ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಪರೀಕ್ಷಾ ತಯಾರಿಗಾಗಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು | Karnataka River System for Competitive Exams

 

ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ರಾಜ್ಯದ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಅವುಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳು

ಈ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ದಖನ್ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ: ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಇದರ ಉಪನದಿಗಳಾದ ತುಂಗಭದ್ರಾ, ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ, ಭೀಮಾ ಮತ್ತು ದೋಣಿ ನದಿಗಳು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ನೀರಾವರಿ ಮೂಲಗಳು.

ಕಾವೇರಿ ನದಿ: ದಕ್ಷಿಣ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪವಿತ್ರ ನದಿ. ಕೊಡಗಿನ ತಲಕಾವೇರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಹೇಮಾವತಿ, ಹಾರಂಗಿ, ಕಪಿಲಾ (ಕಬಿನಿ), ಲಕ್ಷ್ಮಣ ತೀರ್ಥ ಮತ್ತು ಅರ್ಕಾವತಿ ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು.

ಪೆನ್ನಾರ್ ಮತ್ತು ಪಾಲಾರ್: ಇವು ನಂದಿ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತಮಿಳುನಾಡಿನ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

2. ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು

ನದಿಗಳಿಗೆ ಅಡ್ಡಲಾಗಿ ಕಟ್ಟಲಾದ ಈ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ -> ಆಲಮಟ್ಟಿ (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ) -> ವಿಜಯಪುರ

ಕೃಷ್ಣಾ -> ನಾರಾಯಣಪುರ (ಬಸವ ಸಾಗರ) -> ಯಾದಗಿರಿ

ಕಾವೇರಿ -> ಕೃಷ್ಣರಾಜ ಸಾಗರ (KRS) -> ಮಂಡ್ಯ

ತುಂಗಭದ್ರಾ -> ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ವಿಜಯನಗರ (ಹೊಸಪೇಟೆ)

ಕಬಿನಿ -> ಕಬಿನಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಮೈಸೂರು

ಘಟಪ್ರಭಾ -> ಹಿಡಕಲ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಬೆಳಗಾವಿ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು:

ಹೇಮಾವತಿ -> ಗೊರೂರು ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಹಾಸನ

ಮಲಪ್ರಭಾ -> ನವಿಲುತೀರ್ಥ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಬೆಳಗಾವಿ (ಸವದತ್ತಿ)

ಶರಾವತಿ -> ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಶಿವಮೊಗ್ಗ

ವರಾಹಿ -> ಮಣಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಶಿವಮೊಗ್ಗ

ಅರ್ಕಾವತಿ -> ತಿಪ್ಪಗೊಂಡನಹಳ್ಳಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ

3. ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು ನದಿಗಳ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆದಿವೆ.

ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ: ಕಾವೇರಿ ನದಿ

ಹಂಪಿ: ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ

ಬಾಗಲಕೋಟೆ: ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿ

ವಿಜಯಪುರ (ಹತ್ತಿರ): ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ

ಶಿವಮೊಗ್ಗ: ತುಂಗಾ ನದಿ

ದಾವಣಗೆರೆ (ಹರಿಹರ): ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿ

4. ಪ್ರಮುಖ ಜಲಪಾತಗಳು

ಕರ್ನಾಟಕದ ನದಿಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ, ಇವು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣಗಳೂ ಹೌದು.

ಜೋಗ ಜಲಪಾತ: ಶರಾವತಿ ನದಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ) - ಭಾರತದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.

ಶಿವನಸಮುದ್ರ (ಗಗನಚುಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಭರಚುಕ್ಕಿ): ಕಾವೇರಿ ನದಿ (ಚಾಮರಾಜನಗರ/ಮಂಡ್ಯ).

ಗೋಗಾಕ್ ಜಲಪಾತ: ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿ (ಬೆಳಗಾವಿ).

ಮಾಗೋಡು ಜಲಪಾತ: ಬೆಡ್ತಿ ನದಿ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ).

ಅಬ್ಬೆ ಜಲಪಾತ: ಕಾವೇರಿ ಉಪನದಿ (ಕೊಡಗು).

ಗಮನಿಸಿ: ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ವಿಶಾಲವಾದ ಬಯಲು ಸೀಮೆಯನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಸಿದರೆ, ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು (ಉದಾ: ಶರಾವತಿ, ನೇತ್ರಾವತಿ) ಕಡಿದಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ, ಕಡಿದಾದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ. ಈ ನದಿಗಳು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ ಜಲಪಾತಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿವೆ.

ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಶರಾವತಿ ನದಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ)

ಇದು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಅಣೆಕಟ್ಟು/ಜಲಾಶಯ: ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಶಿವಮೊಗ್ಗ). ಇದು ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿದೆ.

ಜಲಪಾತ: ವಿಶ್ವವಿಖ್ಯಾತ ಜೋಗ ಜಲಪಾತ (ರಾಜ, ರಾಣಿ, ರೋರರ್ ಮತ್ತು ರಾಕೆಟ್ ಎಂಬ ನಾಲ್ಕು ಕವಲುಗಳ ಸಮೂಹ).

ಹರಿಯುವ ಹಾದಿ: ಶಿವಮೊಗ್ಗ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಂಬುತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹೊನ್ನಾವರದ ಬಳಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ.

2. ವರಾಹಿ ನದಿ (ಶಿವಮೊಗ್ಗ)

ಅಣೆಕಟ್ಟು/ಜಲಾಶಯ: ಮಣಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ವರಾಹಿ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಯೋಜನೆ).

ಜಲಪಾತ: ಕುಂಚಿಕಲ್ ಜಲಪಾತ (ಇದು ಭಾರತದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಜಲಪಾತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ).

ವಿಶೇಷತೆ: ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಭೂಗತ ಜಲವಿದ್ಯುತ್ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

3. ಕಾಳಿ ನದಿ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ)

ಅಣೆಕಟ್ಟು/ಜಲಾಶಯ: ಸುಪಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಗಣೇಶಗುಡಿ), ಕೊಡಸಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಕದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು.

ಜಲಪಾತ: ಸಾತೋಡಿ ಜಲಪಾತ ಮತ್ತು ಮಾಗೋಡು ಜಲಪಾತ (ಕಾಳಿಯ ಉಪನದಿ ಬೆಡ್ತಿ).

ಹರಿಯುವ ಹಾದಿ: ಕಾರವಾರದ ಬಳಿ ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

4. ನೇತ್ರಾವತಿ ಮತ್ತು ಕುಮಾರಧಾರ (ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ)

ಹರಿಯುವ ಹಾದಿ: ನೇತ್ರಾವತಿಯು ಬಂಗಾಡಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿದರೆ, ಕುಮಾರಧಾರವು ಪುಷ್ಪಗಿರಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡೂ 'ಉಪ್ಪಿನಂಗಡಿ'ಯಲ್ಲಿ ಸಂಗಮಿಸುತ್ತವೆ.

ಧಾರ್ಮಿಕ ಮಹತ್ವ: ಈ ನದಿಗಳ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯದಂತಹ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ.

5. ಅಗನಾಶಿನಿ ಮತ್ತು ಗಂಗಾವಳಿ (ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ)

ಜಲಪಾತ: ಅಘನಾಶಿನಿ ನದಿಯು ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತವನ್ನು (ಲಷಿಂಗ್ಟನ್ ಫಾಲ್ಸ್) ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಶೇಷತೆ: ಈ ನದಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಿಲ್ಲದೆ ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತವೆ.

ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಟ್ಟಿ :

ಶರಾವತಿ -> ಲಿಂಗನಮಕ್ಕಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಜೋಗ ಜಲಪಾತ -> ಶಿವಮೊಗ್ಗ

ವರಾಹಿ -> ಮಣಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಕುಂಚಿಕಲ್ ಜಲಪಾತ -> ಶಿವಮೊಗ್ಗ/ಉಡುಪಿ

ಕಾಳಿ -> ಸುಪಾ ಅಣೆಕಟ್ಟು -> ಲಾಲಗುಳಿ ಜಲಪಾತ -> ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ

ಅಘನಾಶಿನಿ -> ಅಣೆಕಟ್ಟಿಲ್ಲ (ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹರಿವು) -> ಉಂಚಳ್ಳಿ ಜಲಪಾತ -> ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ

ನೇತ್ರಾವತಿ -> ಮಂಗಳೂರು ನಗರದ ಜೀವನಾಡಿ -> ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ