ಕನ್ನಡ ಷಟ್ಪದಿಗಳು: ವಿಧಗಳು, ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳು | Shatpadi in Kannada

 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದ 'ಛಂದೋವನ'ದಲ್ಲಿ ಷಟ್ಪದಿ ಅತ್ಯಂತ ಆಕರ್ಷಕ ಮತ್ತು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಾವ್ಯಪ್ರಕಾರ. ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯವನ್ನೇ 'ಷಟ್ಪದಿ' ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಹಳಗನ್ನಡದಿಂದ ನಡುಗನ್ನಡದ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಕಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪಿತು.

 ಷಟ್ಪದಿಯ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ. 

1. ಷಟ್ಪದಿ: ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಹಿನ್ನೆಲೆ

ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ: ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ 'ಷಟ್' ಎಂದರೆ ಆರು, 'ಪದ' ಎಂದರೆ ಸಾಲು ಅಥವಾ ಹೆಜ್ಜೆ. ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯಭಾಗವೇ ಷಟ್ಪದಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಸಾಲುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗದೆ, ಮಾತ್ರೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವ ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸು.

ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು:

ಇದು ಆರು ಸಾಲುಗಳ ಪದ್ಯ.

1, 2, 4 ಮತ್ತು 5ನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.

3 ಮತ್ತು 6ನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಸಮನಾಗಿರುತ್ತವೆ.

3 ಮತ್ತು 6ನೆಯ ಸಾಲುಗಳು ಉಳಿದ ಸಾಲುಗಳಿಗಿಂತ ಒಂದೂವರೆ ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಕೊನೆಯ ಸಾಲಾದ 6ನೆಯ ಸಾಲಿನ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರುವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲೂ 'ದ್ವಿತೀಯಾಕ್ಷರ ಪ್ರಾಸ' ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

2. ಷಟ್ಪದಿಯ ವಿಧಗಳು

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಆರು ಪ್ರಕಾರದ ಷಟ್ಪದಿಗಳಿವೆ:

ಶರ ಷಟ್ಪದಿ

ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ

ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ

ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ಪರಿವರ್ಧಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ

3. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಷಟ್ಪದಿಯ ವಿವರಣೆ ಮತ್ತು ಉದಾಹರಣೆಗಳು

1. ಶರ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 2 ಗಣಗಳು.

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 3 ಗಣಗಳು + 1 ಗುರು.

ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

"ಬಾಲೆ ನಿನ್ನಯ ಮೊಗದ ಚಂದವ / ಪೋಲಲಾರದು ಪೂರ್ಣ ಚಂದಿರ..."

ರಾಘವಾಂಕನ ಸಿದ್ಧರಾಮ ಚರಿತ್ರೆಯ ಪದ್ಯಗಳು.

(ಇದೇ ಲಯದ 10 ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು).

2. ಕುಸುಮ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 2 ಗಣಗಳು.

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 3 ಗಣಗಳು + 1 ಗುರು.

3. ಭೋಗ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ವೇಗವಾಗಿ ಹಾಡಲು ಇದು ಸೂಕ್ತ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು.

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 3 ಮಾತ್ರೆಗಳ 6 ಗಣಗಳು + 1 ಗುರು.

4. ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ (ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ)

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನು ಇದನ್ನು ವಿಶ್ವಪ್ರಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ 3 ಮತ್ತು 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 3+4, 3+4 (ಒಟ್ಟು 14 ಮಾತ್ರೆಗಳು).

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 3+4, 3+4, 3+4 + 1 ಗುರು (ಒಟ್ಟು 21 ಮಾತ್ರೆ + ಗುರು).

ಉದಾಹರಣೆಗಳು (ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತದಿಂದ):

"ವೀರ ನಾರಾಯಣನೆ ದೈವಂ / ಶೌರಿ ರಕ್ಕಸ ವೈರಿ ನರನೊಳು..."

"ವೇದ ಪುರುಷನ ಸುತಗೆ ಜನ್ಮದ / ಆದಿಕಾರಣನಾದವನ..."

(ಹೀಗೆ 10 ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಗದುಗಿನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು).

5. ಪರಿವರ್ಧಿನಿ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು.

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 4 ಮಾತ್ರೆಗಳ 6 ಗಣಗಳು + 1 ಗುರು.

6. ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿ

ಇದು ಗಂಭೀರವಾದ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರಕಾರ. ರಾಘವಾಂಕನ 'ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ' ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ. ಇಲ್ಲಿ 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ ಗಣಗಳಿರುತ್ತವೆ.

1, 2, 4, 5ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 4 ಗಣಗಳು.

3, 6ನೇ ಸಾಲುಗಳು: 5 ಮಾತ್ರೆಗಳ 6 ಗಣಗಳು + 1 ಗುರು

ಷಟ್ಪದಿಗಳ ಮಾತ್ರೆಗಳ ಕೋಷ್ಟಕ

ಷಟ್ಪದಿ ವಿಧ ->1, 2, 4, 5 ಸಾಲುಗಳ ಗಣಗಳು-> 3, 6 ಸಾಲುಗಳ ಗಣಗಳು

ಶರ ->4 ಮಾತ್ರೆ x 2 ಗಣ-> 4 ಮಾತ್ರೆ x 3 ಗಣ + 1 ಗುರು

ಕುಸುಮ-> 5 ಮಾತ್ರೆ x 2 ಗಣ-> 5 ಮಾತ್ರೆ x 3 ಗಣ + 1 ಗುರು

ಭೋಗ ->3 ಮಾತ್ರೆ x 4 ಗಣ 3 ಮಾತ್ರೆ x 6 ಗಣ + 1 ಗುರು

ಭಾಮಿನಿ ->(3+4) ಮಾತ್ರೆ x 2-> (3+4) ಮಾತ್ರೆ x 3 + 1 ಗುರು

ಪರಿವರ್ಧಿನಿ-> 4 ಮಾತ್ರೆ x 4 ಗಣ-> 4 ಮಾತ್ರೆ x 6 ಗಣ + 1 ಗುರು

ವಾರ್ಧಕ ->5 ಮಾತ್ರೆ x 4 ಗಣ-> 5 ಮಾತ್ರೆ x 6 ಗಣ + 1 ಗುರು

ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಮಹತ್ವ:-

ರಾಘವಾಂಕ: ಇವನನ್ನು 'ಷಟ್ಪದಿ ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯನ್ನು ಅಪ್ರತಿಮವಾಗಿ ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ.

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ: ಭಾಮಿನಿ ಷಟ್ಪದಿಯ ಮೂಲಕ ಕನ್ನಡ ಭಾರತವನ್ನು ಬರೆದು ಮನೆಮಾತಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ: 'ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ'ದಲ್ಲಿ ವಾರ್ಧಕ ಷಟ್ಪದಿಯ ನಾದ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಉತ್ತುಂಗಕ್ಕೇರಿಸಿದ್ದಾನೆ.