GPSTR & TET ವಿಶೇಷ: ಉಪನ್ಯಾಸದಿಂದ ಅನ್ವೇಷಣಾ ಪದ್ಧತಿಯವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ
ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮಗಳು ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ವಿಷಯವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲ, ಅದು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಜಿಪಿಎಸ್ಟಿಆರ್ ಮತ್ತು ಟಿಇಟಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಬೋಧನಾ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿವೆ.
1. ಉಪನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿ
ಪೀಠಿಕೆ:
ಇದು ಶಿಕ್ಷಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೇಂದ್ರ ಬಿಂದುವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಒಂದು ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದೇ ಉಪನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು:
- ಶಿಕ್ಷಕ ಕೇಂದ್ರಿತ: ಇಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೇವಲ ಕೇಳುಗರಾಗಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.
- ಕಡಿಮೆ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಹಿತಿ: ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಅಲ್ಪ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.
- ಮಿತವ್ಯಯಕಾರಿ: ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಾಲಯ ಅಥವಾ ಉಪಕರಣಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:
ಉಪನ್ಯಾಸ ಪದ್ಧತಿಯು ಹೊಸ ವಿಷಯದ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಲು ಅಥವಾ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ಪದವಿ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ.
ಮಿತಿಗಳು:
ಮಕ್ಕಳ ಸೃಜನಶೀಲತೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ. ಎಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳು ಒಂದೇ ಸಮನಾಗಿ ಆಲಿಸುವುದಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಕಲಿಕೆಯು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗದಿರಬಹುದು. ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣ ಶಕ್ತಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಜ್ಞಾನಕ್ಕಲ್ಲ.
2. ಸಂವಾದ ಪದ್ಧತಿ
ಪೀಠಿಕೆ: ಈ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆ ಅಥವಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ನಡುವೆಯೇ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವ ಮಾದರಿಯ ಬೋಧನಾ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಲಕ್ಷಣಗಳು:
- ಉಭಯಮುಖಿ ಸಂವಹನ: ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳ ಮೂಲಕ ಜ್ಞಾನ ವಿನಿಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.
- ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ವಿಷಯದ ಪರ ಮತ್ತು ವಿರೋಧವಾಗಿ ವಾದಿಸುವ ಮೂಲಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
- ಸಕ್ರಿಯ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ: ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೂ ತನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ:
ಸಂವಾದ ಪದ್ಧತಿಯು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವಾಗ ಈ ಕ್ರಮ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸಹಿಷ್ಣುತೆ ಮತ್ತು ಇತರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಗುಣವನ್ನು ಬೆಳೆಸುತ್ತದೆ.
3. ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಪದ್ಧತಿ
ಪೀಠಿಕೆ:
"ಮಾಡಿ ನೋಡು, ನಲಿ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಡು" ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ಇದು ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭೂಗೋಳ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವಿವರಣೆ:
ಶಿಕ್ಷಕರು ಕೇವಲ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಗನೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ನೀರಿನ ಘನೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಪ್ರಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸುವುದು.
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:
- ಕಲಿಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
- ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
- ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅವಲೋಕನ ಶಕ್ತಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
4. ಯೋಜನಾ ಪದ್ಧತಿ
ಪೀಠಿಕೆ: ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಡಾ. ವಿಲಿಯಂ ಕಿಲ್ಪ್ಯಾಟ್ರಿಕ್ ಅವರು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಇದು ಜಾನ್ ಡ್ಯೂಯಿ ಅವರ "ವ್ಯವಹಾರಿಕ ತತ್ವ"ದ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.
ಹಂತಗಳು:
1.ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು: ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ನೈಜ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದು.
2.ಯೋಜನೆ ಆಯ್ಕೆ: ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳೇ ತಮಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
3.ಯೋಜನೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವಿಕೆ: ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ರೂಪುರೇಷೆ ತಯಾರಿಸುವುದು.
4.ಅನುಷ್ಠಾನ: ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯಗತಗೊಳಿಸುವುದು.
5.ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ ಮತ್ತು ದಾಖಲೀಕರಣ: ಫಲಿತಾಂಶವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ವರದಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವುದು.
ವಿಶೇಷತೆ:
ಇದು ಮಗುವಿನ ಸಾಮಾಜಿಕೀಕರಣಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತಂಡದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ನೈಜ ಜೀವನದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.
5. ಅನ್ವೇಷಣಾ ಪದ್ಧತಿ
ಪೀಠಿಕೆ: 'Heuristic' ಎಂಬ ಪದವು ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆಯ 'Heurisko' (ಅಂದರೆ 'ನಾನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ') ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರತಿಪಾದಕರು ಪ್ರೊ. ಹೆನ್ರಿ ಎಡ್ವರ್ಡ್ ಆರ್ಮ್ಸ್ಟ್ರಾಂಗ್.
ತತ್ವ:
ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯನ್ನು ಒಬ್ಬ ಸಂಶೋಧಕನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದೇ ಈ ಪದ್ಧತಿಯ ಉದ್ದೇಶ. ಶಿಕ್ಷಕರು ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನೀಡುವ ಬದಲಿಗೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯೇ ಅದನ್ನು ಹುಡುಕುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಯೋಜನಗಳು:
- ಸ್ವಯಂ ಕಲಿಕೆ ಉತ್ತೇಜನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
- ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸುವ ಕೌಶಲ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
- ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಗು ಕೇಂದ್ರಿತ ಶಿಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.
ಬೋಧನಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪದ್ಧತಿಯು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠವಲ್ಲ. ವಿಷಯದ ಸ್ವರೂಪ, ಮಕ್ಕಳ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಶಿಕ್ಷಕರು ಸೂಕ್ತವಾದ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ