ಶ. 350)

ಗಂಗ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕರು ಇಬ್ಬರು ಸೋದರರು: ದಡಿಗ ಮತ್ತು ಮಾಧವ.

ಇವರು ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಬಂದು ಪೇರೂರಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು.

ವಿಜಯಧ್ವಜ ಎಂಬ ಹಸುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯ ಮೂಲಕ ಇವರು ಶೌರ್ಯ ಮೆರೆದರು ಎಂಬ ಐತಿಹ್ಯವಿದೆ.

ಮೊದಲ ದೊರೆ ಮಾಧವನನ್ನು 'ಕೊಂಗುಣಿವರ್ಮ' ಎಂಬ ಬಿರುದಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

3. ಗುರು: ಸಿಂಹನಂದಿ ಆಚಾರ್ಯರು

ಇವರು ಗಂಗರಿಗೆ "ನ್ಯಾಯದಿಂದ ರಾಜ್ಯವಾಳಿ, ಅನ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಬೇಡಿ" ಎಂಬ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದ್ದರು.

ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಗಂಗರು ಜೈನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯ ನೀಡಿದರು.

4. ರಾಜಧಾನಿ ಮತ್ತು ಲಾಂಛನ

ಗಂಗರು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತಮ್ಮ ರಾಜಧಾನಿಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು:

ಕುವಲಾಲ (ಕೋಲಾರ): ಇದು ಇವರ ಮೊದಲ ರಾಜಧಾನಿ.

ತಲಕಾಡು (ಮೈಸೂರು ಜಿಲ್ಲೆ): ಗಂಗರ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾಲದ ರಾಜಧಾನಿ. ಇದನ್ನು 'ಗಂಗವಾಡಿ'ಯ ಕೇಂದ್ರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಮಾನ್ಯಪುರ (ನೆಲಮಂಗಲದ ಮಣ್ಣೆ): ಕೆಲವು ಕಾಲ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.

ಲಾಂಛನ: ಮದಿಸಿದ ಆನೆ 

ಧ್ವಜ: ಪಿನಾಕ ಧ್ವಜ.

ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಮಿಲಿಟರಿ ಸಾಧನೆಗಳು:-

ಗಂಗರು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಗಳಾದ ಪಲ್ಲವ, ಚಾಲುಕ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ನಡುವೆ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಆಳ್ವಿಕೆ ನಡೆಸಿದರು.

ಪಲ್ಲವರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ: 

ಗಂಗರ ಆರಂಭಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲವರ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಿತ್ತು. ದೂರ್ವಿನೀತನು ಪಲ್ಲವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಮೇಲಿದ್ದ ಅವರ ಹಿಡಿತವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದನು.

ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರೊಂದಿಗೆ ಸಂಘರ್ಷ: 

ಗಂಗರು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ನಡುವೆ ಅನೇಕ ಯುದ್ಧಗಳು ನಡೆದವು. ಶಿವಮಾರ-II ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ ಸೆರೆಯಾಗಿದ್ದರೂ, ನಂತರದ ದೊರೆಗಳು ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು.

ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧದ ಯುದ್ಧ (ತಕ್ಕೋಲಂ ಯುದ್ಧ - ಕ್ರಿ.ಶ. 949): 

ಇದು ಗಂಗರ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುದ್ಧ. ಗಂಗ ದೊರೆ ಬೂತುಗ-II ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರ ಪರವಾಗಿ ಚೋಳರ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿ, ಚೋಳ ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಜಾದಿತ್ಯನನ್ನು ಕೊಂದನು. 

ಈ ವಿಜಯಕ್ಕಾಗಿ ರಾಷ್ಟ್ರಕೂಟರು ಬೂತುಗನಿಗೆ ಬನವಾಸಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಗಾವಿ ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳನ್ನು ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದರು.

ಸೇನಾ ಶಕ್ತಿ: 

ಗಂಗರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಗಜದಳ (ಆನೆಗಳ ಪಡೆ) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ಅವರ ಲಾಂಛನದಲ್ಲಿ 'ಆನೆ'ಗೆ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.

2. ಆಡಳಿತ ವಿಭಾಗ ಮತ್ತು ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು

ಗಂಗರ ಆಡಳಿತವು ವಿಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸಮರ್ಥ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿದ್ದರು:

ರಾಜ್ಯ: 

ರಾಜನೇ ಸರ್ವೋಚ್ಚ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು. ರಾಜನನ್ನು 'ಧರ್ಮಮಹಾರಾಜ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ವಿಷಯ: 

ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಷಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಇದರ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು 'ವಿಷಯಪತಿ' ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ನಾಡು : 

ವಿಷಯದ ಕೆಳಗೆ 'ನಾಡು'ಗಳಿದ್ದವು. ಇದರ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು 'ನಾಡಗಾವುಂಡ' ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನು.

ಗ್ರಾಮ : 

ಆಡಳಿತದ ಮೂಲ ಘಟಕ. ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನನ್ನು 'ಗ್ರಾಮಕೂಟ' ಅಥವಾ 'ಗಾವುಂಡ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು:

ಸಂಧಿವಿಗ್ರಹಿ: ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಒಪ್ಪಂದಗಳ ಮಂತ್ರಿ.

ಮಹಾಪ್ರಧಾನ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ.

ಶ್ರೀಕರಣ: ಲೆಕ್ಕಪತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಅಧಿಕಾರಿ.

ಮನೆವೆರ್ಗಡೆ: ಅರಮನೆಯ ಆಂತರಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ.

3. ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ಗಂಗರ ಕಾಲವು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಸುವರ್ಣಯುಗವೆನ್ನಬಹುದು. ಇವರು ಜೈನ ಮತ್ತು ಹಿಂದೂ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಮಾನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿದರು.

ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ: 

ಗಂಗರ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯನು ಕ್ರಿ.ಶ. 981ರಲ್ಲಿ 58 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಏಕಶಿಲಾ ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇದು ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯ ಶೈಲಿ: 

ಇವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಬಳಕೆಯಿತ್ತು.

ಕಂಬದಹಳ್ಳಿಯ ಪಂಚಕೂಟ ಬಸದಿ: 

ಜೈನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ.

ಕಪಾಲೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯ: ತಲಕಾಡಿನಲ್ಲಿದೆ.

ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ: ಕೋಲಾರದಲ್ಲಿರುವ ಇವರ ಕಾಲದ ಪ್ರಮುಖ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರ.

ಕೋಲಾರಮ್ಮ ದೇವಾಲಯ

ಸಂಸ್ಕೃತಿ: 

ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೈನ ಧರ್ಮವು ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿತ್ತು. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳವು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ 'ಕಾಶಿ'ಯಂತೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು.

4. ಸಾಹಿತ್ಯ

ಗಂಗಾ ಅರಸರು ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದು, ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದರು.

ದೂರ್ವಿನೀತ: ಈತ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ.

ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶಬ್ದಾವತಾರ' ಇವನ ಕೃತಿ.

ಭಾರವಿಯ 'ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ'ದ 15ನೇ ಸರ್ಗಕ್ಕೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವಮಾರ-II: ಇವನು ಆನೆಗಳ ಸಾಕಣೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಬಗ್ಗೆ 'ಗಜಾಷ್ಟಕ' ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ. (ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇದು ಈಗ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲ).

ಚಾವುಂಡರಾಯ: ಇವನು 'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ' (ತ್ರಿಷಷ್ಟಿ ಲಕ್ಷಣ ಮಹಾಪುರಾಣ) ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ಕನ್ನಡ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ಕನ್ನಡದ ಆರಂಭಿಕ ಗದ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಆಧಾರ.

ಗುಣವರ್ಮ: ಈತ 'ಹರಿವಂಶ' ಮತ್ತು 'ಶೂದ್ರಕ' ಎಂಬ ಕಾವ್ಯಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದ್ದಾನೆ.

ನಾಗವರ್ಮ-I: ಈತ 'ಛಂದೋಂಬುಧಿ' (ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಗ್ರಂಥ) ಮತ್ತು 'ಕರ್ನಾಟಕ ಕಾದಂಬರಿ'ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದನು.

5. ಕರೆನ್ಸಿ (ನಾಣ್ಯಗಳು):

ಇವರ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 'ಗಜಪತಿ' ಅಥವಾ 'ಗಜಟಂಕ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಸಣ್ಣ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು 'ಪಣ' ಮತ್ತು 'ಹನಿ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

6. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು

ಗಂಗರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ರಾಜಾಶ್ರಯವಿತ್ತು.

ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ: ಇದು ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು. 

ತಲಕಾಡು ಮತ್ತು ಕೋಲಾರ: ಇವು ವೇದ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದವು.

ಅಗ್ರಹಾರಗಳು: ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪಂಡಿತರಿಗೆ ನೀಡಿದ ಗ್ರಾಮಗಳು ವಿದ್ಯಾಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

7. ಕಲೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೊಡುಗೆಗಳು

ಗಂಗರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ನೆನಪಾಗುವುದು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಗೊಮ್ಮಟೇಶ್ವರ ಪ್ರತಿಮೆ.

ಬಾಹುಬಲಿ ಪ್ರತಿಮೆ:

ಕ್ರಿ.ಶ. 981ರಲ್ಲಿ ಗಂಗರ ಮಂತ್ರಿ ಚಾವುಂಡರಾಯ ಇದನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದನು. ಇದು ಏಕಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾದ ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಪಂಚಕೂಟ ಬಸದಿ: 

ಕಂಬದಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಜೈನ ಬಸದಿ ಇವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ತಲಕಾಡಿನ ದೇವಾಲಯಗಳು: ಪಾತಾಳೇಶ್ವರ, ಮರುಳೇಶ್ವರ ದೇವಾಲಯಗಳು ಗಂಗರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿವೆ.

8. ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ದೊರೆಗಳು

ಗಂಗರ ರಾಜರು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಪ್ರಿಯರಲ್ಲ, ಸ್ವತಃ ಕವಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು.

ದೂರ್ವಿನೀತ:

 ಗಂಗರ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆ. ಈತ ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶಬ್ದಾವತಾರ' ಎಂಬ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ. ಭಾರವಿಯ 'ಕಿರಾತಾರ್ಜುನೀಯ'ದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಶಿವಮಾರ-II: 

ಇವನು ಆನೆಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಬಗ್ಗೆ 'ಗಜಾಷ್ಟಕ' ಎಂಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಗ್ರಂಥ ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.

ಚಾವುಂಡರಾಯ: 

ಈತ 'ಚಾವುಂಡರಾಯ ಪುರಾಣ'ವನ್ನು (ಕನ್ನಡದ ಮೊದಲ ಗದ್ಯ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು) ಬರೆದಿದ್ದಾನೆ.