KPSC ಪರೀಕ್ಷಾ ತಯಾರಿ: ಗಂಗಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳ ಕುರಿತು ಸಮಗ್ರ ನೋಟ್ಸ್.

 

ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ನದಿಯಾದ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಗಂಗಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ 

ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಭಾರತದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ನದಿಯಲ್ಲ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ.

1. ಮೂಲ ಮತ್ತು ಜನನ

ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಉತ್ತರಕಾಶಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಗಂಗೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿಯ (ಗೌಮುಖ) ಹತ್ತಿರ ಭಾಗೀರಥಿ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ.

ದೇವಪ್ರಯಾಗ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಭಾಗೀರಥಿ ಮತ್ತು ಅಲಕನಂದಾ ನದಿಗಳು ಒಂದಾದ ನಂತರ ಇದಕ್ಕೆ 'ಗಂಗಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ.

2. ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು

ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಭಾರತದ 5 ಪ್ರಮುಖ ರಾಜ್ಯಗಳ ಮೂಲಕ ಸುಮಾರು 2,525 ಕಿ.ಮೀ ಹರಿಯುತ್ತದೆ:

ಉತ್ತರಾಖಂಡ

ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಉದ್ದ ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯ)

ಬಿಹಾರ

ಜಾರ್ಖಂಡ್ (ಕಡಿಮೆ ದೂರ)

ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ

3. ಉಪನದಿಗಳು

ಗಂಗಾ ನದಿಗೆ ಎರಡು ಕಡೆಯಿಂದಲೂ ಹತ್ತಾರು ಉಪನದಿಗಳು ಬಂದು ಸೇರುತ್ತವೆ:

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು

ವಿಭಾಗ ಪ್ರಮುಖ ಉಪನದಿಗಳು ->ವಿಶೇಷ ಟಿಪ್ಪಣಿ

ಎಡದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು-> ರಾಮಗಂಗಾ, ಗೋಮತಿ, ಘಾಘ್ರಾ, ಗಂಡಕಿ, ಕೋಸಿ, ಮಹಾನಂದಾ ಕೋಸಿ: ಇದನ್ನು 'ಬಿಹಾರದ ದುಃಖದ ನದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು ->ಯಮುನಾ, ಸೋನ್, ದಾಮೋದರ್, ಪುನ್‌ಪುನ್ ಯಮುನಾ: ಇದು ಗಂಗೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಅತಿ ಉದ್ದದ ಉಪನದಿ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಮಾಹಿತಿ:

ಯಮುನಾ ನದಿ: ಅತಿ ಉದ್ದದ ಉಪನದಿ. ಉತ್ತರಾಖಂಡದ ಯಮುನೋತ್ರಿ ಹಿಮನದಿಯಲ್ಲಿ ಉಗಮಿಸಿ, ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್‌ನಲ್ಲಿ (ಅಲಹಾಬಾದ್) ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಸೋನ್ ನದಿ: ಇದು ದಕ್ಷಿಣದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಿಂದ ಬಂದು ಗಂಗೆಯನ್ನು ಸೇರುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿ.

ದಾಮೋದರ್ ನದಿ: ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಬಂಗಾಳದ ದುಃಖದ ನದಿ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

4. ಪ್ರಮುಖ ನಗರಗಳು

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ದಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಗರಗಳು ನೆಲೆಸಿವೆ:

ಹೃಷಿಕೇಶ ಮತ್ತು ಹರಿದ್ವಾರ (ಉತ್ತರಾಖಂಡ)

ಕಾನ್ಪುರ ಮತ್ತು ವಾರಣಾಸಿ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ)

ಪ್ರಯಾಗ್‌ರಾಜ್ (ತ್ರಿವೇಣಿ ಸಂಗಮ)

ಪಾಟ್ನಾ (ಬಿಹಾರ)

ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ (ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ - ಹೂಗ್ಲಿ ನದಿ ದಂಡೆ)

5. ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಂಘರ್ಷಗಳು

ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವು ವಿವಾದಗಳಿವೆ:

ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಮತ್ತು ಭಾರತ: ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿರುವ ಫರಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ನಂತರ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ನಡುವೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ವಿವಾದವಿತ್ತು. 1996 ರ ಗಂಗಾ ನೀರಿನ ಒಪ್ಪಂದವು ಇದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬಗೆಹರಿಸಿದೆ.

ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ: ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ನಡುವೆ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಮರಳುಗಾರಿಕೆಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

6. ವಿಶೇಷತೆಗಳು

ಗಂಗಾ ನದಿಯು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮುಖಜ ಭೂಮಿಯಾದ ಸುಂದರಬನ ಅನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.

ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಯಾದ 'ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್' ಈ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ಗಮನಿಸಿ: ಗಂಗಾ ನದಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು 'ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ'  ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ.

ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಯೋಜನೆ 

'ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ' ಎನ್ನುವುದು ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಮಿಷನ್ ಆಗಿದೆ. ಇದು ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಮತ್ತು ಅದರ ಪುನಶ್ಚೇತನಕ್ಕಾಗಿ ರೂಪಿಸಲಾದ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.

1. ಜಾರಿ ಮತ್ತು ಅನುಷ್ಠಾನ

ಯಾವಾಗ ಜಾರಿಗೆ ತರಲಾಯಿತು: ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜೂನ್ 2014 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಅನುಮೋದಿಸಿತು.

ಯಾರು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು: ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ನೇತೃತ್ವದ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಇದನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿತು. ಇದು ಕೇಂದ್ರ ಜಲಶಕ್ತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ 'ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸ್ವಚ್ಛ ಗಂಗಾ ಮಿಷನ್' (NMCG) ಮೂಲಕ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

2. ಮುಖ್ಯ ಉದ್ದೇಶಗಳು

ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಪಿಲ್ಲರ್‌ಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ:

ಮಾಲಿನ್ಯದ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ನದಿಗೆ ಸೇರುತ್ತಿರುವ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು.

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನದಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪುನಶ್ಚೇತನ: ಗಂಗಾ ನದಿಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.

3. ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳು

ನಮಾಮಿ ಗಂಗೆ ಯೋಜನೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:

ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆ: ನದಿಗೆ ಸೇರುವ ಮೊದಲು ನಗರಗಳ ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಲು ಬೃಹತ್ ಸಂಸ್ಕರಣಾ ಘಟಕಗಳನ್ನು (STP) ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು.

ನದಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ಸ್ವಚ್ಛತೆ: ನದಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಕಸ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ವಿಲೇವಾರಿ ಮಾಡುವುದು.

ಜೈವಿಕ ವೈವಿಧ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆ: ಗಂಗಾ ಡಾಲ್ಫಿನ್, ಆಮೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಚರ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವುದು.

ಅರಣ್ಯೀಕರಣ: ನದಿ ದಂಡೆಯ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ನೆಡುವ ಮೂಲಕ ನದಿಯ ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು.

ಗಂಗಾ ಗ್ರಾಮ: ನದಿ ದಂಡೆಯ ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನು ತೆರೆದ ಶೌಚ ಮುಕ್ತ (ODF) ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಜನರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು.