ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು: ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷಾ ಕೈಪಿಡಿ | Tipu Sultan & Anglo-Mysore Wars Notes

 

ಮೈಸೂರಿನ ಹುಲಿ ಎಂದೇ ಖ್ಯಾತರಾದ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ (1782-1799), ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹೋರಾಡಿದ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಅವರ ಆಡಳಿತ, ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಳ ಕುರಿತಾದ ವಿವರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

1. ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗೀಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ತನ್ನ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಳಿಸಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಹೊಸ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ತಂದನು.

ಪ್ರಾಂತೀಯ ವಿಭಾಗ: ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನೇಕ 'ಆಸಿಫಿ' (ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳು)ಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. 1794ರ ವೇಳೆಗೆ 37 ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಿದ್ದವು.

ಪ್ರಮುಖ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು:

ಆಸಿಫ್: ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ನಾಗರಿಕ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕಂದಾಯದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ.

ಫೌಜ್ದಾರ್ : ಮಿಲಿಟರಿ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜವಾಬ್ದಾರಿ.

ಅಮಿಲ್ದಾರ್ : ತಾಲ್ಲೂಕು ಮಟ್ಟದ ಕಂದಾಯ ಅಧಿಕಾರಿ.

ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಆಫ್ ಮಿನಿಸ್ಟರ್ಸ್: ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು 7 ಪ್ರಮುಖ ಇಲಾಖೆಗಳಿದ್ದವು (ಉದಾ: ಕಂದಾಯ, ಮಿಲಿಟರಿ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಮತ್ತು ನೌಕಾಪಡೆ).

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಮತ್ತು ಅವರ ತಂದೆ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆಸಿದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮುಖ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧಗಳು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ವಿವರಣೆ 

1. ಮೊದಲನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1767 - 1769)

ಈ ಯುದ್ಧವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಡುವೆ ನಡೆಯಿತು.

ಕಾರಣ: ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷ್, ನಿಜಾಮ ಮತ್ತು ಮರಾಠರು ಆತಂಕಗೊಂಡಿದ್ದರು.

ಯುದ್ಧದ ಗತಿ: ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಚಾಣಾಕ್ಷತನದಿಂದ ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮೇಲೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು. ಮದ್ರಾಸ್ (ಚೆನ್ನೈ) ವರೆಗೂ ಹೈದರ್ ಪಡೆಯು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿತು.

ಒಪ್ಪಂದ: ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದ (1769).

ಪರಿಣಾಮ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ತೀವ್ರ ಮುಖಭಂಗ ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿಯಾದಾಗ ಪರಸ್ಪರ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಈ ಒಪ್ಪಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು.

2. ಎರಡನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1780 - 1784)

ಕಾರಣ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮದ್ರಾಸ್ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರು. ಮರಾಠರು ಹೈದರ್ ಅಲಿಯ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲದೆ, ಫ್ರೆಂಚರ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪ್ರಾಂತ್ಯ 'ಮಾಹೆ'ಯನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡರು.

ಯುದ್ಧದ ಗತಿ: ಯುದ್ಧದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ (1782) ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್‌ನಿಂದ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರು. ನಂತರ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಯುದ್ಧದ ನೇತೃತ್ವ ವಹಿಸಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸೇನಾಧಿಕಾರಿ ಬ್ರೈತ್‌ವೈಟ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು.

ಒಪ್ಪಂದ: ಮಂಗಳೂರು ಒಪ್ಪಂದ (1784).

ಪರಿಣಾಮ: ಉಭಯ ಪಕ್ಷಗಳು ತಾವು ಗೆದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಕೈದಿಗಳನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡವು. ಟಿಪ್ಪು ಒಬ್ಬ ಪ್ರಬಲ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದನು.

3. ಮೂರನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1790 - 1792)

ಇದು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಪತನದ ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಯುದ್ಧ.

ಕಾರಣ: ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರ ಮಿತ್ರರಾಜ್ಯವಾಗಿದ್ದ ತಿರುವಾಂಕೂರು ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಕೆರಳಿಸಿತು. ಲಾರ್ಡ್ ಕಾರ್ನ್‌ವಾಲಿಸ್ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಸೋಲಿಸಲು ಮರಾಠರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

ಯುದ್ಧದ ಗತಿ: ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪಡೆಗಳು ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಮುತ್ತಿಗೆ ಹಾಕಿದವು. ಟಿಪ್ಪು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಶರಣಾಗಬೇಕಾಯಿತು.

ಒಪ್ಪಂದ: ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ ಒಪ್ಪಂದ (1792).

ಪರಿಣಾಮ: * ಟಿಪ್ಪು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ಅರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿತ್ರರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕಾಯಿತು.

3.3 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿ ಯುದ್ಧದ ದಂಡ ತೆರಬೇಕಾಯಿತು.

ದಂಡ ಪಾವತಿಸುವವರೆಗೆ ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಇಬ್ಬರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು (ಅಬ್ದುಲ್ ಖಾಲಿಕ್ ಮತ್ತು ಮುಯಿಜುದ್ದೀನ್) ಬ್ರಿಟಿಷರು ಒತ್ತೆಯಾಳುಗಳಾಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರು.

4. ನಾಲ್ಕನೇ ಆಂಗ್ಲೋ-ಮೈಸೂರು ಯುದ್ಧ (1799)

ಇದು ಮೈಸೂರು ಇತಿಹಾಸದ ಕೊನೆಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ಣಾಯಕ ಯುದ್ಧ.

ಕಾರಣ: ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಬ್ರಿಟಿಷರನ್ನು ಹೊರಹಾಕಲು ನೆಪೋಲಿಯನ್ (ಫ್ರಾನ್ಸ್) ಮತ್ತು ಟರ್ಕಿ ದೇಶಗಳ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಲಾರ್ಡ್ ವೆಲ್ಲೆಸ್ಲಿ ಸಹಿಸಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು 'ಸಹಾಯಕ ಸೈನ್ಯ ಪದ್ಧತಿ'ಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕುವಂತೆ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದನು. ಟಿಪ್ಪು ನಿರಾಕರಿಸಿದನು.

ಯುದ್ಧದ ಗತಿ: ಬ್ರಿಟಿಷರು ನಾಲ್ಕೂ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.

ಪರಿಣಾಮ: * ಮೇ 4, 1799 ರಂದು ಕೋಟೆಯ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ವೀರಮರಣ ಹೊಂದಿದನು.

ಮೈಸೂರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬ್ರಿಟಿಷರು ಮತ್ತು ನಿಜಾಮರು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು.

ಮೈಸೂರಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವನ್ನು ಹಳೆಯ ಒಡೆಯರ್ ರಾಜಮನೆತನಕ್ಕೆ ನೀಡಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವರು ಬ್ರಿಟಿಷರ ಅಧೀನಕ್ಕೆ ಬಂದರು.

ಯುದ್ಧಗಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ಪರಿಣಾಮಗಳು:

ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ: ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಇದ್ದ ದೊಡ್ಡ ಕಂಟಕ ದೂರವಾಯಿತು.

ರಾಕೆಟ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ರಫ್ತು: ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಟಿಪ್ಪು ಬಳಸಿದ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಬ್ರಿಟಿಷರು ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟರು. ಇವುಗಳನ್ನು ಲಂಡನ್‌ಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದ ವಿಲಿಯಂ ಕಾಂಗ್ರೆವ್ ಮುಂದೆ 'ಕಾಂಗ್ರೆವ್ ರಾಕೆಟ್'ಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು.

ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆ: ಮೈಸೂರು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬ್ರಿಟಿಷರ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ  ಒಳಪಟ್ಟಿತು.

3. ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ 

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪವು ಇಂಡೋ-ಇಸ್ಲಾಮಿಕ್ ಶೈಲಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಿದೆ.

ದರಿಯಾ ದೌಲತ್ ಬಾಗ್ (ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣ): ಇದು ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಬೇಸಿಗೆ ಅರಮನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೇಗದ ಮರದಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದ್ದು, ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸುಂದರವಾದ ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿವೆ.

ಗುಂಬಜ್: ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಹೈದರ್ ಅಲಿ ಮತ್ತು ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನರ ಸಮಾಧಿ ಸ್ಥಳ. ಇದು ಬೃಹತ್ ಗುಮ್ಮಟ ಮತ್ತು ಆಕರ್ಷಕ ಕಂಬಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಜಾಮಾ ಮಸೀದಿ: ಶ್ರೀರಂಗಪಟ್ಟಣದ ಪ್ರಮುಖ ಮಸೀದಿ, ಇದು ಎತ್ತರದ ಮಿನಾರ್‌ಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.

4. ಹೊಸ ತಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು

ಟಿಪ್ಪು ಸುಲ್ತಾನ್ ಒಬ್ಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರೇಮಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೆಲವು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ತಂತ್ರಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ:

ಮೈಸೂರು ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು: ಇವು ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ಕಬ್ಬಿಣದ ಕವಚ ಹೊಂದಿದ ಯುದ್ಧ ರಾಕೆಟ್‌ಗಳು. ಇವು ಸುಮಾರು 2 ಕಿ.ಮೀ ದೂರದವರೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಬ್ರಿಟಿಷರು ಇದರಿಂದ ಬೆಚ್ಚಿಬಿದ್ದಿದ್ದರು.

ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮ: ಮೈಸೂರಿನಲ್ಲಿ ರೇಷ್ಮೆ ಕೃಷಿಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ, ಆಧುನಿಕ ರೇಷ್ಮೆ ಉದ್ಯಮಕ್ಕೆ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು.

ನೌಕಾಪಡೆ: ಬ್ರಿಟಿಷರಿಗೆ ಸವಾಲೆಸೆಯಲು ಮಂಗಳೂರು ಮತ್ತು ಮೊಲಿಬಾದ್‌ನಲ್ಲಿ ನೌಕಾ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಬಲಿಷ್ಠ ನೌಕಾಪಡೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು.

ಹೊಸ ಪಂಚಾಂಗ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ: 'ಮೌಲುಡಿ' ಎಂಬ ಹೊಸ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಮತ್ತು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.