KPSC, FDA, SDA ಪರೀಕ್ಷೆಗಾಗಿ ತತ್ಸಮ ತದ್ಭವ ಪದಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕೈಪಿಡಿ | Tatsama Tadbhava List
ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದಲ್ಲಿ ತತ್ಸಮ ಮತ್ತು ತದ್ಭವ ಪದಗಳ ಅಧ್ಯಯನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಸಂಸ್ಕೃತ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಭಾಷೆಗಳ ನಡುವಿನ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಈ ಪದಗಳು ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರವಾದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು.
1. ತತ್ಸಮ
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: 'ತತ್' ಎಂದರೆ 'ಅದಕ್ಕೆ' (ಸಂಸ್ಕೃತಕ್ಕೆ), 'ಸಮ' ಎಂದರೆ 'ಸಮಾನವಾದುದು'. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳು ಯಾವುದೇ ರೂಪಾಂತರ ಅಥವಾ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದದೆ ನೇರವಾಗಿ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾದರೆ ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ತತ್ಸಮ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
- ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಿಂಗ, ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಕನ್ನಡದ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಬಳಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
- ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
- ರಾಮ, ಭೀಮ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಆಕಾಶ, ಮುಖ, ಕಮಲ, ವನ, ಪುಸ್ತಕ ಇತ್ಯಾದಿ.
2. ತದ್ಭವ
ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: 'ತತ್' ಎಂದರೆ 'ಅದರಿಂದ' (ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ), 'ಭವ' ಎಂದರೆ 'ಹುಟ್ಟಿದ್ದು'. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದಗಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ರೂಪಾಂತರ ಹೊಂದಿ ಬಳಕೆಯಾದರೆ ಅಂತಹ ಪದಗಳನ್ನು ತದ್ಭವ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ.
- ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ: ಇವು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ ಅಥವಾ ನೇರವಾಗಿ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ವರ್ಣ ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಲೋಪ ಅಥವಾ ಆಗಮ ಸಂಧಿಗಳ ನಿಯಮದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
- ಉದಾಹರಣೆಗಳು:
- ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಕಾರ್ಯ' ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಕಜ್ಜ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.
- ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ವರ್ಷ' ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಬರಿಸ' ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ.
3. ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನಿಯಮಗಳು
ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳು ತದ್ಭವವಾಗುವಾಗ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ:
- ಶ-ಷ-ಸ ಗಳ ಬದಲಾವಣೆ: ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶ' ಮತ್ತು 'ಷ' ವರ್ಣಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ 'ಸ' ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
- ಶಿರ > ಸಿರ
- ವೇಷ > ವೇಸ
- ಆಕಾಶ > ಆಗಸ
- ಯ-ಜ ಬದಲಾವಣೆ: ಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಯ' ಕಾರವು 'ಜ' ಕಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಯಮ > ಜಮ
- ಯಜ್ಞ > ಜನ್ನ
- ಯುಗ > ಜುಗ
- ವ-ಬ ಬದಲಾವಣೆ: ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ವ' ಕಾರವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಬ' ಕಾರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ವಿದ್ಯೆ > ಬಜ್ಜೆ
- ವಂಶ > ಬಂಜ
- ವಂದಿ > ಬಂದಿ
- ಕ್ಷ-ಛ ಬದಲಾವಣೆ: 'ಕ್ಷ' ಕಾರವು 'ಛ' ಅಥವಾ 'ಕ್ಕ' ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.
- ಪಕ್ಷಿ > ಹಕ್ಕಿ
- ಲಕ್ಷ್ಮಿ > ಲಕುಮಿ
1. ಶ-ಷ-ಸ ಗಳ ಬದಲಾವಣೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ಶ' ಮತ್ತು 'ಷ' ವರ್ಣಗಳು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಸ' ಆಗುತ್ತವೆ)
ಶುಂಠಿ - ಸುಂಟಿ
ಶಿರ - ಸಿರ
ಶರ್ಕರ - ಸಕ್ಕರೆ
ಶಂಖ - ಸಂಕು
ಶುಕ್ರ - ಚುಕ್ಕೆ
ಶಾಲಾ - ಸಾಲೆ
ಶಾಪ - ಸಾವ
ಶಕ್ತಿ - ಸಕ್ತಿ
ಶರಧಿ - ಸರಧಿ
ಶಯನ - ಸಯನ
ವೇಷ - ವೇಸ
ವರ್ಷ - ಬರಿಸ/ವರುಷ
ದೋಷ - ದೋಸ
ಮನುಷ್ಯ - ಮನಿಸ
ಭಾಷೆ - ಬಾಸೆ
ಉಷೆ - ಉಸೆ
ಪೋಷಕ - ಪೋಸಕ
ಆಕಾಶ - ಆಗಸ
ದೇಶ - ದೇಸ
ಶ್ರೇಣಿ - ಸೇಣಿ
2. ಯ-ಜ ಬದಲಾವಣೆ (ಪದದ ಆದಿಯಲ್ಲಿರುವ 'ಯ' ಕಾರವು 'ಜ' ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ)
ಯಮ - ಜಮ
ಯೋಧ - ಜೋದ
ಯಂತ್ರ - ಜಂತ
ಯಜ್ಞ - ಜನ್ನ
ಯಶ - ಜಸ
ಯುಗ - ಜುಗ
ಯಮುನಾ - ಜಮುನಾ
ಯಾತ್ರೆ - ಜಾತ್ರೆ
ಯವನ - ಜವನ
ಯುವ - ಜುವ
ಯೋಗಿ - ಜೋಗಿ
ಯೂಥ - ಜೂತ
ಯೋನಿ - ಜೋನಿ
ಯಮಳ - ಜವಳ
ಯಶೋದಾ - ಜಸೋದಾ
ಯಜಮಾನ - ಜಜಮಾನ
ಯತ್ನ - ಜತನ
ಯುವರಾಜ - ಜುವರಾಜ
ಯತಿ - ಜತಿ
ಯವ - ಜವ
3. ವ-ಬ ಬದಲಾವಣೆ (ಸಂಸ್ಕೃತದ 'ವ' ಕಾರವು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ 'ಬ' ಆಗುತ್ತದೆ)
ವಿದ್ಯೆ - ಬಜ್ಜೆ
ವಂಶ - ಬಂಜ
ವಂದಿ - ಬಂದಿ
ವನ - ಬನ
ವಟ - ಬಟ
ವಾಣಿಜ್ಯ - ಬಣಜಿಗ
ವರ್ಣ - ಬಣ್ಣ
ವರ - ಬರ
ವಜ್ರ - ಬಜ್ಜರ
ವೀದಿ - ಬೀದಿ
ವಾಹನ - ಬಾನ
ವ್ಯಾಘ್ರ - ಬಾಗ
ವೇದ - ಬೇವ
ವಿಷ - ಬಿಸ
ವೃದ್ಧ - ಬುದ್ದ
ವಧು - ಬದು
ವಾರ್ತೆ - ಬತ್ತೆ
ವೈಶಾಖ - ಬೇಸಗೆ
ವೇಗ - ಬೇಗ
ವಾಯು - ಬಾಯು
4. ಕ್ಷ-ಛ/ಕ್ಕ ಬದಲಾವಣೆ ('ಕ್ಷ' ಕಾರವು 'ಛ', 'ಕ್ಕ' ಅಥವಾ 'ಖ' ಆಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ)
ಪಕ್ಷಿ - ಹಕ್ಕಿ
ಅಕ್ಷರ - ಅಕ್ಕರ
ಲಕ್ಷ್ಮಿ - ಲಕುಮಿ
ಕ್ಷೌರ - ಚೌರ
ಕ್ಷೀರ - ಸೀbase/ಖೀರ
ಕ್ಷೇತ್ರ - ಛೇತ/ಖೇತ
ಪರೀಕ್ಷೆ -ಪರಿಕೆ
ರಾಕ್ಷಸ - ರಕ್ಕಸ
ಕುಕ್ಷಿ - ಕುಕ್ಕಿ
ಲಕ್ಷ - ಲಕ್ಕ
ದಕ್ಷಿಣ - ದಕ್ಕಣ
ಭಿಕ್ಷೆ - ಬಿಕ್ಕೆ
ಶಿಕ್ಷೆ - ಸಿಕೆ
ಯಕ್ಷ - ಜಕ್ಕ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ - ಪಚ್ಚಕ್ಕ
ಪಕ್ಷ - ಪಕ್ಕ
ಪರೀಕ್ಷಕ -ಪರಿಕೆಗ
ಅಕ್ಷಿ - ಅಕ್ಕಿ
ಕ್ಷಿತಿ - ಛಿತಿ
ಮಕ್ಷಿಕಾ - ಮೆಕ್ಕಿ
5. ಅರ್ಕಾವತ್ತಿನ ಪದ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ರೇಫೆ ಅಥವಾ 'ರ' ಒತ್ತು ಲೋಪವಾಗಿ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುವುದು)
ಸೂರ್ಯ - ಸೂಜ್ಜ
ಕಾರ್ಯ - ಕಜ್ಜ
ವರ್ಷ - ಬರಿಸ/ವರುಷ
ಕಪರ್ದಿ - ಕಪದ್ದಿ
ಶರ್ಕರ - ಸಕ್ಕರೆ
ಪರ್ವ - ಹಬ್ಬ
ಕಪೂರ್ರ - ಕರ್ಪೂರ (ಕಪ್ಪುರ)
ಮರ್ಯಾದೆ - ಮರಿಯಾದೆ
ದುರ್ಲಭ - ದಲ್ಲಭ
ಸರ್ಪ - ಸಪ್ಪ
ಚರ್ಮ - ಚಮ್ಮ
ಧರ್ಮ - ದಮ್ಮ
ಮೂರ್ಖ - ಮೂಕ
ಪರ್ಯಂಕ - ಪಲಂಗ
ವಾರ್ತೆ - ಬತ್ತೆ
ಕೀರ್ತಿ - ಕಿತ್ತಿ
ಚಕ್ರವರ್ತಿ - ಚಕ್ಕವತ್ತಿ
ಕೂರ್ಪಾಸ - ಕುಪ್ಪಸ
ನಿರ್ಮಲ - ನಿಮ್ಮಲ
ವರ್ಣ - ಬಣ್ಣ
6. ಒತ್ತಕ್ಷರ ಬದಲಾವಣೆಗಳು (ಸಂಯುಕ್ತಾಕ್ಷರಗಳು ಸಡಿಲವಾಗುವುದು ಅಥವಾ ದ್ವಿತ್ವವಾಗುವುದು)
ಭಕ್ತಿ - ಬಕ್ತಿ
ಮುಕ್ತಿ - ಮುಕ್ತಿ (ಮುತ್ತಿ)
ಸ್ಫಟಿಕ - ಪಟಿಕ
ಸ್ತಂಭ - ಕಂಬ
ಸ್ನಾನ - ನಾನ
ಪೃಥ್ವಿ - ಪುಡವಿ
ಚಂದ್ರ - ಚಂದಿರ
ಸಮುದ್ರ - ಸಮುದ್ರ (ಸಮುದರ)
ಪ್ರೀತಿ - ಪಿರಿತಿ
ಪ್ರಾಣ - ಪರಾಣ
ಬ್ರಹ್ಮ - ಬೊಮ್ಮ
ಚಿತ್ರ - ಚಿತರ
ಪುಸ್ತಕ - ಹೊತ್ತಗೆ
ಸ್ಥಾನ - ತಾಣ
ಸ್ವರ್ಗ - ಸಗ್ಗ
ಪ್ರಸಾದ - ಹಸಾದ
ಕಾವ್ಯ - ಕಬ್ಬ
ವೈದ್ಯ - ಬೆಜ್ಜ
ಧ್ಯಾನ - ಜಾನ
ಸೂತ್ರ - ಸುತರು
ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಮಹತ್ವ
ಕನ್ನಡದ ಆದಿಕವಿಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಇಂದಿನ ಲೇಖಕರವರೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ತತ್ಸಮ-ತದ್ಭವಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯು ಭಾಷೆಗೆ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ತದ್ಭವ ಪದಗಳು ಭಾಷೆಗೆ ಲಾಲಿತ್ಯ ಮತ್ತು ದೇಶೀಯ ಸೊಗಡನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳಗನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಬಳಕೆ ಹೇರಳವಾಗಿದೆ.
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ