ಭಾರತದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಸತ್ತು: ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳು (KPSC, FDA, SDA)
ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನದ ಪ್ರಕಾರ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು (Union Government) ಕಾರ್ಯಾಂಗ ಮತ್ತು ಶಾಸಕಾಂಗ ಎಂಬ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿವರ ಇಲ್ಲಿದೆ:
1. ಕೇಂದ್ರ ಕಾರ್ಯಾಂಗ
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಜೆ ಮತ್ತು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
ವಿಧಿ 52: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ.
ಆಯ್ಕೆ: ಚುನಾಯಿತ ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯರು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ವಿಧಾನಸಭೆಯ ಸದಸ್ಯರಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಅಧಿಕಾರಗಳು: ಕಾರ್ಯಾಂಗದ ಎಲ್ಲಾ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಇವರ ಹೆಸರಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಸೇನಾಪಡೆಗಳ ಮಹಾದಂಡನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವಾಜ್ಞೆ (ವಿಧಿ 123) ಹೊರಡಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ.
ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ
ವಿಧಿ 63: ಭಾರತಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ಕಾರ್ಯ: ಇವರು ರಾಜ್ಯಸಭೆಯ ಪದನಿಮಿತ್ತ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ (Ex-officio Chairman). ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲ
ವಿಧಿ 74: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವಿರಬೇಕು.
ವಿಧಿ 75: ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವು ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಲೋಕಸಭೆಗೆ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಅಧಿಕಾರ: ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸರ್ಕಾರದ ನೈಜ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
2. ಕೇಂದ್ರ ಶಾಸಕಾಂಗ: ಸಂಸತ್ತು
ಭಾರತದ ಸಂಸತ್ತು ದ್ವಿಸದನ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (ವಿಧಿ 79).
ಲೋಕಸಭೆ (ಕೆಳಮನೆ)
ರಚನೆ (ವಿಧಿ 81): ಇದು ಜನರಿಂದ ನೇರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 550. ಪ್ರಸ್ತುತ 543 ಸದಸ್ಯರಿದ್ದಾರೆ. ಸದಸ್ಯರ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ 5 ವರ್ಷಗಳು.
ಅಧಿಕಾರಗಳು:
ಹಣಕಾಸು ವಿಧೇಯಕ: ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲೇ ಮಂಡಿಸಬೇಕು.
ಹಣಕಾಸು ವಿಧೇಯಕ (Money Bill): ವಿಧಿ 110
ಒಂದು ಮಸೂದೆಯು ಕೇವಲ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದು, ಸರ್ಕಾರದ ಸಾಲ ಪಡೆಯುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಭಾರತದ ಸಂಚಿತ ನಿಧಿಯಿಂದ ಹಣ ಪಡೆಯುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು 'ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ' (Money Bill) ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
ಯಾವುದೇ ಮಸೂದೆ 'ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆ'ಯೇ ಅಥವಾ ಅಲ್ಲವೇ ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಅಧಿಕಾರ ಲೋಕಸಭೆಯ ಸಭಾಪತಿಗಳಿಗೆ (Speaker) ಇರುತ್ತದೆ.
ಹಣಕಾಸು ವಿಧೇಯಕಗಳು (Financial Bills): ವಿಧಿ 117
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಷಯಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾನೂನಿನ ಅಂಶಗಳೂ ಸೇರಿರುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಎರಡು ವರ್ಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
ವಿಧಿ 117(1): ಇದು ಹಣಕಾಸು ಮಸೂದೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮಂಡಿಸಬೇಕು.
ವಿಧಿ 117(3): ಇದನ್ನು ಲೋಕಸಭೆ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯಸಭೆ - ಎರಡರಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸದನದಲ್ಲಿ ಮಂಡಿಸಬಹುದು.
ಅವಿಶ್ವಾಸ ನಿರ್ಣಯ: ಮಂತ್ರಿಮಂಡಲವನ್ನು ಪದಚ್ಯುತಗೊಳಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಲೋಕಸಭೆಗಿದೆ.
ರಾಜ್ಯಸಭೆ (ಮೇಲ್ಮನೆ)
ರಚನೆ (ವಿಧಿ 80): ಇದು ರಾಜ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಗರಿಷ್ಠ ಸದಸ್ಯರ ಸಂಖ್ಯೆ 250 (238 ಚುನಾಯಿತ + 12 ನಾಮನಿರ್ದೇಶಿತ).
ಅಧಿಕಾರಗಳು:
ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಸದನವಾಗಿದ್ದು, ಇದನ್ನು ವಿಸರ್ಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ರಾಜ್ಯಗಳ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಕಾಪಾಡುವುದು ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶ.
3. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಗಳು
- ಶಾಸನೀಯ ಅಧಿಕಾರ -> ದೇಶಕ್ಕೆ ಅಗತ್ಯವಾದ ಹೊಸ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಹಳೆಯ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವುದು.
- ಹಣಕಾಸು ಅಧಿಕಾರ -> ವಾರ್ಷಿಕ ಬಜೆಟ್ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡುವುದು, ಹೊಸ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು.
- ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಅಧಿಕಾರ -> ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ತಿದ್ದುಪಡಿ ಮಾಡುವ ವಿಶೇಷ ಅಧಿಕಾರ (ವಿಧಿ 368).
- ಚುನಾವಣಾ ಅಧಿಕಾರ -> ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಮತ್ತು ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳ ಆಯ್ಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸ್ಪೀಕರ್ ಚುನಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವುದು.
- ನ್ಯಾಯಾಂಗ ಅಧಿಕಾರ -> ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ, ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಹಾಗೂ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಮತ್ತು ಹೈಕೋರ್ಟ್ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ (Impeachment) ಅಧಿಕಾರ.
ಕಾಮೆಂಟ್ಗಳು
ಕಾಮೆಂಟ್ ಪೋಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ