ರಗಳೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾರಗಳು: FDA, SDA, KPSC ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೈಡ್
ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ 'ರಗಳೆ' ಎನ್ನುವುದು ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಕಾರ. ಇದನ್ನು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹರಿಹರ ಕವಿಯು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವನನ್ನು 'ರಗಳೆಯ ಕವಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಹರಿಹರನು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ 'ರಗಳೆಯ ಕವಿ' ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು. ಇವನ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು:
ಕಾಲ: ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಶ. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ (ಸುಮಾರು 1200).
ಸ್ಥಳ: ಹಂಪಿ (ವಿಜಯನಗರ ಜಿಲ್ಲೆ). ಹಂಪಿಯ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನ ಪರಮ ಭಕ್ತ.
ಬಿರುದು: 'ರಗಳೆಯ ಕವಿ', 'ಕವಿರಾಜರಾಜ'.
ಕೃತಿಗಳು: 'ಗಿರಿಜಾ ಕಲ್ಯಾಣ' (ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯ), 'ನಂಬಿಯಣ್ಣನ ರಗಳೆ', 'ಬಸವರಾಜ ದೇವರ ರಗಳೆ'.
ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೊಡುಗೆ: ಸಂಸ್ಕೃತ ಭೂಯಿಷ್ಠವಾದ ಚಂಪೂ ಸಾಹಿತ್ಯದ ನಡುವೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವಂತಹ ಸುಲಭ ಶೈಲಿಯ 'ರಗಳೆ' ಸಾಹಿತ್ಯವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವನಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಶಿವಶರಣರ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದು 'ಪುರಾತನ ಕವಿ' ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ.
ರಗಳೆಯು ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪ್ರಕಾರಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ:
1. ಉತ್ಸಾಹ ರಗಳೆ
ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು. ಇದು ವೇಗವಾದ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.
ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು.
ಉದಾಹರಣೆ:
"ನಂದ|ನವನ|ದೊಳಗೆ|ಪುಗುವ"
(3 + 3 + 3 + 3 = 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ನೂರು|ಮಂದಿ|ಕೌರ|ವರನು"
(3+3+3+3 = 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ಬಾಳೆ|ಹಣ್ಣು|ತಂದೆ|ನಿಮಗೆ"
(3+3+3+3 = 12 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
2. ಮಂದಾನಿಲ ರಗಳೆ
ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು 16 ಮಾತ್ರೆಗಳು. ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯ ನಡಿಗೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಹರಿಹರನು ತನ್ನ ಶಿವಶರಣರ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.
ಇದು ಮಧ್ಯಮ ಗತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಕಥಾ ನಿರೂಪಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದುದು. ಹರಿಹರನು ತನ್ನ ಬಹುತೇಕ ರಗಳೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.
ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು ಇರುತ್ತವೆ (ಒಟ್ಟು 16 ಮಾತ್ರೆಗಳು).
ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: 4 | 4 | 4 | 4
ಉದಾಹರಣೆ:
"ಅಮರ|ಪತಿಯ|ನಗರಿ|ಯಂತೆ"
(4 + 4 + 4 + 4 = 16 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ಅತ್ತ|ಲಲ್ಲಿ|ಬಸವ|ದೇವ"
(4+4+4+4 = 16 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ಕಾವೇ|ರಿಯಾ|ತೀರ|ದೊಳಗೆ"
(4+4+4+4 = 16 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
3. ಲಲಿತ ರಗಳೆ
ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸಾಲಿಗೆ ಒಟ್ಟು 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು. ಇದು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ, ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಇದನ್ನು 'ಸರಳ ರಗಳೆ'ಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸಿದರು.
ಲಕ್ಷಣ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು.
ಉದಾಹರಣೆ:
"ತಂಗಾಳಿ|ಬೀಸುತಿದೆ|ಕೊಳದಬ|ದಿಯಲಿ"
(5 + 5 + 5 + 5 = 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ಕೇಳಿರೈ|ಶರಣರ|ಬಸವನ|ಲೀಲೆಯ"
(5+5+5+5 = 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
"ಜಯಜಯ|ತುಂಗಭ|ದ್ರಾಮ|ಹಾದೇವಿ"
(5+5+5+5 = 20 ಮಾತ್ರೆಗಳು)
ರಗಳೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:
ಇದು ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರ.
ಇದು ಪಾದಬದ್ಧವಾದುದು (ಸಾಲುಗಳ ಮಿತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೋಡಿ ಸಾಲುಗಳ ಪ್ರಾಸ ಮುಖ್ಯ).
ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸ (ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದು) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ 'ಪಲ್ಲವ' ಅಥವಾ ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಾಲುಗಳಿರಬಹುದು.
ರಗಳೆಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು:-
ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸ: ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರವು ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕು.
ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸು: ಇದು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನಲ್ಲದೆ, ಉಚ್ಚಾರಣಾ ಕಾಲದ (ಮಾತ್ರೆ) ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
ಪಾದಗಳ ಮಿತಿ ಇಲ್ಲ: ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಲು ಬೇಕಾದರೂ ಇರಬಹುದು.
ಸರಳ ರಗಳೆ: ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಅವರು ಲಲಿತ ರಗಳೆಯನ್ನು ಮಾರ್ಪಡಿಸಿ 'ಸರಳ ರಗಳೆ' ಎಂಬ ಹೊಸ ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು (ಉದಾಹರಣೆ: ಶ್ರೀ ರಾಮಾಯಣ ದರ್ಶನಂ).
ಗಮನಿಸಿ: ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ (FDA/SDA/KPSC), ಯಾವ ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.
ಉತ್ಸಾಹ = 3 ಮಾತ್ರೆ (ವೇಗ)
ಮಂದಾನಿಲ = 4 ಮಾತ್ರೆ (ಮಧ್ಯಮ)
ಲಲಿತ = 5 ಮಾತ್ರೆ (ನಿಧಾನ)
ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ (FDA/SDA/KPSC) ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಇವು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ:
'ರಗಳೆಯ ಕವಿ' ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಅ) ಪಂಪ ಆ) ಹರಿಹರ ಇ) ರಾಘವಾಂಕ ಈ) ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ
(ಉತ್ತರ: ಆ. ಹರಿಹರ)
೪ ಮಾತ್ರೆಗಳ ೪ ಗಣಗಳು ಬರುವ ರಗಳೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದು?
ಅ) ಉತ್ಸಾಹ ಆ) ಲಲಿತ ಇ) ಮಂದಾನಿಲ ಈ) ಸರಳ ರಗಳೆ
(ಉತ್ತರ: ಇ. ಮಂದಾನಿಲ)
ಲಲಿತ ರಗಳೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿಗೆ ಇರುವ ಒಟ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಎಷ್ಟು?
ಅ) ೧೨ ಆ) ೧೬ ಇ) ೨೦ ಈ) ೨೪
(ಉತ್ತರ: ಇ. ೨೦)
ಹರಿಹರನು ಶಿವಶರಣರ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ಬರೆಯಲು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಳಸಿದ ರಗಳೆ ಯಾವುದು?
ಅ) ಉತ್ಸಾಹ ಆ) ಮಂದಾನಿಲ ಇ) ಲಲಿತ ಈ) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
(ಉತ್ತರ: ಆ. ಮಂದಾನಿಲ)
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಸರಳ ರಗಳೆ'ಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕವಿ ಯಾರು?
ಅ) ಬಿ.ಎಂ.ಶ್ರೀ ಆ) ಕುವೆಂಪು ಇ) ಬೇಂದ್ರೆ ಈ) ಪುತಿನ
(ಉತ್ತರ: ಆ. ಕುವೆಂಪು)
ರಗಳೆಯು ಯಾವ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪ್ರಕಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ?
ಅ) ಅಂಶ ಛಂದಸ್ಸು ಆ) ಅಕ್ಷರ ಛಂದಸ್ಸು ಇ) ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸು ಈ) ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ
(ಉತ್ತರ: ಇ. ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸು)
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ