“ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸು: ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳ ಸಮಗ್ರ ಕೈಪಿಡಿ – KPSC, FDA, SDA ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಿದ್ಧತೆ”

 ಪರಿಚಯ

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಬಹಳ ಪ್ರಮುಖವಾದುದು. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಸಂಸ್ಕೃತದಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತಗೊಂಡು ಕನ್ನಡದ ಕವಿಗಳು ಬಳಸಿದ ಅಕ್ಷರ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಆರು ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು 'ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. 

ಇವುಗಳು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಲಘು-ಗುರುಗಳ ವಿನ್ಯಾಸಕ್ಕೆ (ಗಣ) ಬದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಜನ್ನರಂತಹ ಮಹಾಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಈ ವಿಭಿನ್ನ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ವೃತ್ತವು ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಯ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ

.

1. ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ ವೃತ್ತ 

ಇದು 20 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲೂ 'ಭ-ರ-ನ-ಭ-ಭ-ರ-ಲಗ' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: U-- / -U- / UUU / U-- / U-- / -U- / U-

ಯತಿ: 10ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ: 

1. ಚೆಲ್ವನೆ ತಾಂ ಸರೋವರದೊಳುತ್ಪಲಮಾಲೆಯನಿಟ್ಟನೋ ಎನಲ್...

2. ಬಣ್ಣದ ಪೆಣ್ಣ ಮೊಗವನು ಕಂಡು ಮರುಳಾದನು ಅರಸನು...

3. ಪುಣ್ಯದ ಪುಂಜದಂತೆ ಧರೆಗೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು ಹರ್ಷದಿ...

4. ಮಿಂಚಿನ ಬಳ್ಳಿಯಂತೆ ನಗುತ ಬಂದಳು ಆ ಲಲನೆಯು...

5. ಕನ್ನಡ ನಾಡಿನ ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯನು ನೋಡಿರಿ ಹರುಷದಿ...

2. ಚಂಪಕಮಾಲೆ ವೃತ್ತ

ಇದು 21 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲೂ 'ನ-ಜ-ಭ-ಜ-ಜ-ಜ-ರ' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: UUU / U-U / U-- / U-U / U-U / U-U / -U-

ಯತಿ: 13ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆ:

ನನಗುಪದೇಶಮಿತ್ತ ಗುರುವೇ ಪರದೈವವು ನಿಶ್ಚಯಂ...

ಜಗದೊಳು ಶಾಂತಿಯನ್ನೇ ನೆಲೆಗೊಳಿಸುತ ಬಾಳುವೆ ಮಾಡಲಿ...

ಅಮೃತದ ಹನಿಗಳು ಧರೆಗೆ ಸುರಿಯಲು ತಂಪನು ನೀಡಿತು...

ಸಕಲವು ದೈವದ ಆಟವೆಂದು ನಂಬುತ ಸಾಗಲಿ ಜೀವನ...

ಕನ್ನಡ ಮಾತೆಯ ಪಾದಕೆ ಶರಣನು ಮಾಡುತ ಹಾಡುವೆ...

3. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ

ಇದು 19 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 'ಮ-ಸ-ಜ-ಸ-ತ-ತ-ಗ' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: --- / UU- / U-U / UU- / --U / --U / -

ಉದಾಹರಣೆ:

ಆವಂ ನಿರ್ಮಿಸಿದಂ ಜಗತ್ತನವನೇ ರಕ್ಷಿಪ್ಪನಾದಂದದಿಂ...

ಸತ್ಯಂ ಪೇಳುವನೊಬ್ಬನೇ ಭುವಿಯೊಳುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಎನಲ್ ಸಾಧ್ಯವೇ...

4. ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ ವೃತ್ತ 

ಇದು 20 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 'ಸ-ಭ-ರ-ನ-ಮ-ಯ-ಲಗ' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: UU- / U-- / -U- / UUU / --- / U-- / U-

ಉದಾಹರಣೆ:

ಮೃಗರಾಜೇಂದ್ರನ ಪರಾಕ್ರಮಂ ಧರೆಗೆ ಸಾರಲ್ ಶೌರ್ಯಮಂ ತೋರಿದಂ...

ಗಜರಾಜಂ ನಡೆವಂತೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ನಡೆತಂದಿಹನಾ ಸುಂದರಂ...

5. ಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ

ಇದು 21 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, 'ಮ-ರ-ಭ-ನ-ಯ-ಯ-ಯ' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಗಣ ವಿನ್ಯಾಸ: --- / -U- / U-- / UUU / U-- / U-- / U--

6.ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತ

ಕನ್ನಡ ಛಂದಸ್ಸಿನ 'ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತ'ಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ವೃತ್ತವೇ ಈ 'ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ'. ಇದು ಒಟ್ಟು 22 ಅಕ್ಷರಗಳ ಪಾದವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಇದರ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ ವೃತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು:-

ಗಣಗಳು: ಪ್ರತಿ ಪಾದದಲ್ಲೂ 'ಸ-ತ-ತ-ನ-ಸ-ಸ-ರ-ರ-ಗು' ಎಂಬ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ: ಒಂದು ಪಾದಕ್ಕೆ 22 ಅಕ್ಷರಗಳು.

ಯತಿ: ಪಾದದ 15ನೇ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಯತಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾಸ: ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಎರಡನೇ ಅಕ್ಷರವು ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕು (ಸಜಾತೀಯ ಪ್ರಾಸ).

ಗಣ ವಿಭಜನೆ (ಲಘು-ಗುರು ವಿನ್ಯಾಸ):

UU- / --U / --U / UUU / UU- / UU- / -U- / -U- / -

5 ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

"ಸತತಂ ಶ್ರೀ ಕಾಮಧೇನುಂ ದಯೆಯಿಂ ಈಯಲ್ ನಮಗಾಗಿ ಸಕಲ ಸಂಪದಮಂ"

(ಇಲ್ಲಿ 'ಸತತಂ' ಎಂಬಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಗಣಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ).

"ಧರೆಯೊಳು ಸೌಖ್ಯಂ ಪೆರಲ್ ಸತ್ಯಮಂ ನುಡಿವುದು ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣಂ"

(ಬಾಳಿನ ನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವೃತ್ತಗಳ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚು).

"ಕಮಲದ ಕಣ್ಣಿನ ಕುವರಿ ನಗಲೊಳು ನಲಿಯುತ ಬಂದಳು ಅರಮನೆಗೆ"

(ವರ್ಣನಾತ್ಮಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕವಿಗಳು ಇದನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ).

"ಗುರುಗಳ ಸೇವೆಯ ಮಾಡುತ ಜ್ಞಾನವ ಗಳಿಸಲ್ ಬಾಳೊಳು ಬೆಳಕಹುದು"

(ಶಿಕ್ಷಣ ಅಥವಾ ಭಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗದ ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಗಾಂಭೀರ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ).

"ನವನವೀನಂ ಪ್ರಪಂಚಂ ನಳಿನವನಂ ಕಂಡಂತೆ ಶೋಭಿಸಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ"

(ಪ್ರಕೃತಿ ವರ್ಣನೆಗೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ)

ವೃತ್ತದ ಹೆಸರು ->ಗಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ (ಒಟ್ಟು ಅಕ್ಷರಗಳು)

ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ -> ಭ-ರ-ನ-ಭ-ಭ-ರ-ಲಗ (20)

ಚಂಪಕಮಾಲೆ -> ನ-ಜ-ಭ-ಜ-ಜ-ಜ-ರ (21)

ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ -> ಮ-ಸ-ಜ-ಸ-ತ-ತ-ಗ (19)

ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ -> ಸ-ಭ-ರ-ನ-ಮ-ಯ-ಲಗ (20)

ಸ್ರಗ್ಧರಾ -> ಮ-ರ-ಭ-ನ-ಯ-ಯ-ಯ (21)

ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ -> ಸ-ತ-ತ-ನ-ಸ-ಸ-ರ-ರ-ಗು (22)

ಉತ್ಪಲಮಾಲೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾವರೆಗಿನ ಈ ಆರು ವೃತ್ತಗಳು ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಪಾದದ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಗಣಗಳ ವಿನ್ಯಾಸವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿದ್ದು, ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹಾಗೂ ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಳವಾದ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಈ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಈ ಛಂದೋರೂಪಗಳು ಭಾಷೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಕವಿಯ ಕೌಶಲ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ :-

ವಿವರಣೆ:

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಂಪ, ರನ್ನ, ಜನ್ನ ಮುಂತಾದ ಮಹಾಕವಿಗಳು ತಮ್ಮ ಚಂಪೂ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಆರು ಅಕ್ಷರ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು 'ಖ್ಯಾತ ಕರ್ನಾಟಕ ವೃತ್ತಗಳು' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವು ಸಂಸ್ಕೃತ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡ ಕಾವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿವೆ.

ಪ್ರತಿ ವೃತ್ತವು ತನ್ನದೇ ಆದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು 'ಯತಿ' (ವಿರಾಮ) ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಅಕ್ಷರಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಲಘು-ಗುರುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ, ಮೂರು ಅಕ್ಷರಗಳ ಒಂದು 'ಗಣ'ದಂತೆ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಈ ವೃತ್ತಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಆರು ವೃತ್ತಗಳ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಪಟ್ಟಿ:

ಉತ್ಪಲಮಾಲಾ: 20 ಅಕ್ಷರಗಳು (ಭ-ರ-ನ-ಭ-ಭ-ರ-ಲಗ)

ಚಂಪಕಮಾಲೆ: 21 ಅಕ್ಷರಗಳು (ನ-ಜ-ಭ-ಜ-ಜ-ಜ-ರ)

ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ: 19 ಅಕ್ಷರಗಳು (ಮ-ಸ-ಜ-ಸ-ತ-ತ-ಗ)

ಮತ್ತೇಭವಿಕ್ರೀಡಿತ: 20 ಅಕ್ಷರಗಳು (ಸ-ಭ-ರ-ನ-ಮ-ಯ-ಲಗ)

ಸ್ರಗ್ಧರಾ: 21 ಅಕ್ಷರಗಳು (ಮ-ರ-ಭ-ನ-ಯ-ಯ-ಯ)

ಮಹಾಸ್ರಗ್ಧರಾ: 22 ಅಕ್ಷರಗಳು (ಸ-ತ-ತ-ನ-ಸ-ಸ-ರ-ರ-ಗು)

ಕನ್ನಡ ವ್ಯಾಕರಣದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ (FDA, SDA, KPSC) ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಈ ವೃತ್ತಗಳ ಸೂತ್ರಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.