ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ಉಗಮ, ಉಪನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ | Krishna River System in Kannada

 

ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಜೀವನದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಕುರಿತು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಉಗಮ ಮತ್ತು ಹರಿವು

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಸತಾರಾ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಹಾಬಲೇಶ್ವರ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 1,337 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸುಮಾರು 1,400 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದವಿದ್ದು, ಭಾರತದ ನಾಲ್ಕನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ನದಿಯಾಗಿದೆ.

ಹರಿಯುವ ರಾಜ್ಯಗಳು: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ, ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ.

ಒಟ್ಟು ಉದ್ದ: ಸುಮಾರು 1,400 ಕಿ.ಮೀ.

ಅಂತ್ಯ: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಹಂಸಲದೀವಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಬಂಗಾಳ ಕೊಲ್ಲಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತದೆ.

2. ಉಪನದಿಗಳು

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಗೆ ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕಿನ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳನ್ನಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:

ಎಡದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು:

ಭೀಮಾ (ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಅತಿ ಉದ್ದವಾದ ಉಪನದಿ)

ಮೂಸಿ

ಮುನ್ನೇರು

ಪಾಲೆರು

ಬಲದಂಡೆಯ ಉಪನದಿಗಳು:

ತುಂಗಭದ್ರಾ (ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ತರುವ ಉಪನದಿ)

ಘಟಪ್ರಭಾ

ಮಲಪ್ರಭಾ

ಕೊಯ್ನಾ

ದೂಧ್‌ಗಂಗಾ

3. ಪ್ರಮುಖ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳು

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯುತ್ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಲು ದೊಡ್ಡ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ:

 

ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಲಾಲ್ ಬಹದ್ದೂರ್ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಸಾಗರ): ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು (ಬಸವ ಸಾಗರ): ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

ಶ್ರೀಶೈಲಂ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ತೆಲಂಗಾಣ ಗಡಿಯಲ್ಲಿದೆ.

ನಾಗಾರ್ಜುನ ಸಾಗರ: ಇದು ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಎತ್ತರದ ಕಲ್ಲಿನ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ (ತೆಲಂಗಾಣ/ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ).

4. ಜಲಪಾತಗಳು

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಜಲಪಾತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ:

ಗೋಗಾಕ್ ಜಲಪಾತ: ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣೆಯ ಉಪನದಿಯಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ ನದಿಯಿಂದ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ (ಇದನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ನಯಾಗರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ).

ಛಾಯಾ ಭಗವತಿ: ಯಾದಗಿರಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ನಾರಾಯಣಪುರ ಜಲಾಶಯದ ಹತ್ತಿರವಿದೆ.

5. ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಸಂಘರ್ಷ

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾದವಿದೆ.

KWDT (ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ): ಬಚಾವತ್ ಸಮಿತಿ (1969) ಮತ್ತು ಬ್ರಿಜೇಶ್ ಕುಮಾರ್ ಸಮಿತಿಗಳು ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ನೀಡಿವೆ.

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದವನ್ನು ಬಗೆಹರಿಸಲು ರಚಿಸಲಾದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ ಎಂದರೆ ಬಚಾವತ್ ಸಮಿತಿ (ಕೃಷ್ಣಾ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಮಂಡಳಿ - I). ಇದು 1969 ರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು.

ಬಚಾವತ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಸ್ಥಾಪನೆ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶ

ಅಧ್ಯಕ್ಷರು: ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ ಆರ್.ಎಸ್. ಬಚಾವತ್.

ಸ್ಥಾಪನೆ: 1969 ಏಪ್ರಿಲ್ 10 ರಂದು (ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದು 1973 ರಲ್ಲಿ, ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು 1976 ರಲ್ಲಿ).

ಉದ್ದೇಶ: ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಮತ್ತು ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ 75% ನಷ್ಟು ಲಭ್ಯವಿರುವ ನೀರನ್ನು ಹಂಚುವುದು.

2. ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಒಟ್ಟು 2060 TMC ನೀರನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು:

ರಾಜ್ಯ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣ (TMC)

ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ-> 800 TMC

ಕರ್ನಾಟಕ ->700 TMC

ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ->560 TMC

3. ಪ್ರಮುಖ ಶಿಫಾರಸುಗಳು

ಶೇ. 75 ರಷ್ಟು ಲಭ್ಯತೆ: ನದಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 75 ರಷ್ಟು ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು.

ಬಳಕೆಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ: ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯವು ತಮಗೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾದ ನೀರಿನ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಯಾವುದೇ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು.

ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು: ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಲಾಯಿತು, ಆದರೆ ಅದರ ಎತ್ತರವನ್ನು 519.6 ಮೀಟರ್‌ಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ನಂತರದ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಇದು ಮೂಲವಾಯಿತು).

ನದಿಯ ಪುನರ್ವಿತರಣೆ: ಈ ತೀರ್ಪು 2000ನೇ ಇಸವಿಯವರೆಗೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಅದನ್ನು ಮರುಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು.

4. ಮಹತ್ವ

ಬಚಾವತ್ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ಕಾನೂನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಒದಗಿಸಿತು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ  ಅನುಷ್ಠಾನಕ್ಕೆ ಈ ವರದಿಯೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಯಿತು.

ಮುಖ್ಯ ವಿವಾದ: ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಎತ್ತರ ಹೆಚ್ಚಿಸುವಿಕೆ (524.256 ಮೀಟರ್‌ಗೆ) ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಹಂಚಿಕೆಯಾಗುವ ಟಿ.ಎಂ.ಸಿ (TMC) ನೀರಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿಗೂ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಗೋಕಾಕ ಜಲಪಾತ

    ಛಾಯಾ ಭಗವತಿ ಜಲಪಾತ

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಪೀಡಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷ್ಣಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (Upper Krishna Project - UKP) ಮತ್ತು ಇತರ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ:

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು:

ವಿಜಯಪುರ (ಬಿಜಾಪುರ): ಆಲಮಟ್ಟಿ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಬಾಗಲಕೋಟೆ: ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ.

ಯಾದಗಿರಿ: ನಾರಾಯಣಪುರ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ನೀರು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

ರಾಯಚೂರು: ಕೃಷ್ಣಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ನದಿಗಳ ನಡುವಿನ 'ದೋವಾಬ್' ಪ್ರದೇಶವು ಈ ನದಿಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿದೆ.

ಕಲಬುರಗಿ (ಗುಲ್ಬರ್ಗ): ಭೀಮಾ ನದಿ (ಕೃಷ್ಣೆಯ ಉಪನದಿ) ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ಈ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಯುತ್ತದೆ.

ಇತರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು (ಉಪನದಿಗಳ ಮೂಲಕ):

ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ಉಪನದಿಗಳಾದ ಘಟಪ್ರಭಾ, ಮಲಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ತುಂಗಭದ್ರಾ ಮೂಲಕ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ನೀರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ:

ಬೆಳಗಾವಿ: ಘಟಪ್ರಭಾ ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗಳ ಮೂಲಕ.

ಗದಗ ಮತ್ತು ಧಾರವಾಡ: ಮಲಪ್ರಭಾ ಯೋಜನೆಯ ಮೂಲಕ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಕೊಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿ: ತುಂಗಭದ್ರಾ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನ ಮೂಲಕ ಪ್ರಯೋಜನ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ: 

ವಿಜಯಪುರ, ಬಾಗಲಕೋಟೆ, ಯಾದಗಿರಿ, ರಾಯಚೂರು ಮತ್ತು ಕಲಬುರಗಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನೇರ ಫಲಾನುಭವಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಕೋಲಾರ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರದಂತಹ ದಕ್ಷಿಣದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಿಗೂ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗಾಗಿ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗಳು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿವೆ.