ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ: FDA, SDA, GPSTR ಮತ್ತು RRB NTPC ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಕೈಪಿಡಿ

 

"ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ದೇಶದ ಜೀವನಾಡಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಉದ್ಯೋಗಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳ ಕನಸಿನ ಕೆಲಸದ ತಾಣವೂ ಆಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ FDA, SDA, GPSTR, TET ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಕೇಂದ್ರದ RRB NTPC ಮತ್ತು Group D ವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ 'ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ' ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕನಿಷ್ಠ 2 ರಿಂದ 3 ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಭಾರತದ ವಿವಿಧ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯಗಳು, ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈಲ್ವೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇರಬೇಕು. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯ ಇತಿಹಾಸ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಇರುವ 19 ರೈಲ್ವೆ ವಲಯಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಕೇಂದ್ರ ಕಚೇರಿಗಳ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನಿಮಗಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಈ ಮಾಹಿತಿ ನಿಮ್ಮ ಮುಂಬರುವ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ.

"

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೇಶವನ್ನು ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು 19 ವಲಯಗಳಿವೆ (ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಸೇರಿ).

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆ ವಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಕಚೇರಿಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

ನೈಋತ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ

ದಕ್ಷಿಣ ರೈಲ್ವೆ -> ಚೆನ್ನೈ

ಉತ್ತರ ರೈಲ್ವೆ -> ನವದೆಹಲಿ

ಪಶ್ಚಿಮ ರೈಲ್ವೆ -> ಮುಂಬೈ (ಚರ್ಚ್ ಗೇಟ್)

ಪೂರ್ವ ರೈಲ್ವೆ -> ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ

ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಮುಂಬೈ (ಸಿ.ಎಸ್.ಟಿ)

ದಕ್ಷಿಣ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಸಿಕಂದರಾಬಾದ್

ಆಗ್ನೇಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ (ಗಾರ್ಡನ್ ರೀಚ್)

ವಾಯುವ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಜೈಪುರ

ಈಶಾನ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಗೋರಖ್‌ಪುರ

ಈಶಾನ್ಯ ಗಡಿ ರೈಲ್ವೆ -> ಗುವಾಹಟಿ (ಮಾಲಿಗಾಂವ್)

ಪೂರ್ವ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಹಾಜಿಪುರ

ಉತ್ತರ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್

ಪಶ್ಚಿಮ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಜಬಲ್ಪುರ

ಆಗ್ನೇಯ ಮಧ್ಯ ರೈಲ್ವೆ -> ಬಿಲಾಸ್‌ಪುರ

ಪೂರ್ವ ಕರಾವಳಿ ರೈಲ್ವೆ -> ಭುವನೇಶ್ವರ

ದಕ್ಷಿಣ ಕರಾವಳಿ ರೈಲ್ವೆ -> ವಿಶಾಖಪಟ್ಟಣಂ

ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ -> ನವಿ ಮುಂಬೈ

ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲ್ವೆ -> ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ

ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯು ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ರೈಲ್ವೆ ಜಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ:

1. ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಆರಂಭ

ಮೊದಲ ರೈಲು: ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ರೈಲು 1853 ಏಪ್ರಿಲ್ 16 ರಂದು ಮುಂಬೈನ ಬೋರಿ ಬಂದರ್‌ನಿಂದ ಥಾಣೆವರೆಗೆ (34 ಕಿ.ಮೀ) ಸಂಚರಿಸಿತು.

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ರೈಲು: 1856 ರಲ್ಲಿ ಮದ್ರಾಸ್‌ನಿಂದ ಅರ್ಕೋಣಂವರೆಗೆ ಸಂಚರಿಸಿತು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣ: ಭಾರತೀಯ ರೈಲ್ವೆಯನ್ನು 1951 ರಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಕರಣಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು.

2. ರೈಲ್ವೆ ಹಳಿಗಳ ವಿಧಗಳು (Railway Gauges)

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಳಿಗಳ ನಡುವಿನ ಅಂತರದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳಿವೆ:

ಬ್ರಾಡ್ ಗೇಜ್ (Broad Gauge): 1.676 ಮೀಟರ್ (ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ).

ಮೀಟರ್ ಗೇಜ್ (Meter Gauge): 1.000 ಮೀಟರ್.

ನ್ಯಾರೋ ಗೇಜ್ (Narrow Gauge): 0.762 ಮೀಟರ್ ಅಥವಾ 0.610 ಮೀಟರ್ (ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗುಡ್ಡಗಾಡು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ).

3. ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳು (Manufacturing Units)

ರೈಲ್ವೆ ಎಂಜಿನ್ ಮತ್ತು ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳು:

ಚಿತ್ತರಂಜನ್ ಲೋಕೋಮೋಟಿವ್ ವರ್ಕ್ಸ್ (CLW): ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ (ವಿದ್ಯುತ್ ಎಂಜಿನ್).

ಇಂಟೆಗ್ರಲ್ ಕೋಚ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (ICF): ಪೆರಂಬೂರ್, ಚೆನ್ನೈ (ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಬೋಗಿಗಳು).

ರೈಲ್ ವೀಲ್ ಫ್ಯಾಕ್ಟರಿ (RWF): ಯಲಹಂಕ, ಬೆಂಗಳೂರು (ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಅಚ್ಚುಗಳು).

ಡೀಸೆಲ್ ಲೋಕೋ ಮಾಡರ್ನೈಸೇಶನ್ ವರ್ಕ್ಸ್: ಪಟಿಯಾಲ, ಪಂಜಾಬ್.

4. ಪ್ರಮುಖ ತಾಂತ್ರಿಕತೆ ಮತ್ತು ರೈಲುಗಳು

ವಂದೇ ಭಾರತ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್: ಇದು ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಸೆಮಿ-ಹೈಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು (ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ).

ಕೊಂಕಣ ರೈಲ್ವೆ: ಇದು ಪಶ್ಚಿಮ ಕರಾವಳಿಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಗೋವಾ, ಕರ್ನಾಟಕ) ಸಾಗುವ ಅದ್ಭುತ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಸಾಧನೆಯಾಗಿದೆ.

ಟಾಯ್ ರೈಲುಗಳು (Mountain Railways): ಡಾರ್ಜಿಲಿಂಗ್, ನೀಲಗಿರಿ ಮತ್ತು ಕಲ್ಕಾ-ಶಿಮ್ಲಾ ರೈಲ್ವೆಗಳನ್ನು ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿದೆ.

5. ಸಂಘಟನೆ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ

ರೈಲ್ವೆ ಮಂಡಳಿ (Railway Board): ಇದು ರೈಲ್ವೆಯ ಅತ್ಯುನ್ನತ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ.

ರೈಲ್ವೆ ವಲಯಗಳು: ಒಟ್ಟು 19 ವಲಯಗಳಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬ 'ಜನರಲ್ ಮ್ಯಾನೇಜರ್' (GM) ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.

ವಿಭಾಗಗಳು (Divisions): ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಲಯವನ್ನು ಸಣ್ಣ ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳೆಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರು, ಮೈಸೂರು ಮತ್ತು ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ.

ರೈಲ್ವೆ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ಕುತೂಹಲಕಾರಿ ಸಂಗತಿಗಳು:

ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲು ಮಾರ್ಗ: ವಿವೇಕ್ ಎಕ್ಸ್‌ಪ್ರೆಸ್ (ದಿಬ್ರುಗಢದಿಂದ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿವರೆಗೆ).

ಅತಿ ಉದ್ದದ ರೈಲ್ವೆ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್: ಹುಬ್ಬಳ್ಳಿ ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣ (ಶ್ರೀ ಸಿದ್ಧಾರೂಢ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಿಲ್ದಾಣ), ಕರ್ನಾಟಕ.

ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ರೈಲ್ವೆ ಸೇತುವೆ: ಚೆನಾಬ್ ಸೇತುವೆ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ).