ಕಲಿಕಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು: GPSTR ಮತ್ತು CTET ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಕೈಪಿಡಿ | Learning Theories in Kannada

 

ಶಿಕ್ಷಣ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮಾನವನ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೂರು ಪಂಥಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು: ವರ್ತನಾವಾದ, ಸಮಗ್ರಕೃತಿವಾದ ಮತ್ತು ರಚನಾವಾದ.

ಥಾರ್ನ್ ಡೈಕ್, ಪಾವ್ಲೊವ್ ಮತ್ತು ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ಅಂತಹ ವರ್ತನಾವಾದಿಗಳು ಕಲಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.

 ಇವರ ಪ್ರಕಾರ ಅಭ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಪುನರ್ಬಲನದಿಂದ ಕಲಿಕೆ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ, ಗೆಸ್ಟಾಲ್ಟ್ ವಾದಿಗಳು ಕಲಿಕೆಯು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯದೆ, ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಒಳನೋಟದ ಮೂಲಕ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

 ಇನ್ನು ಆಧುನಿಕ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಭದ್ರ ಬುನಾದಿ ಹಾಕಿದ ಪಿಯಾಜೆ ಮತ್ತು ವೈಗೋಟ್ಸ್ಕಿ ಅವರ ರಚನಾವಾದವು, ಮಗುವು ತನ್ನ ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆಯ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ದಾರಿದೀಪವಾಗಿವೆ.

ಈ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಿಕಾ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಸಾರಾಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಥಾರ್ನ್ ಡೈಕ್: ಯತ್ನ-ದೋಷ ಸಿದ್ಧಾಂತ

ಈ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಿಕೆಯು ಪ್ರಚೋದನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಮುಖಾಂಶ: ಮಗು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿ ಒಂದು ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಮೊದಲು ಅನೇಕ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದಂತೆ ತಪ್ಪುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಿಯಮಗಳು: ಸಿದ್ಧತಾ ನಿಯಮ, ಅಭ್ಯಾಸ ನಿಯಮ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮ ನಿಯಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ.

2. ಪಾವ್ಲೊವ್: ಅಭಿಜಾತ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲಿಕೆ

ಇವಾನ್ ಪಾವ್ಲೊವ್ ಅವರು ನಾಯಿಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪ್ರಮುಖಾಂಶ: ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಆಹಾರ) ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಯೊಂದಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗಂಟೆ ಶಬ್ದ) ಜೋಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಫಲಿತಾಂಶ: ನಿರಂತರ ಅಭ್ಯಾಸದ ನಂತರ, ಕೇವಲ ಗಂಟೆ ಹೊಡೆದರೂ ನಾಯಿಯ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಯುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಅಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪಡೆಯುವುದೇ ಈ ಕಲಿಕೆ.

3. ಸ್ಕಿನ್ನರ್: ಕಾರ್ಯಾಶ್ರಯ ಕಲಿಕೆ

ಬಿ. ಎಫ್. ಸ್ಕಿನ್ನರ್ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕಲಿಕೆಯು ಲಭಿಸುವ ಫಲಿತಾಂಶ ಅಥವಾ ಪುನರ್ಬಲನವನ್ನು  ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖಾಂಶ: ಒಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಬಹುಮಾನ ಅಥವಾ ಧನಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಆ ಕಲಿಕೆ ದೃಢವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ಅಥವಾ ನಕಾರಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಆ ವರ್ತನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅನ್ವಯ: ಇದನ್ನು 'ಬೋಧನಾ ಯಂತ್ರ' ಮತ್ತು 'ಕ್ರಮಾನುಗತ ಬೋಧನೆ'ಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಗೆಸ್ಟಾಲ್ಟ್ ವಾದ: ಒಳನೋಟ ಕಲಿಕೆ 

ಕೊಹ್ಲರ್ ಮತ್ತು ಕೊಫ್ಕಾ ಅವರು ಈ ವಾದದ ಪ್ರವರ್ತಕರು. 'ಗೆಸ್ಟಾಲ್ಟ್' ಎಂದರೆ 'ಸಮಗ್ರ ರೂಪ' ಎಂದರ್ಥ.

ಪ್ರಮುಖಾಂಶ: ಕಲಿಕೆಯು ಭಾಗಶಃ ನಡೆಯದೆ ಒಟ್ಟಾರೆಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದಾಗ ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಹೊಳೆಯುವ ಪರಿಹಾರವೇ 'ಒಳನೋಟ'.

ಉದಾಹರಣೆ: ಚಿಂಪಾಂಜಿಯ (ಸುಲ್ತಾನ್) ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅದು ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಪಡೆಯಲು ಹಠಾತ್ತಾಗಿ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವ ಉಪಾಯ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು.

5. ಪಿಯಾಜೆ ಮತ್ತು ವೈಗೋಟ್ಸ್ಕಿ: ರಚನಾವಾದ

ಇವರು ಜ್ಞಾನವು ಶಿಕ್ಷಕರಿಂದ ವರ್ಗಾವಣೆಯಾಗುವ ಬದಲಿಗೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.

ಜೀನ್ ಪಿಯಾಜೆ (ಜ್ಞಾನಾತ್ಮಕ ರಚನಾವಾದ): ಮಗು ತನ್ನ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಮಗುವಿನ ಅಂತರಕ್ರಿಯೆ ಮುಖ್ಯ.

ವೈಗೋಟ್ಸ್ಕಿ (ಸಾಮಾಜಿಕ ರಚನಾವಾದ): ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಮಗುವು ಹೆಚ್ಚು ತಿಳಿವಳಿಕೆ ಇರುವವರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು 'ಸಮೀಪಸ್ಥ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ವಲಯ' ಮೂಲಕ ವೇಗವಾಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತದೆ.